Skip to main content

Наьха дегашка йижа оаз

Балкхарой халкъа поэта 105 шу дизарга

Кулиев Къайсын ца вовзаш, саг хуле тамаш я лоаман мехка а ерригача Россе а. Ший тайпарча говзалца хестадаьд цо байташка Кавказа лоамаш, лоамарой Iадаташ, Iалам.

Поэт ваь хиннав 1917 шера балкхарой мехка чуйоагIача Чегем яхача моттиге. ГIаьбартой-Балкхарой халкъа поэт хиннав из. Вай къамо текхар мо боккха бала текхаб цо, мехках ваьккха лелар бахьан долаш, 1944-1957 шерашка из ваьхав Киргизе. Цу хана цига баьхача гIалгIашца айхха бувзамаш долаш, гIулакх доагIаш хиннав балкхарой поэт. Къаьстта а цун хьаьша хиннав Яндакъонгий Жамалда. Ала деза, цун хьалхара сесаг Дахкилганаькъан Марем яхаш гIалгIа хиннилга. Цо ваь ши воI хиннав цун.

Сибрера цIадаьхкачул тIехьагIа а, гIалгIашца хоза бувзамаш долаш хиннав Кулиев. Цудухьа карарча хана къаман столице Магасе керттерчарех цхьа урам цун цIи лелаеш ба, из даим вай къаман дагалоаттаву цо. Цул совгIа из хиннав Къилбаседа Кавказе дахача къамех болча поэташта юкъе дикагIчарех цаI. Цун цIи латт жIайхой поэта Гамзатов Расула цIера юхе.

Ше дунен чу яьккхача хана, дукха, тайп-тайпара книжкаш яздаьд Кулиевс. Царех да 1964-ча шера арадаьнна «Човнаш яь кхера». Цу книжках цунна еннаяр М. Горьке цIерагIа РСФСР Паччахьалкхен преми. Иштта цун арадийннад «Лаьттан книжка», «Сайре», «БIаьстан сердал», «Лаьттан хозал» яха байтий гулламаш. СССР Паччахьалкхен преми а Ленински преми а енна хиннай цунна, тIехьарча шерашка баьча балхах.

КIоарга хьаькъал долаш, дуне ший тайпара гуш, саг хиннав из. ЦIаккха дицлуц сона цо аьнна: «Сомача книжкаех ма кхера...», — яха дешаш. Царга гIолла вахар дикагIа, дизагIа довзилга хьахайтад цо.

Вай къамах болча йоазанхоша дукха хоза дешаш аьннад цох. Царех цаI ва Чахкинаькъан СаIид. «Италерча художника Санти Рафаэла ХV бIаьшере хьакхеллад ший «Секстински мадонна» яха сурт. Из, ховш ма хиллара, Дрезденерча суртий галерее да. Дувцаш хезад сона, цхьа «искусства говзанча», цунна хьалхашка саца а сеца, сурта дика а во а оагIонаш ювца эттав, яхаш. Цу хана уллув нийсвеннача сага доагадаьд цун дош: «Из сурт Iа беш бола мах эшаш дац. 500 шу даьннад сурташ дезаш бола миллионаш нах цо цецбоаха». Из моттиг сона дагайохийтай кастта Кулиев Къайсын Шуваевича 90 шу дузаш хиларо. Цох шийх, цун кхоллама а вахара а наькъах дукха статьяш, рецензеш, монографеш язъяьй, амма боаггIача боараме цун поэтически деша мах хIанз а баьбац...»

Кулиевс язъяьча байташа камаьрша, кIаьда, Iимерза хила Iомаву. Нахацара, Iаламцара безам кхебу цар. Царех цхьаяраш гIалгIай меттала яьхай Гаьгенаькъан Гирихана. Ешаргья вай цаI, «Тешама илли» яхаш я из:

«ХIей, са доттагIа, шек ма вала,
Кхоачалургба из хьа бала —
Ма кхера!

Хозлургья хьа беша гаьнаш,
ДегIадоагIаргда цар гIаьнаш -
Ма кхера!

Баьцаш хьатIаяргья ара,
Хи чу ловзабаргба чкъаьра -
Ма кхера!

Ша башаргба лоаман тIера,
Седкъа къагаргба лакхера -
Ма кхера!

Ханнахьа хьувкъаргда кIи канаш,
ЧхьагIаро дузаргда кадаш -
Ма кхера!

Ди а къувкъаргдац массаза,
Дийнлургда Iосетта зиза -
Ма кхера!

Хьай шеконех хьо дIакъаста:
Хьа тIехье хьалкхувргья кастта -
Ма кхера!

Из маца дIабаргба ала
Магац сона... Бакъда бала
ДIа-м баргба... Хьо шек ма вала -
Ма кхера!»

Кулиев Къайсын кхелхав 1985-ча шера, ший 68 шу даьннача хана, бакъда цун деша говзало йIаьхъяьй цун ха. Цу тайпарча нахацара адамий безам леш бац.