Литературни оагIув

Бузуртанаькъан Мовлатхан

Хетаяьй Коталон денна

Кхувш йоагIа,
Къона тIехье
Оаш сий делаш,
Вахаро гIоа хьаьрца,
КIайбеннача къоаной.
Оаш лархIалаш!
Ше цхьаннена
Аьттув ца лехаш,
Iоажала духьала лаьттараш,
Нана – Даьхе лораеш,
ТIем – тIа човнаш
Хинна мерза, машар
Таханара вахар
Шоай са кхо ца деш
Майра лийтача къонахий,
Оаш сий делаш!
Уж ба шоана
ГIалгIай къонахий!
МоастагIчунца майра лийтараш,
ГIалгIайчен сий.
Лаккха лоаттадаьраш,
Уж ба шоана турпалаш!

Маькх

Царг теха,
Ше визача,
Маькх Iокхувсаш,
Хьурмат доацаш,
Дог ца Iабаш,
Кхом боацаш,
Ма охцал
Лелаю вай
Ва нах!
Мотт ца ховча
Цу ялтаца.
Ше Iокхесача,
Бер мо елхаш,
Мухь бетташ,
ГIайгIа еш
Хул из маькх
Когашта кIал йисача,
Кер-чу бала къувлаш,
Моцал Iувшаш,
Мел байнарий
Къа ма хилда,
Лаьтта оахаш,
Макха боккхаш,
ТIоадал-шелал ловш,
Сецца фийла гIотташ,
ТIехьара мара ца вужаш,
Балхах доахк,
Ахархочун кулгаш
ХIара цIагIа цун беркат
Цу ялтаца да.
Сигал кхувдаш,
Седкъий лувцаш,
Гора латташ,
Маькха барташ доахаш,
Яькха дегаш
ГIоза деладеш,
Дог цIена адамашка,
Салам телаш
Даха хьаькъал
Ма дий ва нах!

Коазой Iийса

ГIалгIай истори

Хаьрца́ лоам ба ва́хар.
Iаьржа бийса – кхел.
ЦаI хIанз кхерий кIалхар
Текхаш а́равоал.

«АхI» яхаш ва цхьаькха –
Оарша́ юкъе хьув.
ЦIий гурмат яьккха
Бат гучаювл,

ХIанз-м шиъ уж волаш
БIарчча къам ма дий!
Шоай биса́раш лохаш
ГIалгIай оамал мий.

Воайла оарца́ ухаш
Да́ха деза вай.
Воайла вIашихьерчаш
Лела деза вай.

Воайла вай ца хуле́,
ГIулакх телха да.
Къиза да ер дуне –
Фу хоададергда.

Хаьрца лоам ба ва́хар.
Iаьржа бийса – кхел.
ГIалгIай эзарлехьа
Бокъо къувсаш лел.

Яхье болча на́ха
КIалдитац вай къам.
Духьалъувтто на́кха
Юхабетташ тIом.

Ахилганаькъан Зарета

Несарий

Вай мехкарий дика бале,
Мичара ух во несарий?
Вай мехкарий хоза бале,
Несо мишта доаду сий?!

Дала мел кхелача хIамал хозагIа
Вахар хилда дезалий!
«Яха хьо, са кIориг гIоза»!-
Ноанош хьест шой мехкарий.

Сибат-гIов а цунна деце,
Барзкъанца вай хозъергья,
Хьаькъал-къамаьл товш а деце,
Халха яла Iомаергья.

Бакъда, из тайпара нус йоагIе,
«Ираз дайра», – яхаргда…
Маьр-нана несийна духьалйоале,
Несий вахар талхаргда.

Ший даь-цIенца Iадика йийца,
Фусам хийца йоагIа нус.
ДIале пурам садакха хийцца,
Удаш хилча денна-бус.

Шоай мехкарий дага а бехе,
МархIа елле, хьаста нус.
Ялсмаленаш шоашта лехе,
Несий новкъа била кIувс!

Дугенаькъан Мухьмад
Вувцалахь

Дега аттах хуле вийцача,
Вувца, дог Iаббалца оаш.
ХIаьта дехар да са, дийцар
Диц ма лелаш дужалга каш.

ПаргIата дергдале вийцача,
Вувца, кIордадаллалца оаш,
ЛадийгIачо, къайла даьлча,
Сога дувцалга халаш шоаш.

Хала хета ма мотта вийцача,
ЙIаьйха-шийла хетац сона.
Теша, моллагI воча дешо,
ЙIовхал кхоана лургья шоана.

Цхьаболча наьха, из йоахар,
Садоаха фо санна да.
Маьрша хилда шун вахар,
Дукха воахволва шоана со.

Дега товр хуле вийцача,
Вувца, дог Iаббалца оаш.
ХIаьта дехар да са, вийцача
Са наькъаш дицде оаш.

Сих ма ле, са дог

Сих ма ле, са дог, сих ма ле…
Дог доацача сага, Iа безам ма ле.
Сих ма ле, са дог, сих ма ле…
Саг воацача сага, хьо детта ма ле.

Никъ тIа водар — воагIачунна,
ДоттагI аьле, цIераш техкаш дац.
Хоза дешашца, дог хьо, Iехаденна,
Хьай илли Iа ала йиш ма яц.

Тешаме хьа гIала хаьрцай аьнна,
Сих ма ле хьо баккха сардам, бехк.
Хьона вас я дош, хьерчаш даьна,
Вахаро де доагIар дергда чехк.

ЗIамига дог, цкъа дохадаьр хьо,
Шозза дег чу вита йиш ма яц.
КIеззига мукъах, лоархIачоа хьо,
Човнаш е а хьона могаргдац.

Сих ма ле, са дог, сих ма ле…
Дог доацача сага, дуне кхе ма де.
Сих ма ле, са дог, сих ма ле…
Саг воацача сага, ха Iа йоа ма е.

ГIазданаькъан Аьсет

КЪА-МАЬЛ

Ба-кх хьо хьаькъале, са мотт,
Замашка бувца гIалгIай мотт.
МаIан кIоарга – хIара дош,
Говза уйла ейта ховш…

Вай мел дувцачох оал – «къамаьл».
Меттаца ду вай «къа» е «маьл».
Белгалдаьккхад хьаькъале,
Уйла ейта деша, алале.

Меттах а нийса аьннад «мотт»,
Лорае езандаь цун мотт.
Царгех карт яь, лочкъабаь,
Цун мотт хьулаяь йоландаь.

Нагахьа пайда боацар дувце,
Цунах оал вай «хабар» дувца.
Дер дайначар «бар-бар» яхаш,
зехьа йоаю «ха» белгалйоахаш.

Хоза оамал «эздел» аьнна,
белгалаяьккхай массе даьна.
Эздел дар – сийдолаш вах,
лакха ба хозача гIуллакха мах.

Мел дер оз цо таразаца,
валац сов, е эшалац.
Деш дола гIуллакх, оала дош,
«Эзе» ду цо, боарам ховш.

Тамаш ейташ дукха да
Дешаш гIалгIай меттаца.
Деша морзал – лоам а баш,
Деша къахьал – дохьаж дарж.

Нагахьа ловш вале саг «эгIа»,
Во лаьрхIа да сагаца эгIар.
«ЭгIар – эгIвар» – тара да,
Из «эгIа ваккха» тарлуш да.

Безачарца безам бекъа,
Дика-во, шедар лов царца декъа.
Безам сов баккха – «совгIа та»,
Кхо дац лушдар «совгIата».

Пхаьнашка кхехк валлалца цIий,
Малхаваьлча сагах тул вай «цIи»,
Дийна мел ва цунца яха,
ЛоархIам хургболаш цIе маьха.

Йоагача цIерах оал вай «цIи».
ЦIи ювз вай, шелделча ди.
ЙIовхал эшаш вай из сог,
Везачун цIи йоахаш кхайк дог.

Иштта «цIийнах» тара да «сий»,
ХIаранега ба лоIам ший.
Дийна мел ва, лаьтта вахаш,
Ший цIий санна, сий деза лоархIаш.

Тешаме фуд – наьна керал?
Дерригаш даьдад вай цун кера.
Наьна кера бер улла «цIа»,
Цунца дистад саг ваха цIа.

Из санна дIайха, тешаме,
ПаргIата долаш ваха-Iе,
Хила дезандаь сага цIа,
Ший цIа – доккха ираз да.

Тамаш ейт Iа, гIалгIай мотт.
Уйла ейт Iа, гIалгIай мотт.
Кхо ба хьо «хабара» бувца,
Е хьашт дац «къа» хьоца лувца.

ГIалгIа, веце ховш хьай мотт,
Хетаргда хьона дуне готта.
Ший мотт бувцар – боккха маьл.
Уйла еш делахь хьай «къамаьл».

ОагIув кийчаяьр Матенаькъан Илез