Skip to main content

Дино вошал хотта

Вахача метте сага моллагIа хIама нийслу. Могаш вар цамогаш хул, лазар кхийттар меттавоагIа, кIалвисар хьалвоал, тIаваьннар Iочувода иштта кхы а. Цхьацца дегIа могашал бахьан долаш Краснодарский края Лазаревский районе чуйоагIача Большой Кичмай яхача адыгIий юрта нийсвелар со цхьа дарбанча йолча ваха. Цигара гIулакх даьлча, лоро цхьа иттех ди даккха деза аьнна ханна сеца хIанз укхаза ва со Iеш. Даьла къахетамца дихьа гIулакх дика чакхдаьннад. Ер дешахьалхе аз язъю се дувцавоаллачунна шо дешархой дух тIа дахар духьа.

Большой Кичмай дукха хана денз адыгIаш бахаш цар юрт я. Укх деношка укх района имама укхаза хьакхайкадир Лазаревский районе бахаш мел бола масса долча къамех бусалба нах чубех марха даста, аьнна. Се вахача юрта из моттиг хиларах со а вахар бусалба нах вIашагIкхетача метте. Цига баьхка адыгIаш, селий, гIалгIай, таджикаш, эрмалой, узбекаш, эрсий иштта кхы а бусалба нах бар. МаIача нахал совгIа кхалнах а, бераш а дар укхаза. Марха кхоабаш хиннача нахал совгIа бусалба динца чам бола нах а бар укхаза марха дастар фуд ха а, бусалба наьха вIашагIкхетар миштад ха а баьхка. Из деррига гIулакх вIаштIехьа а даьккха дIадихьар Краснодарский края муфтият я.

Гулбеннача наха марха а даьста, ламазаш а даь хIама диача Лазаревский района имама Нибо Iумара къамаьл дир мархий бетта дозал дувцаш. Ший къамаьле цо белгалдир марха кхаьбача сага хургбола маьл Дала шийга битаб, из боккха а хургба аьнна. «Массайолча Iамалгахьа бола маьл белгалбаьб вайна Дала, амма мархий маьл шийгахьа битаб. Марха са да, сай лаьшта цох маьл айса лургба аз, йоах Дала. Дала къуръана чухьа йоах: «ХIай тийшараш, шоана марха кхабар тIадиллад оаха шул хьалха дIабахачарна дилларах тарра, шун Даьлах кхерар чIоагIа хургдолаш». Даьла салам хилда цунна вай пайхамара аьннад, «Хурмай цхьа дакъа сагIийна дале а шоай дегI жожагIатенах хьалдаккхалаш», аьнна. Цудухьа ший лоалахошка, гаргарча нахага, кхы дIахоболча бусалба нахага марха доастийташ дакъа хила веза бусалба саг. МоллагIа укх бетта чухьа вай хьадаь дикаш Дала шийна мара ховшбоацача боараме маьлагахьа дуккхаза совдоахаргда вайна. Велавенна бIарахьажа а дика де деза укх бетта чухьа. Бусалба дин чIоагIа да, шоайла бIаргбовнза, малаш ба ца ховш болча нахах вежарий-йижарий баьб Дала. Динга гIолла тахан а вIаший вошал хеттад вай. Дала къоабала долда вай марха».

Лакхе аз белгал ма дарра марха даста баьхкача наха юкъе гIалгIаш-ха а нах бар, царех цхьаннеца къамаьл хилар са. «Цхьа иттех ди да со укхаза Лазаревский районе сай дезалца хьаена кIаьнка форда юхе кхувлаш дарба деш. Вайцига каст-каста марха даста нах чубехаш а е хье дIавийхача дIаводаш а чIоагIа хоза дIахьу ер еза ха. Даьллахьа, укхаза бусалба нах кIезига ма бий, мархий беттаца сакъердадалар мишта лохаргдар-хьогI яхаш уйла еш хиннай со. ХIаьта иштта укхаза ер гуллам ба аьнна хеза гIад а даха укхаза хьадаьхкад тхо. БоккхагIчар хьалха дувцаш хезад сона адыгIашца вай даьша дукха хана денз гIулакх, вошал леладаьд яхаш. ХIанз ер да-кх из вошал. Укхаза еррал бусалба нах бIаргабайна чIоагIа дог гIоздаьнна, шолха гIадъяха я со. Дала сагIа долда ер вIаштIехьадаьккхачун, Дала массане а Марха къоабала долда вай», — аьнна дийцар Раяс.

МоллагIа шийгахьа маьл болаш наха хьадеш долча хIамангахьа къематден пайда хулачул совгIа дунен пайда а хул. Нах шоайла бовз, вIаший гIулакхаш ду, балхагахьа, дIахо вахаргахьа эшашдола хIама Iалашде вIаштIехьадоал.

Большой Кичмая Лоалахарча юртара Ахинтамера венача имама воккхача сага Нибо Iабдулмажита гIадваха дийцар гулбеннарашка. «Са яь варгвоацаш товр хинна ва со тахан вай ишта хоза ухаза гулденна. Далла хоастам ба вай бусалба даьча. Хьалха дIаяхача ханашкахьа санна а доацаш тахан шоай дин леладе аттагIа да бусалба наха. Укх вай гулламо вайна из хьа а гойт. Вай йоккхача паччахьалкхен дукха кагий къамаш да. ХIара къам ший дин а леладеш, ший мотт, оамал, Iадат лора а деш боккхийча нахаца эр а долаш хила деза. Дала къамаш а даь хьакхеллад вай, хIара къаман белгало я — мотти оамали, хIаьта уж ши хIама вай лораде деза. Бакъда, къамаш тайп-тайпара дале а Дала бусалба динга гIолла вежарий даьд вайх. Даьла боккха къахетам ба из. Воайла хьерчаш, вIаший дукхадезаш, кIалвисачун оагIо хьаллоацаш, Дала ма яххара бусалба хила хьажа деза вай. Вай бахьанаш хьаувттадой Дала вайна гIо дергда», — аьнна чакхдаьккхар Iабдулмажита ший къамаьл.

Марха а даьста, таравихь ламазаш а даь хоза баьгIа дIа-хьа къаьстар нах. Тайп-тайпарча къамех бале а, цхьан къамах болаш санна дар Большой Кичмае марха даста гулбаьча бусалба наьха багIар, лелар, къамаьл дар. Из да — бусалба дино цар дегаш хоттар. Дала марха къоабала долда вай! Хьийа хало маьлехьа язйойла! Дехка а, даста а ер ха, ди маьрша дайталда вайна!