Суртанча а вар из.

Вайна массанена дика вовзаш вола гIорваьнна поэт, драматург, прозаик Хашагульгов Татречун Iаьла басарашца  сурт хоза дилла ховш а хиннав. Укх шера 60 шу доал, цо эггара хьалхара цIенхашта сурт диллача денз. «Хьу хьакхар» яхаш цIи йолаш хиннад из. Хетаргахьа, ца ховш нийсденна хIама дац цо ший хьалхара болх хьуна хетабар. Мел бакъда хац сона, цун да Татре хьун хаьхо хиннав аьнна хезад сона. Цудухьа Iаьла а вар, цхьаннена ца йовзаш йола гаьнаш а цар цIераш а йовзаш. Уж дукха езаш а вар. Укхаза дагадох сона айса зийна цхьа хIама. Со волча хьоашалгIа хинна дIаболхача йоазонхошта юкъе вар Iаьла а. Квартирера дIаараваьлча, из хьан йиллаяр а хац сона, корсама хоза ткъовролг уллар. Берригаш дIатIехбаьлар, из хьал ца эцаш, хIаьта Iаьлас хьалъийцар из, дIайихьар шийца.

Дувцача суртал тIехьа,  кхы а дукха сурташ дийхкад поэта. Масала, царех да «Топпар боаккхаш доахка бераш», «МаьтцIеле яха ерд», «Итар тIера гIалаш», «Бийса», «Малхара кашамаш», «ГIала юкъе йола пейзаж», «Iаьржача лоам тIара гIала»,  «ГIалаши лоамаши», «Шолжа-ГIалий тIара форд. Сайре», «Корах арахьежача гур», «ЙIовхал», «Iуйре», кхыдараш. Уж деррига цхьа шоай тайпара белгало йолаш да. Дерригаш хьалхашка дохк латтача хана даьхкача санна да уж, гойташ дола хIама   къаьгга доацаш. Iаьлий ший вахар а дар иштта, кхоана фу хургда ца ховш, массадола хIама  белгала доацаш: лаьца валлар, Ростове лелар, Наьсаре яьккха ха, Шолжа-ГIалий тIа ваха вахар, цигарча тIемах ведда Москве кхачар, столице кхалхар. Цу сурташка хьожаш хилча, уж дувзаде деза лакхе хьоахаяьча моттигашца. Цхьа ший тайпара сагото тIаяхьаш да уж.

Хашагульгова сурташ дайзадар Москве бахача наха. 1996-ча шера Къаьнарча Арбате доаллача актёрий Керттерча цIагIа хилар цун суртий гойтам (выставка).  Кхы а ши шу даьлча, 1998-ча шера, цу тайпара моттиг вай мехка хилар. «Лоамий садахар» аьнна цIи а йолаш, Илдарха-ГIалий тIарча суртий республикански музее гойташ хилар цун кулго кхелла 52 болх. Цунга арахийца лаьрххIа буклет а яр, Iаьлий ший а, цун суртий а аматаш довзийташ. Цу тIа дар Iаьла суртанча санна вувцаш дола Хазбиева Хьавас, Клименко Галинас, Акиева Хьавас даь йоазош.

Татречун Iаьла тахан воацаш ва, из кхелхав 1999 шера ноябрь бетта 11-ча дийнахьа. Ший лергдоацача йоазошта – байташта, дувцарашта, ховли-довзалешта, пьесашта – нийса, цо вайна дитад дуненцара ший бувзам мишта хиннаб гойташ дола сурташ а. Из никъ цо каралаьца 60 шу дизар а вайна деза да, хIана аьлча  къаман суртанчаш  болча наха юкъе ший белггалара моттиг цо дIалацарах.

IАРЧАКХНАЬКЪАН Сали