Skip to main content

Хозача илле дега тоам бу

Оперни ашархочун Янданаькъан Хьавай вахара хьакъехьа

Каст-каста нийслуш хул, симфонически оркестро е оперни ашархочо концерт луш хилча, гIалгIай дезалашка телевизор дIайоаеш е кхыйола канал хьаоттаеш. Цун бахьан кхетаде хала дац. Къам Iемадац цу тайпарча ашарашка е иллешка ладувгIа. Каьхата пандарца, Iад хьекхача пандарца е дахчан пандарца лийкхай гIалгIаша шоай ашараш. Геттара гаьнарча заман чухь шеда а лелаяьй, цу тайпара моттиг гу вайна «Колой КIант» яхача ширача дувцар тIа.

ХIаьта классически ашарашка ладувгIа хац царна; музыкальни дешар дийшарашта, цунца бувзабенна болх берашта мара. Из доккха во да, аьнна, хеташ я дукха ха йоацаш (ши шу хьалха) Москвера консерватори а яьккха цIаена, вайцига болх беш йола Янданаькъан Хьава. Классически ашарашка лацадувгIар; дега тоам бергбола хIама, тIа ца эцаш, дIататтарах тара хет цунна. Нах тайп-тайпара ба вахарга, балхага, дешарга диллача. Царна массанена а, вешта аьлча 100 процент болча наха, классически ашараш еза а лургья, уж кхета а ергья аьлча бакъхургдац.

ХIаьта а ха дезаш да цхьа хIама, дегIа маьженаш санна (корта, когаш) ше-ший моттиг йолаш да ашарий кхоллаялар а. Масала, ховш да корта лакхе, когаш лохе хила безилга. Иштта да ашарий дунен тIа а. Цудухьа академически искусство — из лард я. Цу тIа хьахулаш я еррига жанраш. Кхыча дешашца аьлча, лакхе улла сигалеи лохе улла лаьттеи санна, ши боарам ба цу гIулакхаца бувзабенна. Вайцига, ашарий хила деза вахар меттел, наьха хила деза вахар а лерттIа вIаштIехьадаьккхадац таханарча дийнахьа. Цудухьа нийслу Баха, Бетховена, Штрауса, Чайковске, Рахманинова, Прокофьева, Шопена, Шостаковича кхолламаш кхетадарца ювзаенна халонаш. Цул совгIа, уж наха юкъе довзийта ховргдараш а кIезига ба вай къаман. Масала, Охценаькъан Хадижата е Янданаькъан Хьавай санна оаз йола иллиалархой бIаь шера е ах бIаь шера цаI мара валац дунен чу. Царна а шоашта ховш дола хIама дIадовзийта, къаман юкъе дIадоаржаде дуккха хIама, гIо-новкъостал эшаш хул. Балха Iаткъаш хул цхьацца заман белгалонаш: вахача моттигах веха лелар, лазараш хьар, эцаш долча хIамашта маьхаш тIадеттар, Украине тIом латтар, царех тарра кхыдараш.

ФуннагIа нийсденнадале а, Хьава, зIамига йолча хана денз, классически ашарашца хьоашал долаш хиннай. Ялхайтта шу даллалца, цу даькъе цун гIонча а хьехамча а хиннав дá. Цо массахана, дика масал санна, хьехаеш хиннай Охценаькъан Хадижат, цун иллешка ладувгIа аьттув хургбар хьадеш хиннад цо. ГIалгIай ахархой дезале хьалкхийнача инженер-электрика дунен эггара говзагIбола иллиалархой хеташ хиннаб Эдит Пиаф, Мирей Матье, Шарль Азнавур. Бакъда Мария Каллас яйзача, къаьстта цунна тIабода кхувш йоагIача йиIига безам. ХIанз цунга кхоачаргволаш иллиалархо дунен чу вац аьнна хет цунна. Кхыча дешашца аьлча, дас ший дала таро яр, низ кхоачар деннад цунна, кхийна дIаотталца.

Ашарий дуненца ший вахар дувзадаь саг дукха деша дезаш, йоккха поалхам йолча нахагара Iомавала везаш хул. Иштта хул из Янданаькъан Хьавай вахаре а. Хьава яьй 1988 шера 1 мае Пригородни района Яндакъонгий-Юрта (Дачне) Iусмана Яхььяйи Яражанаькъан Хьусена Iайнайи дезале. Да, школе вагIаш, математиках, физиках дика кхеташ хиннав. Цудухьа «профессор» оалаш хиннад цох, цунца цхьана деша багIараша. «Сох а оалар иштта консерваторе йолаш», — йоах Хьавас. Нана боккхача дезале кхийнай хиннай цун, цудухьа 10 класс яьккхача тоъаргда яха уйла йолаш хиннаб цар цIагIара боккхагIбараш.

ЙиIига диъ шу дизача хана, 1992 шера, гIалгIаштеи хIираштеи юкъе тIом хул. Цу хана денз, Астрахане, Шолжа-ГIалий тIа, Казахстане лела безаш хул хьалхагIа Шолха баьха цар дезал. Цу тIемах а тIаккха нохчашкахьа хиннача тIемах а ада безаш хул уж. Юххера а, уж баха совц Пхьилекъонгий-Юрта. Илли оалаш-м йиIиг шийна дага мел йоагIача заман чухь хиннай. Цар цIагIара дá а даь-вежарий а, цхьацца хIама деш шоаш боахккашехь, йишмаIаш еш, шоай лерга хаззал иллеш доахаш, хиннаб. Ший наьн-нана Аьлтий-Юртарча Малсаганаькъан АсмаI иллеш дезаш а доахаш а яр, яхаш, дувц цо. Бакъда оаз-м даь-наьнагара, нохчий къамах хиннача АбабукаровгIар Любайгара (Кайпийгара) шийга кхаьчача санна хеташ я Хьава. Из кхалнаьха мурдий туркх а хиннай, зикар чIоагIа хоза деш саг а хиннай. Ше зIамига йолаш бIаргадайна а дег чу диса а цхьа хIама дийцар сона Яхььяй Хьавас. Дукха йоккха йоацача вагончика чу кхалнаха зикар деш, ший даь-наьна оазах из еррига фусам эгаш санна хетар шийна, аьлар цо. Меццо-сопрано оала оаз хиннай цун, из я кхалнаьха эггара лохагIйола оаз. Иллеш доахача наьха тоаба хьаеача хана, оазаш хозагIъяраш мара юкъеболхац цунна. Иштта да аьнна хет сона кхалнаьха мурдий Iаьдал а.

Сона дукхаза хезад цар зикар деш, дикача дирижёра кулгал деш санна, хул цар мукъам. Тха нанас васкет даьдар; ше дIакхелхача, кхалнаьха мурдаш боалаболба, аьнна. Цунна чIоагIа хоза хеташ дар цар зикар. Хоза оаз йолаш, иллеш доахаш саг цIагIа хиннавеце а, цу тайпара начIал йола бер хьахила тарлу дезале. Масала, Шаляпин Фёдора дезале иллиалархой хиннабац, бакъда дас киназерча хоре дIа а венна, иштта дIаволавеннав из цу новкъа, хIаьта цун оаз мел хоза хиннай а, из малагIча лакхаленашка кхаьчав а дувца эшац аьнна, хет сона.

Ялх шу даьнна йиIиг, дIа а йиге, дIалу нанас Наьсарерча ашарий школе. Эггара хьалхара цун хьехархо хул вайна массарна йовзаш йола композитор Малсаганаькъан Зарема. Цу шерашка эггара хьалха сцена тIа арайоал из. Масса шу даьннадар хьа цу хана, аьнна, шийга хаьттача, Хьавас йоах, таьрахьаши мишинай маркаши ший дагахьа дика соцаш яц. Мел дукха нешаш ше Iомаярах, машенаш къоастае хац шийна. Цу гIулакха тхо шаккхе а вIаший тара хет сона. Са а дукха сакъердалуц машенашца. ХIаьта а иллиалархочоа дагадехар, Сурхо тIарча кадетски корпуса сцена тIа ше эггара хьалха араяьннача хана, ше масса шу даьнна яр. Ялх шу даьнна йола Хьаваи, цун нанеи, № 13 йолча Пхьилекъонгий-Юртарча юкъерча школера цун хьехархои цига хьийхабар, цIай дездеш, цар найц хулаш волча эпсара, хьехархочо Ужахьанаькъан Дауда. Хьавас яхачох, из хIанз а цига къахьегаш ва. Школан цIерагIа бахабар уж цига. МоллагIа илли ала дезаш моттиг хилча, бохам баллал хало хулаш хиннай йиIига. Из дувзаденна хиннад, ший вахар дуккхача наха хетадаь да, аьнна, цунна цахетарца. Цига эрсий, гIалгIай, ингалсий меттала иллеш даьхар цо. Бакъда из вIашагIкхетар къаьстта а цун дагахьа дисар, президент хиннача Овшанаькъан Султана Русланаца халхаяккхарах. Цхьанне президента тIаяхийта хиннай из, паччахь халхаваккха. Юххьанца Султана Руслана цун дехар, хьатIа ца эцаш, дита хиннад, бакъда массане а дехар дича, халхаваьннав из дешархочунца.

Ашарий школе шийна хьийхача наха чIоагIа баркал оалаш я из, хIана аьлча цар Iомадаьчун кIийлен тIа, 17 шу даьннача хана, из деша дIаэц училище. Иллиалархошта цу даькъе аттагIа да, программа инструменталистий санна чоалхане яц. МоллагIа пандар локхаш волча сага школа яккха еза, училище деша отталехь. Вокалисташ из ца яьккхача отта тарлу. Пандараш, бе-бе зурмаш Iомаечар полифони яха Iилма Iомаде деза училище, хIаьта вокалистий — духхьал гармони. Шийна классически ашараш езаялийтар Зарема я, аьнна, хеташ я Хьава. Хьехархо хиннача сагацара бувзам хоада ца беш, цунца гIулакх доагIаш я из хIанз а тIехьа.

Училище деша а этте, республикера дIайода йоI. Эггара хьалха бокъонца волча иллиалархочун Курмангалиев Эрика симфонически оркестраца луш дола концерт дайча, цо чIоаггIа Iоткъам бу, дика лар ют цун дег чу. Ставрополе дар из. Цу тайпара концерт эггара хьалха гора цунна. Симфонически оркестраца дIаоала илли геттара хоза хул. Илли-м дешаша кхетадайт. ВIалла дешаш доаца симфонически ашараш а кхетае, царга ладувгIа ха дезаш хул. ЛадувгIари кхетае хари тайп-тайпара хIамаш да. Хьавайна хетачох, цунна хов царга ладувгIа а уж кхетае а. Классически ашараш екача хана, царца дувзаденна сурташ духьалъувтт цунна, цар сомайоах бе-бе уйлаш, уйла яйт дуненах, вахарах, сага кхелах, Iаламах. Нанас маькх еча хана дуккхача хIамаех пайда эц: цIерах, хьоарах, хих. Из а ший кеп йола кхоллам ба. Иштта пайда эц зурмаех, пандарех ашархоша; хIаьта дирижёра еррига уж оазаш ювз, селаIада бесаш дувзаш санна. Оперни искусствон дукха жанраш чуйоагIилга ховш да. Из ший тайпара спектакль хиле дIаотт. ХIаьта спектакль — из театр да, театре хул ашараш, халхараш, иллеш, хор, симфонически оркестр. Вешта аьлча, операх ала йиш я, искусствон лакхара лагIа да. Дукха хIама довзийтар цунна хьалхара гуш долча концерто: шийна ховр кIезига долга, дуккхадар дIахо дIайодача хана Iомаде дезилга.

Ставрополе из кхаьчаяр, Нальчике деша а яьгIа, цигара дIахьожаяйтачул тIехьагIа. Цигара яьлча, Ростоверча искусствай колледже деш цо кхаь шера, цIеча дипломаца из чакх а йоаккх. Цига хинна хьехархо Бутенко Ирина Петровна яр эггара хьалха цун оаз, хила езача тайпара тоаеш, дIаоттаяьр. Цунна чIоагIа баркал оалаш я гIалгIай иллиалархо. ДIахо Москве кхоач из, консерваторен хьехархочунца, Россе халкъа артисткаца Черных Лидия Алексеевнайца къахьег цо кхы а цхьан шера. ДукхагIйола ха Скусниченко Екатерина Игоревнайгара Iомалуш йоаккх. Из, Московски консерваторе доцент, хIетта болх бе дIайолалуш, класс вIашагIтохаш хиннай цу хана. Цун фусам-да, Россе халкъа артист Скусниченко Пётр Ильич хиннав цар декан. Цу дезало шийна чIоагIа гIо дича санна хеташ я Хьава. ВIалла дагадоацача хана чувайя, дешар дIа мишта дода хьеже, цхьацца хьехамаш дийя, дIаводаш хиннав Пётр Ильич. Вай мехкахочо доккхал ду, Черных Лидия Алексеевнайи Скусниченко Пётр Ильичеи говзал хьаэцаш, ше кхийна хиларах.

Цу хана денз, дукха концерташ а цIайш а хиннад цун вахаре. Пхезза Кремлёвски Двореце хиннай. Эггара хьалха, ГIалгIай Республикан 20 шу дизар дездеча дакъа лаьца ца Iеш, из цIай хьаделлаш хилар из. Республикан 25 шу дизар а 2017 шера, цо дакъа лоацаш, дIадихьар. Цул тIехьагIа — Кремла Георгиевски зал. ГIалгIай мохк дIабовзийтара декхар тIадилладар цунна хIанз. Цига къаман цIерагIа цхьа артист мара дакъа лаца йиш йолаш хиннавац. Из гIулакх цунна тIадиллар паччахь Евкуранаькъан Ювназбек хиннав. ТIаккха Федераце Совете хезай цун оаз. Иштта цун иллеш дийкад Россех гIалгIай дIакхийтта 245 шу дизара хетадаьча деношка, из цIай «Маьлха иллеца» хьадийллар цо.

ЛоархIаме моттиг я, дунен халкъашта юкъерча яхьашка цо дакъа лаьца хилар а. Царна юкъе дакъа лаца дукха раьза хулаш хиннаяц Хьава. Ший хур даь, цига ца яха хьожаш хиннай. Бакъда училище яьккха йоалача хана, хьехархочо аьлар: «Хьава, Iа яхаш дола «ак» кхы хьатIаэцаш дац. Яха еза. Хьо кийча я цу гIулакха». Бакъда иллиалархочоа, ше бокъонца дегIаена яьннаяц, мотташ хиннад. Цудухьа оаз тоаеш, шаьръеш, къахьегаш хиннад цо. Хьалхара цун яхь Итале хиннай. Ростоверча ашарий юкъарлоно Старостинай кулгалца, вай республике каьхат язду, цу яхье вахийта ши солист хьахержав, царех цаI шун республикера я, аьнна. Республико гIо а даь, ший концертмейстерца цига яха вIаштIехьадоал Янданаькъан Хьавай. Цу хана 19-20 шу даьнна хиннай из. Цига дакъа лоацаш 7 мохк хиннаб, царна юкъе 3-гIа моттиг яьккхай гIалгIай йоIа. Кхы а цхьа бутт боаллашехь, Ерригукраински яхь хиннай Петрусенко Оксанай цIерагIа. Вай мехкахочо дакъа лаьцача шера, цох Дунен халкъашта юкъера яхь хьахул. Доакъашхошца хиннай Латви, Литва, Росси, Китай. Цига шоллагIа моттиг йоаккх Хьавас. ХIаьта ГуржегIа хиннача «Арт-гений» яхача яхье хьалхара моттиг лу цунна.

Яхььяй Хьава балха я массехк моттиге: Хамхой Ахьмада цIерагIча филармоне эстрадни оркестрá солист-иллиалархо, Магасерча технически кхоллама Центре, Долакова Зарас кулгал деча искусствай студе. Бакъда тIехьара болх бита лаьрхIа я из. Бераш дIа а яздаь, хьа ца ухийташ дут цхьаболча даьша-ноаноша. Царца а болх бе безаш хул, берашца а къахьега дезаш хул. Дукха ха а низ а безаш гIулакх да цунга кхаьчар. Цкъаза цу тайпарча моттигаша балхах догьэккхийташ а нийслу. ДукхагIча даькъе цунна бехке, нах а боацаш, вайцига хьа ца ю хила езаш йола структураш я. Цу хьакъехьа ца дийцача фу дар-те, яха, уйла йолаш яр Хьава. ХIаьта а бакъдар дIа ца оалаш, чукъувлаш, оамал яц цун. Кхераенна-м из юхаозалургйоацилга ховш да. Из-м кхыметтел яларах а кхераш яц. Цунна хетачох, Iоажал еча а, саг леш вац, из кхыча дунен тIа восс. Ше кхоллама саг хиларах тарра я цун уйлаш а. Шоай уйлашца массаза а морхел лакхагIа лела Iема ба цу тайпара нах. Бокъонца тийша я из, сага са цIенденна дунен чура дIадоалаш цахиларах. Цох-м ца дийцача а мегаргда, йоахар иллиалархочо, амма сурт-сибат дизза хургдацар, дуненах а вахарах цун фу уйлаш я хьоаха ца деш дитача. Къамаьл кIезигагIа де лов цунна, хьалха дIабахача даьшкара масал а эцаш. Уж геттара лакха культура йолаш, мичахьа фу ала деза ховш, нах хиннаб аьнна хет цунна. Каст-каста кхетаде гIерташ хул из: малхадоахаш хIана хиннадац цар шоашта хеташ дола цхьацца хIамаш. Эздел бахьан долаш из хилча санна хет цунна, цхьадар чукъувлаш хиннад цар; дIааьлча, цох зулам далар кхераш. Массахана, къамаьл деш вола ши саг санна, шийца дагаювл из: аьлча фу дар-хьогI, ца аьлча фу дар-хьогI — яхаш. Аьлча фу пайда хургба цох, ца оалаш дитача малагIа эшам хургба? Дукха да цун саготдеш дола хаттараш. Бакъда царех шийна бала хургба аьнна хеташ яц из, хIана аьлча ше кхоллама, кердадар дIаоттаде гIерташ йола саг хиларах. Духхьал къаман эздел хинна ца Iеш, дунен философи а я цу тайпарча цун уйлашца. Массахана хьалха дIагIерташ оамал я цун, цу оамало сатийна яха йитац, даим кердадар, кхы а дикагIдар лахара, кхоллара тIахьех. Ишттача вахаро низ тел цунна доккхагIдола толамаш даха, хьинар айду, лакхаленга кхувл.

Хала дале а, хьехархочун болх беррига бита лаьрхIа яц вай мехкахо. Технически кхоллама Магасерча Центре да цунга цу тайпарча балха цхьа дакъа. Дукха ха йоацаш цу моттига кулгалде енача Дзортанаькъан Мадинайна чIоагIа баркал ала лов цунна. Из хьатIаечахьий дукха а дика а хувцамаш хиннадаь. Хьехархочун болх бу 2 шу мара деце а, бакъда цхьацца толамаш даха кхийнад цун ювцача юкъа. Дукха ха йоацаш, цун дешархо хилар республикан яхье дакъа лоацаш. ЦIена академически, оперни иллиалархочун оаз йолаш я аьнна хет цунна Овшанаькъан Заида. Ше чIондарг лакха Iомалуш яле а, бакъда цун оазо хIанззе а хьахайт, из дукхагIа операнна хьакхелла саг хилар. Цу тайпара, иллиалархо хила тарлуш дола бер шийна нийслойя, теркам ца беш дитац Хьавас. Ше хьехархочун болх бита безача кхоаче а, уж тайпа бераш гIо ца деш, дицдаь Iе лаьрхIа яц из. Заидай наьнага Мадинайга а аьннад цо, миччахьа ше яле а, цу йиIига эша гIо де кийча хургья, аьнна. Хала къахьегам ба из. Нагахьа санна хьо бера дуненна, цун кхела юкъегIерташ хилча; из духхьал таьрахьашца уровнени язъяр, кхетам балар хинна ца Iеш; цун хьинар кхоллаш бола болх а ба — ашара екарца ювшаш йола оазш кхолл цо. Хьа безам бале а беце а, йоах хьехархочо, бера кхоллама юкъегIерта везаш хул. Цун вахара цхьа дакъа а хиле, пандара е зурма декар тоадеш санна, цун оаз шаьръеш, нийсъеш, дIаоттае езаш хул. Талмаста де йиш йолаш хIама дац из, нагахьа санна толамга кхача безам бале.

Ше эггара хьалхара вай къаман оперни иллиалархо я, аьнна, хеташ яц из. Цо дувцачох, цул хьалхагIа а хиннаб, хIанз а болаш ба цу лостамагIа къахьегаш бола гIалгIай. Масала, царех ба: Охценаькъан Хадижат, БIарахой Люба, Ужахьанаькъан Мухьмад, Хамхой Борис, Оздой Iамархан, Коазой Зейнап (цо Тбилисера консерватори яьккхай), Байсаранаькъан Зураб. Къаьстта хьоахаве веза «Российски Федераце гIорваьнна артист» яха цIи лелаяь Хамхой Элмарзий Ахьмад. Цун цIерагIа я тахан ГIалгIай республикан паччахьалкхен филармони. Са ираз хиннад цунца шин-кхаь шера болх бе, цо кхоллаш дола йоазош дIа а яздеш, цунна гIо де. ЦаI да новкъа, Элмарзий Ахьмада дIааьнна дукхагIдола иллеш тIема хана дайна дIадаьннилга. Цхьадараш-м Россе радио фондашка а хила тарлу царех. Сай лергашта хьахеза ва со, ше дIааьнна иллеш массехк бIаь да, цо оалаш.

Яхььяй Хьавайна хетачох, гIалгIай оперни иллиалархой дерригача дунен тIа а мехка а гIолла дIабаьржаб, вайцига болх бе хьалаш цахиларах: оперни а кхыметтел зIамига музыкальни а театр дац вай къаман. ТIаккха мичахьа бергба цар болх? Филармоне эстрадни иллиалархой а хинна дIа ца болхе, кхы де хIама-м дац. Аз кхетадечох, оперни иллиалархочун чIоаггIа саготдеш хIама да ший говзал, ший болх дIагойта эшаш дола хьалаш ший къаман цахилар. Иштта беш болча балхах, бала озар да аьнна хет дуккхачарна. Тахан 30 шу даьннад вай республика кхеллача денз; юххьанца, цу дешá сагота а болаш, вай хьакимаша къахьийгадаларе, гIулакх тахан кхыча тайпара хургдар. Музыкальни театр а хьаштдале оперни театр а хила мегар вай тIаккха. Ший хиннача хьехархошца каст-каста къамаьл деш, дIа-юха дагаювалш хул иллиалархо. Уж цкъа аьнна Iийнабац цунга: е балхара дIаяла е шоай хьакимашка хье санна болча иллиалархошта эша хьалаш хьакхоллийта. Нийса а да из-м. ТIеххьара итт шу Москве даьккхад цо. Сенна езар цунна консерватори, эггара дикагIбола хьехархой, наб а салаIар а доацаш къахьегар? ХIанз цо беш бола болх-м, вIалла уж хIамаш доацаш а, бе йиш ма ярий. Цу хаттара жоп дала дезараш вай культуран доал ду нах ба, аьнна, хет сона. Кхыча къамех тара а хинна, боккхача артисташта эшараш кхолла мегаций вай а? Кхы а цхьа шу даьлча, Красноярскерча консерваторе дешаш вола 27 шу даьнна Къоастой Мовлатгири ва оперни иллиалархо хургволаш, МагомаевгIар Муслима оазах таралесташ оаз йолаш. Студент мара воаццаше, Д. Хворостовске цIерагIча Красноярскерча театре Фигаро роль ловзаеш хиннав из. Керттера роль я из. Йоккха говзал йолаш вецаре, цунга из кхоачаргьяцар. Дийша ваьлча, ший мехка цIава безам хургба цун, бакъда мехка а дунен а вовзаш вола иллиалархо цох вайцига хургва, аьнна, даха дог дац. Иштта долче, арахьа Iе везаргва-кх цун а.

Духхьал иллеш даьха ца Iеш, кхыдола хIамаш а да цун вахаре, дезаш а леладеш а. Даараш кийчдеш хоза хет сона, йоах Хьавас, ше артистка яле а. Цига а ба аьнна хет цунна кхоллам. Цул совгIа гIалгIай мотт а хов цунна шаьра, цIагIа дукхагIа цу меттала къамаьл дендаь. Из мотт кIоаргбеш, шаьрбеш, вай мехкахочунца къахьийгарех ва Янданаькъан Муса. Цхьаццадола къаман йоазанхой кхолламаш ше деш Хьавас. Гаьгенаькъан Гирихана, Пхьилекъонгий Махьмад-СаIида, Чахкинаькъан Капитона байташ, цар мотт хоза хет цунна. Философски маIанга диллача, Хьоашаланаькъан Iаьлий мугIараш дезалу.

Юххера, белгалдаккха лов сона, Хьавай ши воша хилар. ВоккхагIвола Илез Г. Плеханова цIерагIа халкъа боахама академе экономически факультет яьккха ва, из «Газпроме» болх беш ва. ШоллагIволча Рамзана вай университета аграрни факультет яьккхай, хIаьта а спортаца бувзабенна ба хIанзарчоа цун къахьегам.