«Машук-2020» яхача форума доакъашхошца къамаьл дир Мехкадас

ГIалгIайчен Мехкадас Келматанаькъан Махьмуд-Iаьлас видеоселектора вIашагIкхетар дIадихьар «Машук-2020» яхача къонабарий форуме дакъалоацаш болча ГIалгIай Мехкарча кагирхошца. Цох бола хоам бу ГIалгIайчен керттерча кердадарий сайто.

Мехкадаьна шоай проекташ йийцар 9 доакъашхочо. Царна юкъе бар, хьалха цу форуме дакъалоацаш хиннараш а, хIанзле шоай проекташ хьалхарча даькъе чакхяьхараш а, шоллагIча, кхоалагIча хана чу дакъалоацашбараш а.
Аладеза укх шера коронавирусах наха айтта доазонаш хилар бахьан долаш форум «Машук» кхаь онлайн ханашка дIахьош йолга. Уж я август бетта 11 денгара 24 денга кхаччалца дIахьош. Цудухьа нийсденнад Мехкадаь укх шера форума доакъашхошца видеоселектора хьисапе къамаьл де. Кхаь даькъе бекъабенна ба форума болх: сагота гIулакхаши, къаман гIулакхи, цхьанкхетарий пхьолеи. Шоай проекташ чакхйоахаш ГIалгIай Мехкара 170 совгIа доакъашхо ва шоай ма тарлу цу тIехьа хьинаре къахьегаш.
«ДIадахача шера «Машук» форума доакъашхошца массехказа вIашагIкхетар хиннадар са. Цу хана вай мехкара яхача тоабан проектай цIи дIахезаяр. ХIаьта гIалгIай тоабано хьалхара моттиг яьккхаяр гранташта гIо дирца. Тешаш ва со, укх шера а оаш хьалхара моттигаш яьха котало яьккхачарна юкъе шо хургхилар. ЧIоагIа лерхIаме да шун проекташ хьалха санна юкъара оамал, гIулакх дувцаш хилар, гIо-новкъостал дарца ювзаенна, низъоамала гIулакх дегIадоладар доаржадеш хилар. Вай вIашагIкхетаре вице-премьераш, министраш хьабийхаб аз, шох хIаранеца къамаьл а деш, шун хаттарашта мадарра жоп лургдолаш», – аьнна дийцар Мехкадас.
«Древоинг» яха сайт хьае дага а деха, гIалгIай хIара тайпан ший генеалоги хьае чам болаш цу тIехьа къахьегаш волча Йовлой Мухьмада дийцар, из хIама шийна дагадохар бахьан фуд. ХIанзчул 15 шу хьалха цун тайпан Йовлой даи, даь-даи ши вош санна дIаязваь волаш вайна хиннав цунна. Цу хана лаьрхIад цо ший тарлучох уж гIалаташ дIанийсде:
«Аз кхетадир цу тайпара гIалаташ дукхача тайпашта юкъе долаш долга. ХIаьта гIалгIашта шоаш хьабаьнна моттиг хар, шоай овла бовзар, тархьар довзар чIоагIа лерхIаме да. Цу тайпара гIалаташ чакхдувлийта йиш яц. ТIаккха аз лаьрхIар тайпан гаьна чу мел воагIача хIарачун лоаца тархьар долаш моттиг хьае. Из беррига болх оах беш ба вай кхувшдоагIача ноахала лаьрхIа», – аьнна ший проекта уйла гучаяьккхар Мухьмада.
Цо яхачох моллагIа хоам хьагулбеш тайпайша шоаш а новкъостал ду царна. Йовлой Мухьмада ший балхагахьа пайда эц 1886 шера ГIалгIай Мехка баь хиннача архивни тохкама балха тIа гIолла а, 1944 шера мехках баьха нах дIаязбаь долча архивни каьхаташца а. Шоаш гулбаь болх нийсабий бац тахкар духьа, шоай дай цIераш дагайоагIаш болча хIара тайпан боккхий нах болча дIа а ухаш царга хаттараш деш къахьег кагирхоша.
Форума цхьаькха доакъашхо Тамбенаькъан Эльдар ГIалгIайчен лоаман мехка 6 салоIама моттигаш Iалашъе ийла йолаш ва. Цо яхачох салоIама моттигаш хургья ГIалгIай Лоамен архитектура а, хозагIа йола дийна аре а дикагIа бIарггургйолча меттигашка хьаяь.
«Уж салоIама моттигаш Iалашъяр эшаш да духхьал наха салаIа моттиг хилийтар духьа а доацаш, салоIаш болча наха гонахьара Iалама хозале толхаергйоацаш. Наха шоашта салаIа моттигаш лох миччахьа бахе а, уж сувц гIалашта юхе, хьунашка ух е цхьаннахьа хи йисте атагIа багIа болх. Цу моча меттигашка дукхагIа мел йолча хана салоIаш хиннача наха тIехьа нувхий гувнаш дус, дикагIдар деш хилча цIи а техе йоагаю цар уж шоа дIа а ца йоаеш йитача цIерал», – аьнна белгалдир Тамбенаькъан Эльдара.
Уж йоацаш кхы а проекташ яр кагирхоша кийчъяь экстремизма духьала къовсам лоаттабеш а, берий цергашта доалдергдолаш а, мехка эшаш йола мерза хIама ший боарамах хургйолаш а иштта кхы а дукха тайпара пайдане проекташ. Уж ерригаш цар йийцар вIашагIкхетаре шоашка ладувгIаш хинначар теркам тIабохийтаргболаш.
Теша догдоагIа уж проекташ маярра чакхйовле мехка бахархошта царех боккха пайда баргхиларах. Хьа мел йийца проекташ юккъера дIалаьрхIача Мехкада раьза волаш яр. Цхьаццайолча проектий эсалагIйола моттигаш белгалйир Махьмуд-Iаьлас шоай проекташ йовзийташ хинначарна. ХIаьта цу оагIорахьа болх беш йолча министерствошка форума доакъашхошта эшаш дола гIо де аьнна тIадиллар цо, цар уж проекташ махетта чакхъяха аьттув хургболаш.

Матенаькъан Илез