«Сердало» газета корреспондентаца къамаьл деш, ГӏалгӀай Республике гӀолла йолча паччахьалкхен дӏаяздара, кадастра, картографе Федеральни гӏулакха урхаллен кулгалхочо Борисов Андрей Викторовича дийцар; хӀара денна бе безача балхах, лоархӀамегӀа йолча темах, дӀадахача шера шоаш даьхача толамех.

- Андрей Викторович, малагӀа оагӀув дӀахьош ба шун болх?

- Дӏаяздара даькъ тӀарча урхаллен болх лаьрхӀа ба бахархошта лоаттадеш дола хьалаш тоадара, ЕГРН хоамий дикал лакхъяра. Иштта тха декхар да паччахьалкхен дӏаязбар дечарца, кадастра инженерни балха МФЦ говзанчашца, паччахьалкхен Ӏаьдалца, моттигерча доал деча даькъ тӀарча викалашца бувзам чӀоагӀбар, царна лоаттадеш дола каьхаташ дикал йолаш хилийтар.

- МалагӀа толамаш даха таро хилар шун 2025 шера?

- Мехка Кулгалхочо белгала ма дарра, цхьана дӀахьош дола кадастрови балхаш лоархӀаме да республикан бахархошта. Хоадам болаш белгалдаьд боахамий гӏишлой доазонаш, реестре из лоархӀаме хоам хиларо таро лу лаьттанцара къовсам ца хилийта, доаладерзадара бокъонаш ялара хьалаш аттача даха, иштта инженерни хьалаш вӀашагӀдохка. 2025 шера 12 бетта оаха тӀаийцад лархӏара-дӏаяздара гӀулакхех дола 43 664 дехар . Царех эллектронни хьисапе да 22 520 дехар, уж да 52% дерригача каьхатех. Тӏаийцад 13 843 дехар, уж дувзаденна да паччахьалкхен кадастрови лархӏарца, царех электронни хьисапе - 11 894, уж да 86%.

2024 шера хинначунга хьежача, электронни дӏаязбалара гӏулакха хьал лакхденнад. Паччахьалкхен дӏаязбаларах дола бартчӏоагӏамаш, гӏишлон доалахо хиларах электронни кепара даьд 100% (белггаларча гӏулакха лаьрхӏа -90%), цунца цхьана 31.12. 2025 шера юкъара доалахо хилара электронни хьисапе дӏаязбеннараш 98,8% ба, 24 сахьата дӏаязбеннараш - 94,5%.

Паччахьалкхен кадастрови лерхӏам беча вахара фусамий даькъе электронни кепара дехараш да 85,6%, паччахьалкхен бокъоний регистраци яр - 88,3% Лаьттан доакъой доалахо хилар, ЦаӀ йолча паччахьалкхен боахамий (ЕГРН) РФ законах дӀадехача беса дӏаяздаь доазонаш-71%, из 6% дукхагӀа да 2024 шера хинначул (65%).

ГӏалгӀай Республике ЕГРН кхоллара, лаьттан-доалахьардар лостам болаш леладара болх дӀахо дӀахьоргба РФ Президента федеральни программанна чубоагӀаш.

- Вай хана дукха ба шоай гӏишло йохкаш хьармаргаш лелаю нах, цудухьа хьалххагӏе дикка хьажа веза эцаш болча боахамга. Мишта де деза из?

- Ше гӏишло эцале хьалха, из эцаш волча сага цох бола хоам хьабеха йиш я Росреестра сайта тӀара, е «Роскадастр» ППК филиала фусамера, е дукхача оагӀорахьа хьалаш лоаттадеча паччахьалкхен доал деча даькъ тарча центрера (МФЦ).

- Мел нийса а дика а дӀахьу шун урхаллено боахамаш дӏаяздара, наьха бокъонаш чӀоагӀъяра гӏулакх?

- ХьалхагӀа дӏалаьрхӏа хинна гӏишлош, уж лелаяра бокъо йола нах гучабахар 01.01. 2026 шера 50645 хилар, царех хьалхагӀа гучаяьха боахама гӏишлош, уж лелаяра бокъо йолаш бараш гучабахара дӀайихьа моттигаш 26.12.2025 шера 50645 я, из болх 100% йистебаьннаб. Цул совгӀа, бокъо хилар гучадаккхар, дӏаязбара болх дӀахьош ба.

- Сенна теркам тӀабахийта беза боахама гӏишло эцача хана?

- Йохкаш вар декхарийла ва бокъо луш дола каьхаташ гойта, е доаггӀача беса чӀоагӀдаь копи гойта. Эцаш волчо теркалде деза, из боахам дукхаза бехкабий. Нагахьа санна гӏишло тешалах йохкаш яле, ха деза, из йохкаш вар боккъонца кийча вий из шийна тӀера дӏаяккха.

- Дувцал вайна, ший доалахьара боахам тийшаболх лелаберех лорабеш, фу де деза сага?

- Доалахо бокъо йолаш ва ший боахам кхычунга балара бокъо ехкаш дола дехар язде, ше тӀавоацаш е боккъонца вола викал воацаш гӏишлон бокъонца дувзаденна дош дувца йиш йоацилга белгалде.

- Кадастра бокъо йола каьхаташ Российски Федерацен кхыча моттигагара хьадаьхадале, боахама гӏишло дӏаязъяра бокъо ГӏалгӀай Республикан Росреестра урхалленга юсий?

- Лархӏара-дӏаяздара балхаш из гӏишло йолча моттиге дӀахьор я Росреестра доазон тӀара моттиг. Каьхаташ кхыча мехка дӀакхоач электронни кепарча программага гӀолла.

- Эцара-дохкара бартчӏоагӏам дӏабахьале хьалха электронни хьалаш леладой цу гӏишлох бола хоам бовза дагахьа? МалагӀаш да уж?

- Росреестра сайта тӀа болх беш я « Боахама гӏишлонах бола онлайн хоам хара» йола оагӀув. Цига гӀолла ха йиш я деррига цу гӏишлох долаш дар, цун чӀоагӀъяь бокъонаш йовза йиш я, из бокъо йоацаш йола моттиг йий а иштта ховш хургда цу хоамага гӀолла. Хоам бовза йиш я кадастрови номерах, барт баьча номерах, адресах, паччахьалкхен дӏаязъяра номерах.Ха йиш я из соцаяь (бокъо йоацаш) йий а.

Уж гӏулакхаш мах боацаш лоаттадеш да таханарча дийнахьа.

- Фу аргдар ӏа РФ Президента «Къаман доазон тӀара хоамаш леладара хьалах» йола паччахьалкхен программа кхоачашъярах?

- ЕГРН эшаш дола хоамаш дӏаяздарца ца хилча даргдоацар да доазон доакъош белгалдар (Тз)- 584, ЕГРН юкъедоаладаьд массадолча доазонех дола хоамаш (100%), доал деча доакъоех- 45 (МО), царех ЕГРН юкъедоаладаьд 41, из да 91%; нах баха юрташ (НП)- 122, царех тахан ЕГРН юкъедоаладаьд 121 доазонах дола хоамаш (НП), из да 99,18%.

- Андрей Викторович, баркал хилда хьона тхоца къамаьл дарах, аьттув балба шун балха тӀа.