Skip to main content

Уйла е вай массане....

Хьакхаьчаб, вайна массанена дегаьшта бочеи безеи бола мархий бутт!

Укх хозача ханаца, дог ца ловзаш бусалба саг хургвац. Уйла е эттача, уйла яь ца валлал дукха хIама шийна чуэза ха я ер! Хоза къам да вай дар, хоза сибаташ долаш кхеллад вай Дала. Къаьстта вай къаман нах массе ханашка мархий ханаца сакъердалуш, дог айдалий хул. МаьркIажа хана, азан дийшача, шоайла ловцаш доахаш, хий молаш бола нах горал, мерзагIа сурт хургдий хьогI аьнна хетт.... Марха дехкача хана, массе корашка сердал этте, вIалла Iоцабийшача санна, цIагIа да, марха дехка кечлуш лела нах зувш, я АллахI, хоастам ба-кх хьона, Iа тхох, хьай лай дарах! Ма иразе да тхо Iа бусалба кхолларах, Хьа дин ма дий тха миска дегаш дIаьхий даьраш аьле, хеталу....

Уйлаш-м бIарг ма кхоачча дIайолх, шоай динцара безам бувцаш. Дувца эттача укх мархий хан, хозал йица вала дешай низ тоаргбоацаш селлара дог безамах тIехдохийташ ха я-кх вайх къахетам баь, Дала вайна еннар. Бакъда, тахан, сона дагадоаллар кхыдар да... Дала воашта дог ловза хьаенна е мерза ха, вай, воашта хала яр. Хала яра оагIонаш-м дукха да дувца эттача, вайна массанена дика довзаши, хIара цIагIа хIана дац аьнна, дувцаши латташ да. ХIара шера хиннад иштта! Ер ха хьаэттача, базархоша, хетаргахьа, цхьа вагон мерах хьекха йовлакхаш хьачуоз вайцига.

ДIай-хьай мел хьежача, уж, гувнаш миссел хьалдетта латташ гуш, ванагIа ер деррига дуне йовлакх хинна ма дисадий аьнна хеталу. ХIаьта йовлакхаш-м тайп-тайпари, бес-бесагIи хул. Масайтта тайпара йола бIарг тIа ца отта, хоза кIопилгаш йоаржаяй, йовлакхаш цар чу Iочудехкий, бIарг цкъазам тохалехьа ший базар тоаю йовлакха базархочо, ахча IотIатехийя.

Аз дувцар ца довзаш кхалсаг хургьяц вай мехка... Хийла хьо хьежача, маьха деза доаца йовлакх хул къегача кIопилга чу дилла, дукха мах боаккхаш. Вай дуккхаза зийна сурт да-кх из, хIара мархий хана. Е газет дешаш саг базархошта юкъе вале, дуккхача, йовлакхех хьал тоадерашта, шоаш бовзаргба! Бакъда, яздер шийх дале а, дега хало-м хургья аьнна хетац сона, из тайпара нах Iехабу гIулакх доаржадечоа. Ма дарра аьлча, тийшаболх ба-кх из наха беш! «Тхоашта могар-м шоах де моллагIча наькъаца даь а», аьлча санна кхаст, Дала шоайла къахетам боаржабе аьнна, яйтача укх езача хана цхьабола базархой. КIада дохкар а, даар дохкар а, богаш, тазаш дохкар а нах чIорам баха корзагIбоал-кх, кхы укх дуне тIа шоай баха ца безаш санна.... Алал, малав из иштта дац аьнна оалалургдар?! ДIаьха хабар ца эшаш, вайх хIаранена, мархий ха хьаоттача хIара шера гуш сурт да-кх из! Ма дарра ала велча, бусалба наха юкъе даьккха ийрча гIулакх да из! Ай, къаьстта мархий ха эттача хана воайла къахетаме, новкъостал деш, вIаши оагIув хьаллоацаш хила дезаций вай! Даьла веций иштта из хьаоттадаьр! Воайла вай къахетаме хиларга хьежжа мара хила йиш йий, вайна лургдола беркат?! Бусалба сага Iа гIо мел деча хана, Даьла хьона гIо деш хургва яхаций вай дино! Вай мехка цецваллал дукха миска нах, да воаца бой ма дий. Дукха, къона дезалаш шоай доалахьа фусам йоацаш, дукха ахча телаш, наьха цIеношка ма бахий.

Массане дер де ма гIертий таро йоацар а. Кхозза урагIа дихьача маьхех шоашта мел товр эца низ боацаш, дуккхача декхарийла болх нах, тIаккха из ахча дIатакха ца могаш шерагара шерага боал. Цхьа гаргара саг яр са тика йолаш. Цхьа доккха, сома тетрадь дизза нах бар цун, къаьстта марх доастача ден лаьрхIа хIамаш ийяь.

Ши шу хьалха даьстача мархех хьарча декхараш доахкараш ба цу тIа дукха, йоахар тикан дас. Хеталу, селлара хала хIана даьд хьогI вай е гIулакх воашта аьнна... Дала иштта хала мича оттаяьй вайна из ха! Дог гIоза, безаме, сапаргIата, ираза чамаца дIадахьа оттадаьд марха доаста денош... Бакъда, букъ бизза декхар IотIадижа, из мишта, мичахьара дIалургда-хьогI аз яхача уйлаша корта дIалаьцача сага-м хургйий -хьогI из ха дог-гIоза дIайодаш, аьнна хет. Зийнадий оаша, мел дукха даар дIакхосс цхьацца долча цIагIара, мархаш даьста ха дIаяьлча. Мистлургйола, сиха талхара тIера йола хIамаш IотIаувттаеш, тIаккха дог ца лазашо уж дIатIехьашка йоахаш дIакхувсараш дукха ба вайна юкъе. Из да Дала унзара лаьрхIача хIамаех дола исраф — хIама доадар, цун хам ца бар.

«ХIама зехьа доадераш шайтIай вежарий ба», йоах Даьла аято (Исра 27-гIа аят) Кхы унзара фу хургда бусалба сага?! АллахIа лорадолда вай, ше раьза воацача хIамах! Мархий денош дIадаьлча, кхалнаха шоайла деча къамаьла юкъе хозаш хул-кх, бога дизза салат дIакхессар оаха мистаденна, саго ца юаш лаьтта, котамашта дIакхайсар аз, торташ, иштта кхы дIахо а...

Йовргйоаца хIама мара хьацаэцаш, хьаькъале, вай кхастаре хургдацар иштта! ХIана ю хьогI наха шоашта селлара хало аьнна хет. Юха керда доаккх вай лакхе хьоадаь йовлакхашцара гIулакх. Телевидени гIолла хьахьокхаш, мархий ха ювцаш, передача яр массехк шу хьалха. Дийшача наха, боккхийчара, передача дIахьош хиннача журналиста дувцар, йовлакхех зехьа доаду ахча. Дукха мах бола тайп-тайпара йовлакхаш ма телий шоана, марх доастача дийнахьа, фу ду оаш царех аьнна, хаьттар новкъа дIаводача зIамигача сагага. «ХIама-м дац оаха царех, маьчех хьийкхий, цига цхьаццанахьа, Iокхувс-кх», — аьлар зIамигача саго уж тела ца эшалга хьахойташ. ХIаьта кхалнаха царех доаду ахча-м «чот» йоацаш да. Из Iа хьоадича цхьаццабараша вай ворхIе даь хана денца телаш хьадоагIаш да-кх уж оал. Хаттал оаша вай ха яхача кхалнахага, уж къона хиннача ханашка, йовлакха хIама иштта дай хиннадий. Цар дувцаш хоз-кх, цIен эггара бехкегIа волча сага дала цхьа йовлакх хьадеш, цох меришка йоаккхаш са тассалца дIагIаш хулар тхо яхаш. Уйла яйташи сийдолаши да, деций?! Ховргдар-кх, ишттача къахьегамца уж де дезаш даларе, таханарча кхалнаха уж иштта, боарам боацаш теларий. ХIара хIама ший лерхIам болаш хила доагIа! Тахана-м кхалнаха цу йовлакхех носкеш а дIатехай. Ма хоза доацаш хIама да-кх кIоаргга уйла кховдайича наьха хийрача зIамигача сага кога тIара пазат ялар. Саго ше дай даьча хIаман сийле а дIайоал. Йовлакх а носки а яла мегаргья ха яхача боккхийча наха, царцарча лерхIама. Царна кховдадича товш хул из цар яьннача ханага хьежжа! Аз-м тамаш ю, цIагIарча мехкарашка шоай ноаноша, хийрача кагийча нахага пазаташ дIакхувдаеш латтар хоза доацаш, гIалгIай йоIага ца товш хIама да шоана ца аларах.... Ца эшача хIамаех зехьа доаду ахча, мискача сага дог хьаста делча сийдолашагIа децарий?! Укх дунен чухьа Дала диканца бекхам бергбар, кхоана къемат дийнахьа маьл а хургбар. Массанахьа из иштта хьаоттадаь, даьржа латтандаь таро йоацар а, из леладе гIерт. Ший цIагIа шийна тоаш доацар, совлен долча хIаман тIехьа дохка дезаш хул, массане леладер леладича ца воалаш. Даьла дино фу йоах хьежа вай, лерхIамаш нийсде вай! Моттийта, тIехьдаьнна леладеча гIулакхаша хами махи боабу моллагIча хIаман! АллахIа гIо долда вайна, беркатеча хIаман тIехьа!