Skip to main content

Прокурор хинна саг

Арчаков Махьа-Хьажий Микаил

Вай къамах хьабаьнна дукха хьаькъал долаш, доккхийча гIулакхаш тIа хинна нах ба. Царех нонагIбараш, вIалла хьоаха ца беш, бицбенна дIабоалаш латт. Бакъда вай бокъо яц къаманна кIеззига а накъабаьнна нах теркал ца беш бита. Тахан вайга кхаьча вахар цар хьалдаь а хало лайна а да. Дукха ба, бокъонаш лораеча даькъе къа а хьегаш, наха юкъе нийсхо лоаттаеш, чакхбаьнна гIалгIай, къаьстта а царех ба судхой, прокурораш. Укхаза дагадох сона, моцагIа боккхийча нахагара сайна хеза хIама. БаIадал яхаш, вай къамах волаш, судхо хиннав, гIанда тIа Iохайча, когаш лаьтта Iо ца кхоачаш, лохача дегIара хиннав йоах из. МоллагIча лаьцача сага дош ше дувцача хана, судхочо оалаш хиннад йоах: «Болх Даьлага ба хьа, дош БаIадалга да хьа».
 

Укх йоазонца са вувца безам ба Арчаков Махьа-Хьажий Микаил. Из ваь хиннав 1890 шера ТIой-Юрта. Цун да, кхаь бетта гIаш никъ беш, ХьажцIа бахарех хиннав, нана Гетагазова (Шоанхой) Туарха яхаш хиннай. Вай Сибре дигале, дийша прокурор волаш, районашка а парте обкоме а болх баь саг хиннав Микаил. Дувцаш да из Шалински районе прокурор хиннав яхаш а. ХIаьта 1921 шера, Лоаман республика йолча хана, Назрановски округа ревкома председатель из хиларах дола тешал а долаш да. Цу хана цун заместитель хиннав Ханиев Шоато, секретарь Кумев. Цун хьалхара фусам-нана эрсий къамах хиннай, хIанз цун тайпан цIи а ший цIи а ювца ховргдола саг висавац. Цо даь йоI-воI хиннад цун, Руслани Людмилаи яхаш. Уж арахьа дIабаха баьхаб. ХIаьта воI Мухьмад 1920 шера ваь а Сийлахь-боккхача Даьймехка тIема доакъашхо а хиннав. Из, цIа а вена, МагIалбике ваьхав, 60-ча шерашка ше кхалхалцца. ШоллагIа Микаила сесаг татрий къамах хиннай, Кайпа аьнна цIи а тилла. Цо яь цхьа йоI хиннай Тамара яхаш, из башкирага маьре яха, мар вахача мехка яха дIаяхай.

 

Микаила кхоалагIа сесаг Газдиева Либихан хиннай. Цо ваь кхоъ дезалхо хиннав: йоI Тамарий, къонгаш Тухани Султани. Уж кхоккхе а таханарча дийнахьа боацаш ба. Тамарий ТIой-Юртарча Гиреевшка хиннай маьре. Цун сих хьадаьнна йиъ йоI, ши воI да (Фатима, Лиза, Заретхан, Хьава, Гилани, Муса). ВоI Тухан йIаьххача хана «Сердало» газета юртбоахама отдела корреспондент волаш къахьийга журналист вар. Из вовзар поэт санна а, хIана аьлча цун арадаьннадар байтий кхоъ книжка: «Хетолг», «Лоамашка бIаьсти» «Дагалаттар». Поэтах санна «ХIанзара гIалгIай литература» яхача книжка 2-ча тома тIа цох яздаьд Танкиева Лидас, дукха ха йоацаш ше арадаьккхача «ГIалгIай 100 йоазонхо» яхача книжканна юкъевихьав из Патиев Йоакъапа а. Тухана воI-йоI да Руслани Радимхани яхаш. Султана цхьа воI, ши йоI да (Iалихан, Люба, Фатима). Микаила шаккха нус (Азаи Райхьанти) итташ шерашка къахьегаш хилар, «Сердало» газета машинисткаш болаш. Царел сихагIа йоазонна кепа тохаш хIама дайнадацар сона, токаца лела машен еце. Сибре Махьа-Хьажий Микаил ший дезалца ваьхав Петропавловски областа чуйоагIаш хиннача Ленински района Явленка яхача юрта. Ше дийша саг хиларах тарра, ший берашка а дешийта гIерташ хиннав из цу халача хана. Кхыдола бераш, шелалах къехкаш, ара ца доалаш дагIача хана, цу дезале кхувш хиннараш, шоашта тIаювхача кетаргех хьерчаш, тIаьнкIал доахкаш книжкаш долаш, школе ихаб. Из сона дийцад Явленке баьхача а уж хIамаш дагадоагIаш хиннача а наха. Вешта, тхо а цига даьхад, цу юрта ваь ва со а.

Мохк меттаоттабаьчул тIехьагIа, Микаил МагIалбике ваьхав. Дезала нана кхелхача, цхьаькха саг йоалаю цо. Из хиннай Мамилова Рукъет. Цо баь дезал хиннабац Микаила. КховзткъалагIа шераш чакхдала гаргагIортталца ваьхав из. ХIаьта 1968 шера тIеххьара фусам ший дай баьхача а ше ваьча а юрта кораяьй цунна. Арчаков Микаил дIавеллав ТIой-Юртарча кашамашка. Цо болх беш хиннача моттигашка дагавоагIаш а нийсхо лелаяь саг санна вовзаш а хиннав Махьа-Хьажий Микаил.