Skip to main content

Даим ший къаманца хинна саг

ЗагIенаькъан Мовлат-Гири ваьча денца ювзаенна уйлаш

Укх деношка 75 шу дуз вай республиканна а къаманна а дикка накъаваьннача юридически Iилмай кандидата, 3-ча классах хиннача РФ юстице паччахьалкхен советника, хьехархочун, юкъарча балха даим хьалхалаьттача ЗагIенаькъан Османа Мовлат-Гире.

1946 шера сентябрь бетта 13-ча дийнахьа ваьвар из. Цу денга кхача а ший кховзткъа пхийтта шерга вáла а ши бутт эшаш, вайцара къаьстар Мовлат-Гири. Укхаза цхьан иллецара дешаш дагадох сона: «Да вала, Iоажал, хьа!» МагIалбика районе кхийна, Долакоара юкъера школа дошоча майдалгаца яьккха вола зIамсаг, юххьанца Къилбаседа ХIирий паччахьалкхен университете деша отт, юридически факультет яр цо бухсоццаш хержар. Цигара ше Ленинградерча университете дIахьожавайт цо. Цунца дешаш хиннабар карарча хана вай мехка бовзаш бола нах, шоашта юкъе Россе паччахь В. В. Путин а волаш. ДIахо Османа Мовлат-Гире къахьег, ХIирийчен университета юридически факультета хьехархо волаш. Шин къаман юкъе дов отталца, цига болх беш а хул. Вай республика хьаяьчул тIехьагIа, цох президента гIонча а юстице министр а хул.

ТIеххьарча шерашка из хиннав Наьсарерча экономикаи бокъо йовзареи института проректор, юха а паччахьалкхен аппарате къахьийгад. 2007 шера денз пенсе вахавар из. ХIаьта а даим ше накъавоалача, эшача моттиге хила гIерташ хьавоагIар. Дикка ха яр из университета юридически факультета декан вола а цига цо хьеха а. Бе-беча студенташа дувцаш дукха хезад сона, мел нийсхо йолаш ва, шийх шиш хетийташ ва хьехархо. Вешта аьлча, студенташта ма хулла дукхагIа довзийта а гIерташ, царгара биззача боараме юха хьа а дехаш, вар из.

Айса школе хьийха цхьа дешархо кхийтар сох. Юрта хинна цIавоагIаш, зIамигача сага (хIанз студент вар из) хаьттар сога:

-ЗагIенаькъан Мовлат-Гири вовзий хьона?

-Вовз. ХIана яхар Iа?- хаттара дух тIа вала хьежар со.

-Аз цунна тIа ца вохийташ саг висавац, сона экзамен IотIаоттае тигац цо.

-Сенах я из? — хаьттар аз.

- Конституце луча бокъонех я-кх.

-Цунна саг тIавахийта везац хьона. Iа хьаIомайойя, цо IотIаоттаергья хьона, — аьлар аз.

Цу масало хьагойт, декан а хьехархо а мекъача студенташца барт беш ца хиннилга.

Наггахьа лоархIаме политически моттиг дIайодацар вай республикан а мехка а вахаре, цо дакъа ца лоацаш. Из каст-каста го йиш яр телевизор чу хулача дискуссешка. Цул совгIа, из хулар Федеральни Гулламга В. В. Путина къамаьл де гулбаьча наха юкъе. Хетаргахьа, цига шийна хезар, дика даьшха, студенташка дIакхоачийтар хьехархочо.

МоллагIа шийна тIавахача сага де йиш йола гIо деш а вар из, мел доккхача гIулакха тIа ше вале а. Со «Наьсарен оаз» яхача газета редакце балха волаш дар из. 1996 шера хьалйинза латташ яр № 5 йола гIалий тIара школа. ХIаьта а 1994 шера президента указах а дешара министра приказах а цох лицей хьаяьяр, тIехьагIа-м Наьсарера гимнази аьнна дIаяхар цун цIи. ВIалла хьаяь а ялале, хьехархой хьаийцабар цига балха. Цу школан хьакъехьа «В огороде бузина, а в городе дядька» яхаш статья язйир аз, цунна кепа техар февраль бетта 15-ча дийнахьа арадаьннача районерча газета тIа (№ 7). Кепа тохале, тIавахар со юстице министр волча ЗагIенаькъан Мовлат-Гирена. Со тIаийца, дикка ладийгIар цо, шийна тIадихьача дешага:

-Бокъо йий директора, школа хьаяь а ялале, хьехархой балха хьаэца?

-Школа хьаяь ца яьлча, шоай профессиональни декхараш кхоачашде йиш мичай цар, цудухьа хьехархой хьаэцар харцахьа даьд, — аьлар министра.

Духхьала багах хьааьнна ца Iеш, ше луш дола жоп дIаяздаь каьхат хьаделар цо. Иштта саг вар Мовлат-Гири, наьха йоакхо еш а, уж лоархIаш а хулар из даим.

Шедар дIадаьлча, дезала дика да вар. Цун ши воI ва Адили Мурати яхаш. ВоккхагIвар хьехархочун никъ хержа, из болх толамца беш хьавоагIа. Цун ший а ба хоза, беркате дезал: кхо кIаьнки цхьа йиIиги. Вешта аьлча, Мовлат-Гирех моццагIе даь-да хиннавар.

ШоллагIвола Мурат нотариуса болх безабенна ва. ЙоI наьнах тара хул, оалаш да, воI — даьх. Иштта из дале, лакхе хьоахабаь кагий нах шоай къаманна накъабоалаш бахаргба.

Iаьдала болх баь ца Iеш, къаманна эшаш бола юкъара болх беш вар вай мехкахо. Из вар ГIалгIай Республикан юкъарча гIулакхашта лаьрхIа йолча палатан председатель. Цо ше яьхачох, цу палато беча балха гIулакха Iаьдало цхьа сом доадицар. Шедар шоай ахчах деш дар. Боккха а чоалхне а болх бар царна хьалхашка лаьттар. Цул совгIа, геттара цIенхашта болх бар. 2007 шера Халкъа Гулламо тIаийцача цу палатах долча законо яхачох, цун комиссешта, балха тоабашта юкъе 36 саг хила везар. Царех ахаш мехка кулгалхочо могабора, вожаш бе-беча юкъарча тоабай викалаш бар. Палатан керттерча декхарех дар, наьха, паччахьалкхен Iаьдала, моттигерча кулгалхой хьашташ Iомадар а; мехка экономически, вахара-лелара, бокъонаш лораяра, наьха кхерамзленна, демократически дегIаахара эшаш дола хьалаш кхоллар а. Кхы дуккха декхараш латтар палатанна хьалхашка, дерригаш дийца а варгвац. Цо беш бола болх лерттIа дIабахар дуккхача даькъе тийша дар цун кулгалхочох. Ший декхараш дизза кхоачашде гIерташ хьавера Мовлат-Гири. Цо деш дола хIама зувш а цох боккхийбеш а бар вай къаман дукхагIбола нах. Цунца цхьана из гуш дар вай мехкал арахьа а. Масала, хIара шера Президента В. В. Путина, Россе цхьоагIон ди долча хана, Кремле из дезде, шу оттадийя, нах тIаэцар. Цига хьийхе хулар вай мехкахо а.

Ха дIайодар, бакъда, цIаккха кIаьд ца луш, къахьегаш вар хьаьнала саг, эздий къонах, ший къаман воI. Саг болатах ваьвац, хьахозача хатараша, воча хоамаша, балха дукъо гIелду сага дог. Вешта аьлча, са кхоачаду халонаша а беча балхо а. Укх шера июнь бетта 22-ча дийнахьа, детта ца луш, сецар эггара халагIча деношка ший къаманца хиннача Османа Мовлат-Гире дог. Из вовзаш хиннача, цунца хьоашал леладаьча нахá Мовлат-Гири вицлургвац. Кхы а ткъо, ах бIаь шу даьлча а, из ваь ди довзаш хургба аьнна хет сона уж.