Къаман яхь лелаяь саг
Загӏенаькъан Мовлат-Гире 80 шу дизарца
Тайп-тайпарча йоазошка Загӏенаькъан Османа Мовлат-Гири ваь ха нийслу вӏаший тара йоацаш. Цхьайолча моттигашка из 1947 шера ваьв язду, вокхазахьа 1946 шера. Амма цхьатарра да шиннахьа а тов бетта 13 ди. Вешта аьлча, из эздий саг ваь хинна ха вӏаший тӏехь-тӏехьа шин шера езъе йиш йолаш да вай. Сога хаьттача-м, хӏара шера езйича а дукха хургьяцар из. Дикача сагах, цун гӏулакхех мел дукха дувце а, кӏордадеш хилац. Цу тайпара, укх гурахьа цхьа-ши кӏира хьалха 80 шу дизад Османа Мовлат-Гире. Цо хьабена никъ, даь балхаш дагалаьцача, из хьоаха ца веш ӏе йиш яц цун вахарера ишттта доккха таьрахь долча шера.
Вай Сибре дига ха хиннай из ваьр, цудухьа из ваь моттиг Казахстана лаьттанца ювзаенна яр. Целиноградски областа Капитоновка яхача юрта дӏайолаеннаяр цун вахара юхьиг. Дикка хало, сагото эзачул тӏехьагӏа, 1957 шера цар дезал юхакхоач хьамсарча мехка, керда вахар дилла болалу. Арахьа мел лайнача хӏамо дикка дегӏ чӏоагӏдаь вар кхувш воагӏа кӏаьнк. Боккха дезал бар цар хиннар: ялх вошеи цхьа йишеи. Вешта аьлча, фаьлгаш тӏа каст-каста бувцарех тара бар уж. Эггара керттера белгало а хинна дӏаэттаяр, царна юкъе барт, цхьоагӏо хилар. Мехкахбаьхача хана дайначо ӏомабаьбар уж къахетаме, тӏера, дӏа-юха гӏо деш хила.
Цӏадаьхкача хьалхарча шерашка мел эшар дацар вай юрташка. Къаьстта а во латтар ишколашца ӏалашъяра гӏулакх. Массанахьа яцар 10 шера деша моттигаш. Яцар Мовлат-Гире дай баьхача Инаркъе а. Цудухьа ворхӏ класс яьккхача, Дола-Коа ухаш, карадерзадир цо юкъера дешар. Шийна дагадоагӏаш, цкъа дешара тӏераваьнна, из юкъахдитадацар цо. Цунга хьежжа хулар доаха толамаш а. Ишкол чакхъяьккха воалача хана, дошо майдилг елар зӏамигача сага. Цо 10 шера хьийгача къих хьадаьнна беркат дар из.
Эггара хозагӏдола дагалоацамаш дитад са дег чу, ший болх тӏехдика ховш хиннача Мовлат-Гире. Цул дикагӏа ший профессиональни мотт ховш бола нах вайцига кӏезига хургбар. Сево новкъостал даьдар цунна из иштта дика ӏомабе? Книжкаш дукхадезаденна хиннав вай мехкахо. Кара нийсденна моллагӏа литература, моллагӏа автор вешар цо. Царна юкъе вар Л.Толстой, Ф. Достоевский, Э. Золя, Ги де Мопассан, Б. Шоу, М. Шолохов, кхыбола дунен цӏихеза классикаш. Къаьстта дукха езар цунна байташ. Каст-каста цо бешарех бар Пушкин, Лермонтов, Блок, Есенин, Бернс, Арагон, кхыбараш. Берригаш ца бовзе а, гӏалгӏай йоазонхой а бовзар цунна, царех цхьачар йоазош цкъа дийша ӏийнавацар. Дукхагӏа цун теркам тӏаозаш вар Базорканаькъан И., Гойганаькъан Ӏ-Хь., Янданаькъан Жамалда.
Дешарца ше дӏахо оагӏув биллале, эскаре гӏулакх де лоархӏ цо. Из эскаре амал де кхаьчар Литве, бувзамца дувзаденна тӏема дакъа дар цундар. Кхаь шераи кхаь беттаи салтий иккаш лелайийя, 1968 шера цӏаверз из. Дуккха хӏама, тӏема кийчо яйзаяр цунна, эшшача метте мехка ха тӏа отта ховргдолаш вар из цигара цӏавоагӏача заман чухьа. Цхьабакъда ше ишколе ӏомадаьчох дуккхадар дицденнадар. Кердадаккха дезаш дар из, вузе кхача безам бале. Юххьанца дукха уйлаш хьувзар керта чу. Хила ловра журналист; тӏаккха хьунца болх бича фу дар-те, аьле хеталора; моряк хила а дагадохар. Шин шера шийна дицденнар кердадоаккхаш къа а хьийге, из Къилбаседа Хӏирий Республикерча юридически факультете отт. Цига юххьанца дийшачул тӏехьагӏа, ше хержа дешар дӏахо цо Ленинградерча паччахьалкхен университете деш. Из толамца чакх а йоаккх цо 1975 шера. Белгалдаккха деза, цунца дешаш хинна кагий нахи мехкарийи вай йоккхача Даьхен тайп-тайпарча миӏингашка къахьегаш хилар. Къаьстта а дика хет мехка паччахь В.В. Путин а гӏалгӏай зӏамигача сагаца деша ваьгӏа хилар. Хӏара шера Кремле Президента Россе цхьоагӏон ди долча хана, из дезде, шу оттадийя, нах тӏаэцар. Цига хьийхе хулар вай мехкахо Загӏенаькъан Мовлат-Гири а. Из дикка лоархӏаме моттиг яр цун ший а вай къаман а вахаре.
Вай республика оттача а дегӏайоагӏача а доккха дакъа лаьцар Османа Мовлат-Гире. Цо къихьийгар юстице министр волаш. Дагадоагӏа сона, Мовлат-Гире кулгал деш хиннача министерствонна чувоагӏаш массехк саг мара вацар: заместитель, ялх специалист, секретарь-машинистка, бухгалтер, кассир. Амма болх-м йоккхача коллективо санна бора цар. Ах шера 200 заявлени тӏаийца, хьежа, техкаяр цар, судаца дувзаденнача гӏулакхий диазза жамӏа даьдар, 1992 шера наха хиннача зенашца ювзаенна 5 эзар заявлени кийчъяьяр. Дукха дар цар даьр е кӏезига дар? Из боккха болх бар, хӏана аьлча 90 процент лоткъамаша дӏадехар кхоачашдир. Хьалха хиннача НГӏР министерствос судашца дувзаденнача гӏулакхий цаӏ мара жамӏа деш хиннадеце, лакхе белгала ма даккхара, хӏанз диазза дора. Барт-цхьоагӏо хилар дар уж лакхаленашка кхувлаш хиннар. Шоай хьакима гӏо деш болхлой, царна новкъостал деш кулгалхо - из дар юристий болх дика дӏабохийташ хиннар. Из иштта хилийта гӏерташ, хӏаране ший бехктокхам кхетабора. Цох хьахулаш бар цар юкъара аьттув. Цу заман чухьа Загӏенаькъан Мовлат-Гирена РФ Президента елар 3-ча классах вола Паччахьалкхен советник яха цӏи. Цох а ший балха новкъостий доккха дакъа доалл аьнна хеташ вар Мовлат-Гири.
Тӏехьарча шерашка цо даь балхаш дувзаденна дар университета юридически факультетаца, Гӏалгӏай Республикан юкъарча палатаца. Цу шинна моттига керте латташ дикка ха яьккхар цо. Уж балхаш хьаькъалца кхоачашдеш хиларах, дуккха дика гӏулакхаш карагӏдаьлар вай мехкахочоа.
Тахан вайца вац къаман яхь лелаяь, гӏулакхаца, даим ший къаманца хинна саг, юридически ӏилмай кандидат, профессор Загӏенаькъан Османа Мовлат-Гири, амма цох бола дагалоацам из вовзаш, везаш хиннача наьха дегашка бахаш хургба даим. Мовлат-Гири вайцара къаьстар 2021 шера аьтинга бетта 22 дийнахьа. Дала ялсмале луйла цунна.
