Skip to main content

Литературни ганз

Ца хаддаш къоалам хьекхараш

ГIалгIай литературе керда юкъебаьхкача йоазанхоех я Лида. Хетаргахьа итт-шийтта шу хьалха, ший хьалхарча стихашта а лоацача дувцарашта а кепатоха йолаелар из. ДукхагIча даькъе берашта лаьрхIа дар уж йоазонаш. Массаза оалаш да, бераша кхетаргдола йоазонаш де халагIа да, боккхагIчарна лаьрхIа деча йоазонашца дистача. Ший бера ха йиц ца яларал совгIа, цу хана шийна дукха дийза фаьлгаш, иллеш, ловзараши ловзара куцаши, ашараш, дувцараш, кIоанолгаш, ховлеш-довзалеш, дагардергаш, сихаоаларгаш дагадоагIаш хила хьакъ долаш ва, берашта лаьрхIа яздеш вола саг. Цу дерригне а гIо ду цунна, царна ший уйлаш дIайовзийта а боккхагIчарна шоай берал лайза ха дагайохийта а.

Цу тайпарча йоазанхоех лархIа еза, тахан вай укхаза ювцаш йола, Евкурнаькъан Марзбика Лида. Цунна дола тешалаш да, цо «СелаIад» яхача берий журнала оагIонаш тIа ший стихашта а лоацача дувцарашта а кепайийтта хилар. Цул совгIа цо къаьстта массехк книжка арадаьккхад кепа а теха. Уж да: «Говза цоги»; «Майра боргIал//Храбрый петух»; "Син лувкхера«//Эхо души, царел совгIа цун стихаш юкъеяхай шин гуллама а (царех дIахо дувцаргда вай).

Лидайна карахдоал цхьатарра эрсий а гIалгIай меттайл йоазонаш де. Царна кепайийттай тоабан йоазонаш тIадолча гулламашта. Царна юкъера белгалде доагIа «Россе къамий вай заман литература антологи» («Берий литература»), «Россе кIай гIарагIураш» цIи йолча издательстве арадаьнна «ГIалгIайчен лира» яха зIамига поэзен антологи. Къонача йоазанхочун шиъ стихотворени эрсий меттала кепатехай цу гуллама тIа. (хьажа «Ингушская лира. М.2018,ОагI.104-105; ГIалгIай Къаман библиотеке кепатеха, кхаь томах латта «ГIалгIай поэзен антологи».

Ший йоазонашта кепаетта Лида йолаенна кхы селлара дукха ха еце а ала деза, цун сакхетаме йоазанхочун уйлаш хинналга, уж хозъеш, тоаеш цо хадданза къахьегалга. Цу даькъе ший аьттув баларах шек хиннаяле а из гIалгIай литературе юкъеенай ший тайпара куц дола йоазонаш а дахьаш. ХIаьта ше йоаггIашехьа а из «СелаIад» яхача журнале гIолла берашта йоазонаш де дIайолалаялар а ший маIан долаш да. ХIана аьлча берашта дикахетар де шийна карахдаларах йоккхий еш я автор. ГIалгIай меттала стихаши дувцараши яздаь доллаше а эрсий меттала ший фу аьттув боал хьажа цо язду "Майра боргIал«//Храбрый петух цIи йола книжка. Хозача сурташца къоагадаь, дешарий терко тIаозаргйолаш да из. Проза а поэзи а цхьатарра язъе ловш а ховш а я йоазанхо. «Воаллашше а валац когабухьара халха» яха гIалгIай кица укхаза аьннадац. Лида йоазонаш де дIайолаеннай зIамагIйолча жанрашкара. Вешта аьлча лоацача стихашкара а дувцарашкара а. Ший йоазонаш де йолаенна дIахо йодаш хиларах, вайна ловргда, литературан йоккхагIайолча жанрашка, вешта аьлча повесташка, романашка, поэмашка из кхачарга.

ХIара сага эггара хьамсарах я нана. ХIаьта ший наьнах дош ца оалаш а Iийнаяц Марзбика Лида, ше поэт а эздий кхалсаг а хиларах тарра. (хьажа: Поэзе антологи "Наьнах дола дош«//Слово о матери. Ростов-на-Дону. 2015. ОагI. 51).

ЗIамига йолча хана денз нана йоацаш ше йиссарах а массане а санна из лерхIаме хиларах язъяьча стихашца цхьана, хьамсара ГIалгIай мохк а, нана санна боча ба цунна. Из ишта долга хоалуш да, цун стихашка.

Марзбика Лидай вахарахи кхолламахи дола йоазонаш а да кепатеха. Эггара хьалха цу хьакъехьа белгалде деза, гIалгIай йоазанхоех дола, Патанаькъан Йоакъапа оттадаь книжка (хьажа: «100 писателей Ингушетии», Автор-составитель Якуб Патиев. М. ООО «ТПК-ЦЕНТРОБАНК», 2019. С.273); Iарчакхнаькъан Сали, Ший тамагIа дола йоазанхо, газет «Сердало», 2021 шу, Бекарга-бутт, 27 ди). Йоазанхочун стихашта кепайийттай 2021 шера арабаьннача шин гуллама тIа. (хьажа: Ираз хилда хьа, ГIалгIайче! Оттадаьр Тамасханаькъан Мохьмада Лейла. Назранаь-Нальчик. ООО «Тетргараф» 2012, ОагI.47-50; Коазой Аслан. Вахара наькъа тIа. ООО «КЕП», Назрань.2020, ОагI.212).

Публицистакана а хийра яц йоазанхо. Цун йоазонаш кепатеха арадийннад «Сердало» газета оагIонаш тIа. (хьажа: газет «Сердало», 2015 шера 10 сентябре; «Сердало», 2016 шера 14 январе; «Сердало» 2022, ГIалгIай мархий бутт, 24 ди). Укхаза вай дийцадац йоазанхочун бера ханах, цун керттерча къахьегамах. Цу хьакъехьа дика йоазув кепатехад, поэта Iарчакхнаькъан Сале. ХIаьта Марзбика Лидай берашта лаьрхIача цхьадолча йоазоний мах хоадабеш цо белгалду: «...Бераш дийнаташта зе ца де, царна гIо де, уж шелалах, моцалах лораде Iомаду цар. Цу тайпара болх ма хулла дукхагIа бе безаш я этта зама...» (хьажа: Iарчакхнаькъан Сали, «Ший тамагIа дола йоазанхо», газет «Сердало», 2021 шу, Бекарга-бутт, 27 ди). Доккха доацача укх йоазонца, Марзбика Лидай вахарах а кхолламах а мел дола куцаш хьоахаде аьттув бац.

ГIалгIай кица да «ма хетта ца хила, ма тарлу» яхаш. Цудухьа ала лов ма тарлу къахьега деза вай къонача йоазанхоша, шоай говзал лакхъеш, мотт шаьрбеш, хадданза йоазонаш деш, уж тIехьленна дуссаргдолаш. Цу хьакъехьа цхьан хаькъал долча саго аьннад яхаш белгалду; «Къоалам алхха цхьа кечал я, цох пайда эцарах из аьрхI а ца баларал совгIа, дукхагIа лелабарах ирбенна мара хилац». Цудухьа йоазув деш вола хIара саг, ший литературни йоазоний уйлаш еш а уж дIаязъеш а хилча дика дар ала лов.

ТIаккха ер лоаца йоазув дерзадеш ала безам ба, Евкрунаькъан Марзбика Лидай мел дола йола стихаш. дувцараш гул а даь, эрсий меттала дараш вай меттала а даьха, гIалгIай меттала дараш эрсий меттала а даьха, къаьст-къаьста шиъ книжка кепатехача Iалаьмате дика хургдар аьнна.

Мерешкнаькъан Султан, РФ йоазанхой союза доакъашхо