Лорадой вай Iалам?

Сай статья йолаеш цхьа хаттар де ловра сона ер ешаргйолчарга. Даьлах тешаш бусалба нах дий вай? Е гIалгIай къамах нах дий вай? Цу хаттарашта хIаране ше лургда жоп. Бакъдар аьлча хийла да эгIазал кхехкаеш-м хургва аз ер хаттар ишта оттадар бахьан долаш. Дале а деце а доагIаш хаттар да аьнна хет сона ер.
Деча къамаьлага ладийгIача моллагIволча сага ше вахача юртара, мехкара моттигаш кхычахьарчарел хозагIа хеташ, дукхагIа еза аьнна хеталу. «Оалхазара а беза ший мохк» йоах гIалгIай кицо. ХIаьта къаьста адам декхар да ший мохк дукхабеза а из лорабе а. Вешта вай дувцари, леладери вIашка ца доагIаш-м хул цкъаза.
Дукха дувц наха цIеналах лаьца. Дувцар дац керттердар, дувцар гIулакхашкахьа хьакхоачаш дар е цадар да. Вай хIаране ше-шийга хоаттаре бакъахьа хургдар: фу ду-хьогI аз, ер дуне, сай мохк, шахьар, пхьа, куратIе, вай са доаха фо цIенагIа хургдолаш, Iокхувса нувхаш кIезигагIа хургйолаш? Цхьаккха сов хIама де дезац, бIех а ца деш дуне дита мара.


ДукхагIбола нах укх дунен вахарца ийна, болх беш хиларах цу гIулакха йоае ха яц шоашка яхаш хул. Бакъда, из аьлча доалаш дац вай гIулакх, денна балха а ваьлла чувеча хIама а диа Iовижарца мара кхы бала боацаш хила мегаргвац саг. Мел ше кIаьдвенна вале а, ер дуне къаьгагIа, наьха вахар цIенагIа, садоаха фо кер бузашагIа хургдолаш цу хьаькъе кIеззига мукъагIа къахьега йиш йолаш ва вайх хIаравар. Из да, вай хIаране ше-ше волчара моттиг бIех цаяр, нувхехи, кхыйолча бIехача хIамаехи из хьал цаякъар.
ГIажара-Юрта гIолла чакх а даьле Iодода Эса. ГIалгIай Мехка гIола долхача хих доккхагIчарех да из. Хийла саг шийна цига салаIа а, хи йисте вагIа а, Iаламца сакъердадала а воагIа. Хийлавар из моттиг бIехъе а, Iалам ийрча даккха а, цу тIа гIолла шийна къинош Iоаде а воагIа. Iалам хIалакдари, къинош Iоадари хилаци цох ше хи йисте ваьгIа дIаводача хана шийх йиса нувхаш дIа-хьа а кхайсе саг дIаводаш хилча?
Йоккха я ГIажара-Юрт, шера я цу юрта Эса атагIе, гаьнаш ягIаш а, бай болаш а из моттиг хилар бахьан долаш дукха нах гуллу цига, лакхе ма аллара цхьацца гIулакха баьхке. Укх деношка цу метте бIаргтоха, салаIа вахар цецваргволаш, хийлавар лоацвеннача вусаргволаш сурт да цу атагIа хIанз доаллар. Аз волалуш хийттача бусалба наха а е гIалгIаша а де йиш йолаш хIама дац из. Бакъда, кхычахьара хьа а ена догIо уж нувхаш IотIаелхаяьй аьлча а дац бакъ. Вай мехка бахаш болча наха ца кхайсача кхы саг вац уж цига хьая а Iокховса а. Цхьаволчоа хеталургда, мехкал арахьара тIаухача хьаьшаша Iокхувса хургья уж аьнна. Цхьа хIама кхетаде деза вай, уж хьаьший боагIаш хилча а шоашца накъа боахаш, уллув вайх саг воацаш ца лелалг. Из доацаш а, арара тIавена саг-м дукха лоархIавеш хилац харцахьа лела а, дуне бIехIде а, шийна цох бехк бар кхераш.
Вай Iалам цIена хургдолаш цхьа хIама де йиш я – кхувш хьаотташ латтача кердача ноахала нийса хьехам дIабалар. БоккхагIаша кхувш боагIача ханна кагирхошка цIенал лелае аьнна дIадувцарал совгIа, фу бахьан долаш езаш я из цIенал, фуд цо адамий вахаре кхоачашдеш дар, из хьалхадаккха дезар. ДIакхетабе безар нах, цох хьабоалача пайдах. Уйла яйта езар Iалам лорадар сенна дика да. Цул совгIа, моллагIа воккхагIволча сага ший гIулакхашкахьа дIахьокхаш дар а наха дикагIа дIаэц. Иштта да укх цIеналцара дар а. Нагахьа санна вай юкъара моттиг бIеха лоаттайой из эцаргда кхувш боагIачар дIа, хIаьта вай воашта гонахьара моттиг цIена лоаттайой из а дIаэцаргда кхувшбоагIачар.
Вайна юкъе дуккха а ба, шоай коа юкъе кIоаг хьа а ца боаккхаш, бIеха хиш хьа ара а дехкаш, юкъара моттигаш бIех а еш, фо бIех а деш наькъа тIа из хий Iоухийташ бола нах. СалаIа, шоай самукъадаккха, цIагIарча балех гаьна бовлар духьа хьуна йисте Iийне, е додача хи йисте, е лоам дай баьхача гIалашка дукха нах ух. Бакъда цхьаболчар шоай гIулакх чакх а даьнна шоаш цигара дIаболхача хана дIа а ца йоахаш нувхаш цига яда ют. Из вай деш хилча цох доккха зе доал, адама меттел хьайбашта а. Фуй ца а ховш цу нувхашта юкъе бат чу а яьккхе, уж Iувшаш юаш шоашта бала бу хьайбаш. Воай декхар вай кхоачаш цадар бахьан долаш из беркат да салаIа бахача нахагара мотт ца ховча, кхетам боацача дийнаташта хьадоалаш дар.
Вай Iомадоре вайна накъа а даргдолаш цхьаькха цхьа хIама дар вай кхетаде дезаш – миччахьа мара цааларах, воаш дIатIанийсаденна Iокхесса улла нувх хьалъэцар. Воаш дахар вай цIа, юрт, мохк, дуне долг кхетаде деза вай. ХIаране шийна декхар оттадой ше ваха дуне цIена лоаттаде, тIаккха гIулакх нийсача апарах дерзаргда. Оалаш да «Ший вахаре кхо хIама кхоачаш де деза саго», аьле. Уж да вайна дукхагIчарна хеза дола: цIа хьалдари, бер кхедари, га дIайогIари. Хьалхара шиъ-м кхоачаш ду вай, Iалам цIеналоаттадара тIера деце а.
Вай мехкара Iалам лорадара йолча Комитетои, юртий администрацеши болх боре бакъахьа бар, нувхаш Iокхувсарах вайна мел доккха зе доал наха белгалдеш, царна хьехамаш доре. Дукха болх бе беза цу оагIорахьа харцахьа-бакъахьа наха Iокхувсача нувхашта духьала. ВIалла кIорда а ца деш цу нахаца къовсам лоаттабе беза вай. Адам дицдалара а, талмаста хIама хьадара а, шийна тIехьа лостам ца бара а тIера да. Дала а йоах Къуръана чухь, «Аз-Зиярат» яхача суврт чухьа 55 аятагахьа: «Дагадохийт, дагадохийтаро пайда бахь». МоллагIдола дика хIама керда дахарца пайда ба.
ГIалгIайчен хоза Iалам толха ца деш вай тIехьенна дитар, царга дIакховдадар вай массане декхар да. Дуккха тайпара Iалама хозленаш я вай мехка. Хьунаш, даьгIенаш, къаьга хьасташ, дукха тайпара доккхий а кегий а аьлеш, хиш. ХьунагIара гаьнаш харцахьа-бакъахьа хеда ца еш шийна эшар мара ца йоаккхаш лора е еза га. Дукха цIена хий хьадоагIаш хьасташ да вай мехка. Из Дала вайх баь къахетам ба, из Даьла совгIат вай мехка санна дукха дац кхычахьа. ТIаккха хьасташ бIех цадар, цар чура хий даим цIена хургдолаш царна доал дар а вай декхар да. Вайна эшаш да уж, вай даха юрташка нувхаш Iо ца кхувсаш моттигаш цIена лелаяр вай декхар да. Лоацца аьлча, хIаране кхетаде деза вай, ер вай мохк болга а, вай кхуврча болга а, вай вахар долга а.
ГIажара-Юртарча администрацега дехар да, цу юрта субботник дай а е болхлой овттабай а цу юртара Эса атагIе цIенае ялара оаша аьнна.
Жи, дукхадаха шо, ма кхувса нувхаш Iо!

Матенаькъан Илез