Skip to main content

Из вар республикан тIема комиссар

Полковник Дзауров вахарах а тIема наькъах а

Дзауров Iаьла

Вай къаманна хала даьхкача 1992 −1993-ча шерашка а цул тIехьагIа а Наьсарен района «Ленина никъ» (тIехьагIа «Наьсарен оаз» хилар цох) яхача газета редакце болх беш хилар со.

Тхонеи районерча военкоматаи юкъе дукха шера боаца никъ мара бацар. Кор дIа а дийлла дIакхайкача, шаьра дIахозар тIемхой чулесташ болча цIенна наIарга латтарашта. ХIара дийнахьа кIезигагIа гойя шозза-кхозза бIаргагора тхона «уазик» оалача машенаца дIа-юха ухаш вола полковник. Из вар республикан тIема комиссар Дзауров Iалаудина Iаьла. ВIалла хIираштеи гIалгIаштеи юкъе дов-къовсам хилале денз, дукха эпсараш чуухар, вIашагIбетталора цига. Арахьа тIема гIулакх деш болчара цIабаьхка, укхаза кегаденна латтача хьалага хьожаш, шоай хур даь наьха вахар машаре дIадахийта гIертар уж. Цу хана укхаза бар полковникаш Тимерханов Ювсап, Плиев Руслан, Танкиев Висангири, Аушев Башир, кхыбараш. Еха латта хьалха хинна республика, доацаш дола чIоагIа Iаьдал, дохкаш дола герзаш, боабеш бола нах массанега саготдайташ дар. Уж дешаш дар шоай вIашагIкхетарашка эпсараша дувцаш хиннараш, фу дича фу хургдар те яхаш, уйла йора цар, къаман вахар ийрча ца далийта гIерташ. Уж ше волча гулбеш, цу къамаьлашта юкъе дакъа лоацаш хиннарех цаI вар Iалаудина Iаьла. Юкъерча дегIара, сомо къонах вар полковник. Къамаьл деча хана хоалуш дар цун оаза а дешашта а «ш» яха оаз Iаткъаш хилар. ХIаране ше-ший оаз ма хулий, кхычарех тара йоацаш яр из Дзаурова а. Латташ йола ха моллагIа къонах корзагIвоаккхаргволаш яле а, из чIоагIа сабаре саг ва аьнна хеталора. Бакъда кабинете хайна вагIа йиш йолаш зама яцар лаьттар, цудухьа хьавена дукха ха ялале, шийна Iаьдала хьаеннача машинаца юха а цхьаннахьа ваха везаш хулар из. Лоацца дувцаргда вай цун вахара хьакъехьа.

Политолога Патиев Султана Йоакъапа «ГIалгIай Республика. Хиннари нахи. 1992-2008 шераш» яхача ший книжка тIа из 1944 шера 23 феврале НГIАССР ТIой-Юрта ваьв аьнна яздаьдале а, из нийса дац. Вешта, хьожаргда вай полковника са анкетан хаттарашта жоп а луш, 1993-ча шера фу яздаьд. Из кепа теха дар 24 июле арадаьннача «Наьсарен оаз» яхача газета 5-ча номер тIа. Деш вай из деррига: «Тха анкето тахан шоана вовзийт ГIалгIай Республикан тIема комиссар Дзауров Iалаудина Iаьла.

-Мичахьа, маца ваьв?

-1944 шера 26 феврале, Къилбаседа-Казахстански областа Ленински района Камердан яхача юрта.

-Мичахьа, маца яьккхай юкъера школа?

-1964 шера ТIой-Юрта 11 класс яьккхай.

-Цул тIехьагIа?..

-1964-1967 шерашка эскаре гIулакх деш хиннав. 1967-1971 шерага кхаччалца Свердловскерча лакхерча танковоартиллеристски тIема училище дийшад.

1975 шера Москвера Ленина цIерагIа тIема-политически Академе ракетни факультет яьккхай.

-Балхаш даьд...

-Нахичиване, Тбилисе, Дрездене. ТIехьарча хана — Нохчий Республикан ГО штабе.

-Алапи мелд?

-90 эзар сом.

-Лелавеш машен йий?

-«УАЗ — 469».

-Дезал.

-Фусам-нана Мержой Жабраила РаIшат. 10 бер да. Джамбулата дас яьккха училище яьккхай. Лейтенант ва. Цу училище вагIа ИбрахIим, кхоалагIвола Тимур а цига деша отта вахав. ЙоI Фатима Шолжа-ГIалий тIа машинисткалла болх беш я. Вожаш школе ухаш а школе баха ха яланза а ба.

-Эпсара чин.

-Полковник.

-Маца деннад?​​​​​​​

-1993 шера 27 марта.

-Мукъача ханах пайда мишта эц?

-Мукъа ха я-м яц...

-Эггара дукхагIа еза шера ха?

-Гуйре.

-Партецара гIулакх.​​​​​​​
-Еррига партеш дика я, цар программаш халкъа хьал тоадара тIаерзаяь яле. Со-се цхьаккха парте латташ вац».
Иштта дар Дзауров Iаьлас шийх дийца бакъдар. ХIаьта а цу зIамигача анкето деррига цун вахар чулаьцад аьлча нийса хургдац. Кхы а дукха лоархIамера моттигаш хиннай цун вахаре, лакхе хьоахаяьрел совгIа. Цун къонахчун оамал оттача хана, дикача оагIорахьара Iаткъа хиннад цо СВВПТАУ дешаш даьха шераш. Из тIема училище гIоръяьнна йовзаш хиннай вай мехка 1992-ча шерага кхаччалца. Цу шера цох хьаю Екатеринбургера лакхара артиллерийски командни училище. Ше кхеллача денз цо кийчваьв 8750 эпсар-политболхло, царех 176-не дошоча медалаца чакхдаьккхад шоай дешар, хIаьта 1628-не тIехдика дийшад. 1500 саг тIема совгIаташ тийнна ва, царна юкъе ба Россе Турпал яха цIи лелаераш а.

Iалаудина Iаьла ший болх ховш, из гIалат доацаш хьабе гIерташ, чакхваьлар. Республике кIеззига а тIема чулоацам бола вIашагIкхетар долча моттиге хулаш, цига къамаьл деш вар вай мехкахо. Масала, 1996-ча шера ГIалгIай мехка венавар парламента спикер Рыбкин Иван. Из укхаза мел ва, цунна уллув хиннача наха юкъе вар из. Царех цхьа вIашагIкхетар Лоаман кадетски корпусе а хилар.

Дзауров Iаьланна тайп-тайпара тIема совгIаташ тийннадар, эпсара сий лакха а лоаттадеш, ший тIема декхараш кхоачашдарах. Царех цаI ЦIеча Седкъан орден яр.

Дзауров Iаьла карарча хана воацаш ва, из кхелхав 1998 шера 13-ча октябре. Цу хана 54 шу мара даьннадацар цун. ХIаьта а Iалаудина Iаьла вицвеннавац из вовзаш хиннача наха, цунца дешаш хиннача новкъосташта, юртахошта.

Шийх бола дагалоацам санна, дукха а тайп-тайпара а сурташ дитад Дзауровс. Уж даьха ханаш бе-бе я. Цхьадолчар тIа из училищен курсант ва, вокхар тIа капитан, кхоалагIчар тIа подполковник, юххера а — полковник. Тахан шоана довзаргда царех цхьадараш, шун дегашка а цох бола дагалоацам сомабоаккхаргба аьнна хет сона цар.