Къаман метта оаз - таьрахьашца дувзаденнарашка гӏолла
Гӏалгӏай мехкара Курскенаькъан Ибрахӏим белгалваьлар Ерригача Россе «Къаман курал» яхача преме
Vӏӏ Ерригача Россе «Къаман курал – 2026» яхача юкъарча преме гулбир Москве къаман культуран, боккхача мехка цхьоагӏон хӏама тоадара тӏехьа хьинарца къахьегаш бола нах. Цар бокъал башха йолча проекташка гӏолла, Россе дахача къамий ӏадатий тӏехьале, культура, къаман мотт лорабе аьттув баргба тахан. Карарча хана хьадаьржача таьрахьашца дувзаденнарашка гӏолла, мехка лоархӏамедараш дебаш, цар хӏама эша ца долийташ бола нах ба ала деза царех. Белгалваьлар цу йоккхача яхьашка вай мехкахо Курскенаькъан Ибрахӏим а.
Москверча «Росси» яхача Къаман моттиге лайчилла бетта 5-ча дийнахьа хилар Россе къамий Ассамблея федеральни оагӏонцарча йоккхача проекта болх дӏакъовлар. «Къаман курал – 2026» яхача Ерригача Россе юкъарча преме хӏама боккха лерхӏам болаш долга теркалдир, болх дӏаболабеча хана. Паччахьалкхен кулгалхочо доакъашхошка, хьалхабаьннарашка аьннар ӏодийшар цига. Моттигашкарча къахьегамхошка, цар баьча балха лакха мах оттабеш, даь къамаьл дар Россе Президента Путин Владимира дар.
«Тахан Россе Къаман моттиге гулбенна ба юкъарча, кагирхой, гӏо лоаттадара, къаман-культуран, хоамий оагӏонашцара къахьегамхой, хьехархой, къаман кхоллама болхлой, музейшкара викалаш. Даьхено доаккхал деш бола лакха начӏал, говзал йола, хьинаре нах ба уж! Вай боккхача мехка дахача къамий культура, ӏадатий тӏехьале, истори, иштта кхыдола лоархӏамедараш лораде гӏерташ къахьегаш болча цу наьха аьттув баьннар хам баь варгвоацаш доккха да. Теркалде лов сона, таханара преми къаьстта лоархӏам болаш я - Россе къамий цхьанкхетара 2026-ча шера хӏама дӏакъовлаш болх ба ала деза цох, цу оагӏонца хьалхавалар лоархӏаме, доккха да!»
Мехка Президента дешаш кхетаче гулбенна хиннарий дог ураоттадеш хилар. Белгалде деза, цига баьхка дукха лоархӏаме хьаьший хиннилга. Котбаьннарашта баркал ала, совгӏаташ дӏадала сцена тӏа ваьлар Россе къамий Ассамблейна хьалха латта, Россе Паччахьалкхен Думан спикера гӏонча Васильев Владимир; статс-секретарь, къамий гӏулакхех йолча Федеральни Агенства кулгалхочун гӏонча Котова Анна; статс-секретарь, Россе культурах йолча министерствон кулгалхочун гӏонча Алексеева Жанна; Российски Федераце къамий меттай Федеральни института кулгалхо йола Боканаькъан Аьсет; моттигашта юкъерча бувзама, къаман политикан Москверча Департамента хьалха латта Сучков Виталий; Россе къамий Ассамблея директор Латыпов Артур; ВГТРК региональни департамента хьалха латта Сабитов Рафит; гварде воккхагӏа вола лейтенант, РФ Турпал Давыдов Эммануил. Иштта цига дакъа лоацаш бар «Сердало» Кепайоазон Цӏен кулгалхо Курскенаькъан Хадижат, Россе къамий Ассамблея республикан оагӏон хьалха латта Бӏарахой Мадина.
Зале гулбеннарашка къамаьл деш, Васильев Владимира теркалдир къамашта юкъера хӏама тоадар, лорадар вай боккхача мехка лоархӏаме долга, иштта цо доаладир дукха ха йоацаш Россе Президента аьнна дешаш:
«Тахан вай кхетаду, цхьана хиларо Россе кхоанен хӏама тоадергхилар. Къамашта юкъерча бувзамах дувцаш хиннача, лайчилла бетта кхоалагӏча дийнахьа дӏайихьача кхетаче вай Президента Путин Владимира белгалдир Российски Федераце дахаш дола къамаш вӏаший барт, бувзам болаш, цхьоагӏо йолаш хилар боккхача мехка хӏама лорадара лард йолга. Тахан сцена тӏа хьалтӏабувлараша, укх чу гулбеннараша цу гӏулакха юкъе доккха дакъа дӏалоац. Массанена баркал хилда шоана къахьегарах!»
Белгалбаьннарашта совгӏаташ дӏалуш йолча кхетаченах культуран, исторен хӏама тоадара доккха цӏай хилар. Цхьа бувзам болаш, цхьан хӏаман тӏехьа къахьегаш бола нах бар зале гулбенна хиннараш. Ворхӏ керттерча оагӏонца, лаьрхӏа болча цхьаькха - «Цхьанкхетара низ» яхача Россе къамий цхьоагӏон Шера хетабаьча оагӏонца белгалбеш бар къахьийгараш. «Россе къамаш» яхача Халкъашта юкъерча проектаца дӏахьош болх бар из. 2026-ча шера аьтинга бетта 1-ча дийнахьарча № 382 президентски Амарца дӏахьош хӏара шерара кхетаче яр из. РФ Кхерамзленах болча Оагӏон Аппарата хьаллоацаш, Росконгресс яхача Ганзо тӏахьожам беш дӏахьош болх ба ала деза цох. Белгалде деза, «Къаман курал» яхача преме хӏама хӏара шера дикагӏа айлуш латтилга. 2020-ча шергара 2025-ча шерга кхаччалца йолча хана федеральни оагӏонцара лоархӏаме совгӏаташ 175 сага къоастадир, хӏаьта Россе къамий Цхьоагӏон хӏанзарча Шерца яхьашка баь болх дикка кӏоарга, боккха ба ала йиш йолаш ба.
Проект хьаллаца, къахьега безам бараш хӏара шера дукхагӏа хулаш латт ала деза. Боккха болх ба цу оагӏонца тӏахьожаш хиннараша чакхбаьккхар - берригача мехкарча 1122 дехарашта юкъера моттигашкара толашагӏа вола 31 саг хьахоржаш къахьийгад цар.
Федеральни оагӏонца лакха мах оттабаь йола проект вай Россе дахача къамий лоархӏамедараш хьаллоацаш, бувзам чӏоагӏбеш хургья. Къаьстта йоккха терко еш бар цига Россе къамий меттай хӏама лорадара проекташта. Тахан, таьрахьашца дувзаденнараш хьадаьржа, къонабараш вахара оагӏонашка, смартфонашка шоай дукхагӏа йола ха дӏакхухьаш ба, цунга хьежжа Россе къамий меттай хӏама геттара йоккха терко лоаттае езача хьале да. Хӏара къаман метта гӏулакх тиша хургдац; наха из боаржабеш, лорабеш, цун сийдеш хуле.
Наьна мотт дийна, хӏара цӏагӏа бахаш хила беза! Из деррига керте оттадеш; хам баь, мах баь варгвоаца боккха болх дӏахьош къахьийгар, къамах дог лазаш, цун кхоанен уйла еш волча вай мехкахочо Курскенаькъан Ибрахӏима. «Россе къамий наьна метташ» яхача оагӏонца белгалвир из яхьашк. «Сердало» Кепайоазон Цӏен «Вай йовхьамаш» яхача журнала керттера редактор волча Курскенаькъан Ибрахӏима кулгал деш, гӏалгӏай метта хӏама таьрахьашца дувзаденнарашка гӏолла тоадара, доаржадара тӏехьа чакхбаьккха болх къаман вахаре къаьстта лоархӏаме моттиг дӏалоацаш ба. Гӏалгӏай меттацара электронни орфографически дошлорг хьаккхоллаш болх хилар цох. Лингвисташта, хьехархошта цар болх дикка аттача боаккхаш, таьрахьий оагӏонцара гӏулакх да ала деза цох.
Курскенаькъан Ибрахӏим цу балхаца дикка гаьнавала лаьрхӏа хилар юххьанца – къаман оагӏонца клавиатура хӏама тоадеш, яздаьр нийса дий тахка йиш хургйолаш къахьийгар цо. Цу доккхача гӏулакхага гӏолла; гӏалгӏай меттацара йоазув гӏалаташ доацаш хьаоттаде аьттув хилар тахан дешархой, студентий, журналистий, йоазонхой, иштта паччахьалкхен болхлой. Курскенаькъан Ибрахӏима вӏашагӏъеллача проекто тахан массанена хьагойтар, моттигера СМИ, къаман мотт лорабарал совгӏа, технологически оагӏонца къаман культуран, исторе хӏама лораде, доаржаде йиш йолаш йолга.
«Къаман метта хӏама боаггӏача боараме хьаоттадар чӏоагӏа лоархӏаме дар сона! Проект вӏашагӏайоллача хана, юххьанца из нигат чӏоагӏдаь, болх бизза дӏачакхбаккха ловш волавелар со. Смартфонашка, компьютерашка гӏолла къонабараша вай мотт цӏена, кӏоарга лебар дезар сона. Таханара совгӏат - са къахьегама терко я, вай кхетаду, меттай хӏама лорадар, тишача хьале ца оттийтар боккхача мехка чӏоагӏа лоархӏаме, доккха долга», - аьлар «Къаман курал – 2026» яхача премеца белгалваьннача вай мехкахочо.
«Россе къамий наьна метташ» яхача оагӏонцара совгӏаташ дӏалуш хиннар яр РФ къамий меттай Федеральни института кулгал ду Боканаькъан Аьсет. Цо дакъа лоацаш хиларо а хьагойтар паччахьалкхен, дешара, ӏилман оагӏонца проекташ боккха лоархӏам болаш йолга. «Аз доккха баркал оал кхетаче вӏашагӏъелларашта, Россе къамий Ассамблейна, шоай мехкашка меттай хӏама тоадеш, лакхдеш къахьегаш болча наьха цӏераш тахан иштта лоархӏамеча моттиге хьакхайкаярах. Дег тӏара даькъалабувца лов сона беррига толашбараш! Къамаша доаккхал дергдола нах да шо!» - белгалдир Боканаькъан Аьсета. Къамий меттаех йолча Федеральни институто шоай болх иштта лакха лоархӏаш хилар авторашта дега тоам беш дар.
Ерригача Россе юкъарча Vӏӏ «Къамий курал – 2026» яхача яхьашка гӏалгӏай проекто котало яккхар дерригача къаман лоархӏаме да ала деза. XXӏ бӏаьшаре культуран тӏехьален хӏама лорадар таханарча вахаре геттара йоккха моттиг дӏалоацаш да. Къаьнара, бӏаьха никъ бахьаш хьабоагӏача метта хӏама эша ца далийта, къаман наха юкъе из хийра ца балийта гӏерташ ди-бийса ца къовсаш, хьинаре къахьийгарех ва Курскенаькъан Ибрахӏим.
2026-ча шера цу оагӏонцарча балхаца белгалбаьннараша беррига мехка бӏаргадайтар из хам баь варгвоацарех долга. Вай боккхача мехка низ чӏоагӏбеш дола гӏулакх да ала йиш я цох!
Ерригача Россе лоархӏамеча яхьашка котбаьннарашцара программа шоллагӏча дийнахьа Российски парламенте дӏахойихьар. Яхьашка котбаьннараш Паччахьалкхен Думе тӏаийцар, цига цар кхетаче хилар Россе къамий Ассамблейна хьалха латтача, парламента лохерча палата вице-спикер волча Васильев Владимираца.
Россе къамаш цхьанкхетара оагӏонца, культуран, исторен хӏама лакхдара наькъ тӏа хьинаре къахьегаш лаьттарашта доккха баркал аьлар цо. Цӏаькхаза а даькъалабийцар цо Ерригача Россе Vӏӏ-ча яхьашка белгалбаьннараш.
Ассамблея кулгалхочо теркалдир, хӏаране кхоачашъяь проект лакха лоархӏам болаш, мехка хӏама хьаллацара оагӏонца йоккха моттиг дӏалоацаш йолга. Вӏаштӏехьабаргбий-хьогӏ аьнна хийтта болх иштта къахьегаш дӏачакхбаккхар да эггара керттердар.
«Доккха ираз да, шо санна бола нах вай болаш. Дерригаш а таханарча ханага хьежжа уйла е, аьттонга кхача, хӏама тоаде ховш, хьинар долаш, сийрда нигат долаш да шо»,- аьлар Васильев Владимира, ший къамаьла юкъе. Россе къамий Ассамблея оагӏонца дӏахо а иштта къахьегара, керда балхаш доаржадара тӏахьийхар цо белгалбаьннараш.
Вай мехкахочо Курскенаькъан Ибрахӏима белгалдаьчох, Россе къамий Ассамблея кулгалхочунца Паччахьалкхен Думе хинна къамаьл массане дог ураоттадеш, кердача, беркатеча наькъа тӏахьехаш хилар.
Цо теркалдир, дӏабихьача боккхача балха иштта лакха мах оттабар, из гӏулакх лоархӏам болаш хеташ тӏаэцар мах баь варгвоацаш долга. Федеральни оагӏонца проекташ хьаллацар, лакхача моттиге оттаяр, кхоачашдаьчох тоъам ца хеташ, автораш дӏахо кхы а къахьега ураоттабеш хӏама да! Къаманна, мехка эшаргдола, дуккханеша пайда эцаргбола гӏулакх вӏашагӏдолла ловрашта низ чуболлийташ да из. Ма дарра аьлча, Курскенаькъан Ибрахӏима йоаржаяь проект вай массане доккха баркал кхайкаде дезаш, къаман вахаре чӏоагӏа лоархӏам болаш я!