Наркотикашта духьалара къовсам цхьана лоаттабе беза

ГIалгIайчен Мехкадас Келматанаькъан Макшарипа Махьмуд-Iаьлас вIашагIкхетар дIадихьар мехка юкъраболх лелабечарцеи, бусалба Iилма дийшача нахацеи, лорашцеи, наркомания яхача уна духьал къовсам лоаттабеча Iадала а юкъара а цхьанкхетара тоабай викалашцеи. Айдаь даьшха хаттар дар наркотикашта духьал къовсам мишта лоаттабича бакъахьа ба, мишта юхатохаргда къаман низ болашагIдола ноахал хIалакдеш дола из зулам. Цох бола хоам бу ГIалгIайчен керттера кердадарий сайто.

ГIалгIайчен унахцIенон министерства керттера нарколог волча Ваделнаькъан Джамбулата яхачох карарча хана ГIалгIай Мехка наркологе дIаязваь 1,6 эзар саг ва, царех 237 саг диспансерни дарба деш ва, вожаш 1359 саг тIахьожам беча кепе язбаь ба. ДIадахача шера хинначарел сов накортикашка ваьнна 39 саг кхы ва укх шера дIаязваь. ДукхагIбараш 35 шерага кхоачаш бола кагий нах ба.

  • Цох керттера кхерам аптечная наркомания яха хIама да. Халача наркотикашка лоралуш дIатIабовла кагий нах, къаьстта героинага. ХIаьта медицински препоратошта хала ца хеташ дIатIехьабовл уж. Молхаш санна лоархI цар уж, цудухьа шоашка хаьттача цох зе даргдоацаш санна а хет царна. Цунца цхьана цар ца а зувш кхы а халагIйолча наркотикашта тIабуг уж цу хIамо, цар сага деш дола зе а толхаеш йола могашал а ца йийцача а доккха зулам да цох хьадоаллар, – аьнна дийцар психиатр-нарколога.
    ГIалгIайчен Мехкадас яхачох кхувшбоагIча кагирхошца цу оагIораха беш бола болх кIезига ба. Уголовни гIулакхаш хьаделлаш, уж бехктокхаме озаш, чубехкаш болх лелабой а уж нах хьасовбовлаш мара кIезгалуш бац, латташ дола хьал чоалхане да. БоагIача тайпара болх дIахьош ца хилар да из. Макшарипа Махьмуд-Iаьлас яхачох цу зулама духьал къовсам лоаттабара гIулакх кхоачам болаш бартаца хила деза. Цох хьадоалаш долча зенах дIакхетаве веза саг, ший кертаца уйла а яь кхы дIахо из ца деш зулам цо дутаргдолаш.
  • Наркотикашка ваьнна саг хилар вай халкъанга товш, къаман гIулакхашца вIашкадоагIаш хIама дац. Шийна ховше шийна зе дар къа да. Сага ше ший дезал хатарга кхоачабар хьаькъало хьалоацаш хIама дац. Цу наркотикаш мелачо уйла еций-хьогI, бала, гIайгIа, сагото, сийдоадар дирал совгIа ший даьнеи наннеи ше хало ельга? Наркотикаша вийна воай дезалхо хьакхайкаве эхь хета вайна. ХIаьта дезалхочо уйла йой ше венначул тIехьагIа цу халонца баха ший даьшта мел хала хургда? Йиц, даьра, цудухьа да из-м адамал хIалакдеш дола у даржар. Цкъа е шозза хьалаьца саг хьакхайкаве веза мехка хьалхашка хьа а оттаваь. ТIаккха мара хIама хургдац цох. Наркотикаш хIалакваь саг хьахьокхар эхь да, хIаьта уж чу а теха уж яхьаш вар эхь дац дий? Ишта хила йиш яц. Цкъа хьалаьцар вай хьакхайкавой кхыбараш дикагIа лоралургба цу гIулакхах, – аьнна белгалдир Келматанаькъан Махьмуд-Iаьлас.
    ВIашагIкхетаре дакъалоацаш хинначаа имамаша яхачох лаьрххIа къахьега деза кагирхошца, уж харцача новкъа баргбоацаш, царна ма хулла бусалба дин хьалхадаккхарца. Нагахьа санна дин кхетам а болаш Даьлах кхераш саг хуле цох наркоман хургвац, цо кхыдола зуламаш а леладергдац.
  • Статистикага хьажача ГIалгIай Мехка школаш цу хIамах цIена я. Амма, студенташта юкъе чIоагIа яьржа я наркотикаш. Цудухьа сога хаьттача кагирхошта бусалба дин кхетам дIабалара гIулакх школал дIахо колледжашка а, институташка а, университеташка а хила деза. Динца кердадаккха йиш я царна къа хургдола гIулакхаш а дегIа зе дергдола хIамаш а, – аьнна дийцар Буро-кIалхарча имама Дудурганаькъан Муссас.
    Сурхо тIарча маьждигех цхьаннахьа имамал деш волча Муцольганаькъан Абос яхачох кагирхошта дин а, гIулакх-оамал а хьалходаохаш хьехам лоаттабар чIоагIа лерхIаме хIама да карарча хана. Цо яхачох бусалба дина викалаша цхьоагIо а йолаш болх хьа ца бой цох пайда кIезига баргба.
  • Культура цIенош ма дий вай юрташка массанахьа. Цига юртара лерхIам бола боккхий нах а, дийша нах а, имамаш а, туркхаш хьагул а баь дувца деза из гIулакх цу зулама духьала къовсам лоаттабаргахьа барт кхетаргболаш. Iаьдала викалаш а царца цхьана болаш хIара юрташка, шахьарашка вай из болх хьабой цох вайна пайда баргба, – аьнна хьоахадир Сурхо тIарча иимама.
    Имамаш даь къамаьл хьаллоацаш царна цу оагIорахьа гIо-новкъостал дергда аьлар Келматанаькъан Махьмуд-Iаьлас.
  • Шох масал гу хаха. Шуга ладувгI цар, оаш яхар а ду наха, шуца къамаьлаш а ду. Цудухьа цхьа барт болаш хьадеш долча хIамо геттара боккха пайда лургба вай цхьана къовсам лоаттабеча зулама духьал. Шун болаш бола аьттув мах баь варгвоацаш лакха ба. Дийшача нахага дикагIа ладувгI халкъо. Мадарра аьлча, хIара саг мичахьа вах ма хой вайна, массанахьа хьожаш болх хьабе беза-кх вай, – аьнна белгалдир Мехкадас.
    Ший къамаьл чакхдоаллаш дийшача нахага а юкъара болх лелабечарга а дехар деш аьлар Мехкадас юкъарча зулама духьала цхьана къехьегаш хила деза вай аьнна.
  • Нагахьа санна уж вай дезал маьрша хьалкхер, уж алсамбовлар воашта дезе уж кхебаргахьа къахьегар вай керттера декхар дольга кхетадеш хила деза вай. ТIаккха вай котало йоаккхаргья, вIаший духьал дола цатоамаш а, цатовраш а дIадаргда. Шоана сол дикагIа мах хой из, вай бартаца воай къам хьаметта ца доаладой вай хоаттаме хургда, – аьлар Келматанаькъан Махьмуд-Iаьлас вIашагIкхетар чакхдоалаш.

Матенаькъан Илез