Москва, Магас шоайла айхха бувзам лелабеш хилар бахьан долаш, гуш да моттигера хувцамаш. Гӏалгӏайче, Келаматанаькъан Махьмуд-Ӏаьлас кулгал а деш, Путин Владимира чӏоагӏъяь керттера къаман проекташ кхоачашъе хьежар. Из хаттар федеральни центра ахчанца новкъостал деш хьаллоацаш, экспертни оагӏорахьа гӏо деш хилар бахьан долаш, дукхача шерашка денз хьалхашка лаьтта чоалхане декхараш кхоачашде таро хилар, иштта юкъе баьккхар сага ший кулгашца беш бола пайда.

Цунца дувзаденна да дешара моттигаш кхоачам боацаш хилара хаттар дика кхоачашдар. Республике тӏехьарча шерашка хьайийллар итташ хьалхале лелаю ишколаш, деша даха ха йоацача берий урхалленаш. Из бахьан долаш республика арайоалаш латт бераш кхаь сменах деша дезаш хиннача хьалашкара. Цунца цхьана кхоачашдеш да унахцӏенон даькъ тӏара хаттараш. Цига укх заман хьалаш хьакхоллаш хилар бахьан долаш, кердаяьлар гӏирсий-технически кӏийле, кхаленна дарбанчешка, юртарча фельдшерско-акушерий даькъ тӏара хьал тоалуш доагӏа, из россе чӏоагӏача юкъарча хьалашта тара да. Лоархӏаме дакъа дӏалоацаш да регионе наькъаш тоадар, цу даькъ тӏа укх тӏеххьарча шерашка даьр дукха да, республикан шахьарашка, юрташка наькъаш тоадаьд укх заман техника юкъе йоаккхаш, иштта хувцаш латт овлангара денз хин къаьнара турбаш, беррига вахара коммунальни комплекса болх кердабоаккхаш боагӏа.

Федеральни институташ дакъа лоацаш, Россе Президента хьаллоацаш, Гӏалгӏайчен даькъ тӏа дӏайолаеш я лоархӏаме экономически программаш, уж лаьрхӏа я массехк пайда луш долча боахамий болх кердабаккхара. Цунна чу доагӏа промышленность, юрт - боахамаш, туристически оагӏув дегӏайоалаяр. Из болх пайда луш хилар хьагойт агропромышленни комплекс дегӏайоагӏаш хиларо. Цу даькъ тӏара толамаш укх тӏеххьарча хана шозза дукхагӏа хилар, хӏаьта Гӏалгӏайчен лакха пайда луш йола ӏажий бешамаш цӏихеза хилар Россе Къулбехьен мах беча даькъ тӏа.

Федеральни центро, Москвас цхьана бувзам лелабар тара да шин оагӏорахьа пайда луш долча хьала. Республиканна, паччахьалкхен новкъостал эшаш хилар санна, Россе юкъарча гӏулакхашка а дика дакъа лоацаш я. Царех цхьа дакъа да республике дезалаш тӏакхеташ хилар, из хьалха я цу даькъ тӏа лакха толам гойташ; цул совгӏа, эггара къонагӏа йола мехка республика а я. Республикан кулгалхоша, шийна кертте Келаматанаькъан Махьмуд-Ӏаьла волаш, Россе Президента Путин Владимира дика новкъостал а лоаттадеш, къона тӏехье паччахьалкхен пайда бахьаргболча наькъ тӏа йоаккхаш латт.

Республике белггала хувцаденнад наха хьаде хӏама дӏакхоачаш хилар, дика дегӏайоагӏаш я зӏамига, юкъера предпринимательство. Вай заман технопаркаш, бизнес-инкубатораш хьаеллаш хилар бахьан долаш таро лу моттигерча шоай доалахьара боахамаш леладеча наха шоай проекташ дика кхоачашъе, цунца цхьана республикан мах бара даькъ тӏара хьал тоадеш, иштта импорта хаттарашца дувзаденна паччахьалкхен декхараш дика кхоачашдеш хьабоагӏа уж. Экономикан даькъ тӏара дар доацаш а, Гӏалгӏайче лоархӏаме дакъа дӏалоацаш я Даькъастен даькъ тӏа, Россе тешшаме новкъост йолаш, цо керттера дакъа дӏалоац къамашта юкъера, дина оагӏорахьара хаттараш кхоачашдеча. Укхаза Даькъастен ӏадатий мах бараш лорадар, боккхагӏбараш лоархӏаш, цар сий деш хилар, барт бола, чӏоагӏа дезал хьакхоллар, царна юкъера гӏулакхаш леладар Россе юкъарча хьашташца нийслуш да.

Из иштта хилар къаьгга гуш хул, доккхий исторически хувцамаш хулача хана. Тахан Гӏалгӏайчен бахархой Российски ерригача моттигий викалашца цхьана, денал, майрал гойташ, мехка доазонаш лорадеш ба, лаьрххӏа тӏема операци дӏахьоча. Шоай Даьхе езаш хилар, тӏема декхараш кхоачашдара шоаш мутӏахьа хилар, гойт цар тахан.

Республикан культуран таронаш яржаш йоагӏа Россе массайолча моттигашка. Цӏихезача Жӏайрахьа-Чӏожо, ший юкъерча бӏаьшерен гӏалашца, ӏалама юххьанца хьакхеллача кепашца тӏаоз эзараш бола мехка массайолча моттигашкара вайцига хьабоагӏа туристаш. Федеральни йоккха программа дӏахьош хиларах, таро хилар из никъ хьабелла, дегӏабоалабе. Цо иштта таро лу Россе Къулбехьен йоккхагӏа йола туристически оагӏув Гӏалгӏайчен даькъ тӏа лелае, цунца цхьана ерригача Россе культурашца хила. Из бахьан долаш, кхыча республикай бахархой а таро я мах бараш, истори кӏоаргагӏа довза, Даькъастен къамашта юкъе хьаьша тӏаэцар миштад ха, царна юкъера бувзам чӏоагӏбе.

Иштта дале а, республиканна хьалхашка хьалхагӏа санна тахан а дукха декхараш латт, царех керттера да, наха хьабе болх боацаш хилар лаьгӏдар, иштта наха хьатӏабоагӏа пайда лакхбар. Цунца цхьана дегӏаахара хержача наькъо, ше нийса хилар хьагойтад - паччахьалкхено доккха новкъостал дарах, республикан чура таронаш йоккхий хиларо хӏанззе а цо пайда луш хилар чӏоагӏдаьд.

Гӏалгӏайчен масалах гуш да, чоалхане экономически хьале хинна вай республика, шийна хьалхашка дегӏаяра хаттар оттадича, из кхоачашдара доккхий хувцамаш де хьежалга. Федеральни центра, республикан ӏаьдало цхьана вӏашагӏбелла болх дика кӏийле йолаш ба, цу тӏара дӏахо дӏахьоргда моттигерча бахархой вахара хьалаш хьакхоллар, берригача дукхача къамий боккхача мехка барт чӏоагӏбар.

Келаматанаькъан Махьмуд-Ӏаьлий Россе Президентаца Путин Владимирца каст-каста вӏашагӏкхетар хиларо таро лу республиканна хьалхашка нийслуш дола паччахьалкхен хаттараш кхоачашде. Федеральни боараме къамаьл долча хана, массаза санна къаьстта терко тӏаяхийта еза хаттараш дувц - вахара хьал хьакхоллар, промышленность дегӏайоалаяр, наха хьабе болх хилийтар, республикан ахчан хьал тоадар.

Уж кхетаченаш паччахьалкхен кулгалхочунца дӏахьош, Келаматанаькъан Махьмуд-Ӏаьлас иштта дувц республика дегӏайоалаярах. Цига белгалдир, хьалха санна кхаь сменах йоацаш, республикан ишколаш тахан шин сменах деша йиш йолаш хилар, дукха керда ишколаш, деша даха ха йоацача берий урхалленаш хьалъяь хилар, иштта къаьнара хин турбаш хувцаш дукха болх дӏабихьа хилар.

Цу тайпара вӏашагӏкхетар долаш, Москвас хьалхашка оттадаь декхар да, хоадам боллаш наьха хӏара деннара вахар хувцалуш хургдола керда гӏишлош хьалъяр. Федеральни бӏарчча программаш, къаман проекташ республике дӏахьош хиларо таро елар итташ укх заман керда ишколаш хьалъе, из бахьан долаш царна тӏалаьтта низ юхабаьлар, эзараш бераш дикача хьалашка деша йиш йолаш да. Федеральни оагӏорахьара новкъостал дарах хьалйир йоккхий лорий моттигаш, иштта гаьна бахача наха дола лорий хьалаш хьакхеллар.

Центро тӏехьар тӏа новкъостал дарах бӏаьш километраш дола наькъаш тоадир, халача моттигашка бахача нахацара бувзам хеттар, цига асфальт ӏобиллар. Цо ший аргӏагӏа таро елар чура туризм, моттигера зӏамига бизнес дегӏайоалае. Республике тӏехьарча хана болх бе йолаелар йоккхий агропроекташ, иштта дӏадоладеш да промышленни даькъ тӏара балхаш, цар таро лургья керда балха моттигаш хьакхолла. Цу тайпара федеральни центраца айхха бувзам лелабеш хиларо хьагойт, республика дегӏаяра даькъ тӏа боккха пайда луш хилар, Россе Президента лоархӏаме декхараш кхоачашдеш, нийса никъ дӏахьош хилар. Цунца цхьана дегӏадоаладу балха моттигаш нахага дӏакхоачаш хилара, дезалий вахара хьалаш тоадара, мохк тешшаме хьалхахьожаш, гӏа боаккхаш хилара лаьрхӏа дола хьалаш.

Цу тайпара федеральни центраца бувзам лелабаро таро елар йоккхагӏа йола хий чулацара, Эса хи тӏа гӏишло хьалъе. Из республикан бахархошта лоархӏаме я, дукхача шерашка денз хин кхоачам боацаш баьгӏача бахархошта доккха дика а да.

Дукха ха яр из болх дӏабахьа беза. Бахархой дегӏабоагӏаш хиларо, къаьнара хин турбаш тишъенна хиларо хьагойташ дар из хаттар кхоачашде дезаш хилар.

Из проект лаьрхӏа я 100 эзар кубометр ден-бус хий чулацара. Цо таро лургья республиканна эшаш бола хин кхоачам лоаттабе, итташ шерашка кхы а тешшаме кӏийле е цу даькъ тӏа.

Республикан шахьарашка, юрташка хин кхоачам лоаттабара, из хьал ше ма дарра кердадаккхара тӏахьех республикан къахьегама моттигаш.

Лоаман хий чулоацаш хиларо, кхы а из укх заман хьалаш юкъедоахаш цӏендаро таро лургья бахархошта эггара цӏенагӏа дола хий лоаттаде.

Из деррига дӏадахьа карагӏдоал вай республикан кулгалхочо Келаматанаькъан Махьмуд-Ӏаьлас Федеральни центраца айхха бувзам лелабарах. Из проект кхоачашъяра дола хаттар эттар лакхача боараме, хӏана аьлча регион ше таро йолаш яцар иштта йоккха гӏишло хьалъе. Федеральни бюджетера дукха миллиардаш ахча луш новкъостал дарах, дӏадоладир гӏишлон балхаш.

Цу проекта чудоагӏаш да кхы а дукха балхаш. Хий чулацара моттиг хьалъярал совгӏа, керттера хин турбаш чуйоахкаш (Оалкамара дӏаболабенна), насосий станцеш хьалъеш, хий чакхдоаккхаш дола гӏирсаш оттадеш къахьегаргда цига.

Гӏалгӏайчен бахархошта Эса хи тӏара хий чулоаца гIишло хьалъяр - из духхьал гӏишло хьалъеш хилар дац, из да хин кхоачама кӏийле чӏоагӏъеш хилар. Из хьалъяро, укх дукхача шерашка лаьтта хица дувзаденна кхоачамбоацараш юстардоахаргда, эзараш дезалаш тийша бар дӏаяхача заман мукхйиача хин турбашка гӏолла хий хьадоагӏаш хиларах.

Федеральни инвестицеш юкъейоахаш, моттигашкара хьал тоадеш йолча цу проекто хьагойт, паччахьалкхено ший регионашта еш йола терко вахаре лоархӏамеча моттигашка гуш хилар, цо хьакхолл республикан чӏоагӏа кхоане.

Иштта доккхий хувцамаш хилар тӏеххьарча шерашка унахцӏенон даькъ тӏа. Республикан бахархоша дукхача шерашка халонаш лайра лорий дика урхалленаш ца хиларах, иштта лакха пайда луш йола оборудовани а кхоачам болаш яцар, цудухьа чоалхане дерзар унахошта нийса дарба дара хьал, уж лорашка чакхбалара гӏулакх, каст-каста кхыча мехкашка баха безаш хулар. Тахан, «Унахцӏено» яха программа хиларах, республикан кулгалхочо центраца ше къамаьл деш хиларах, из хьал овлангара хувцаделар.

Унахцӏенон даькъ тӏара болх тоабар- из ма хулла дикагӏа лорий хьалаш лоаттадар да хӏара ахархочунга дӏакхоачаш а хургдолаш, из шахьаре е зӏамигача юрта вахаш хиларга хьежжа а доацаш.

Ерригача республике хьалъеш я итташ керда фельдшерий-акушерий моттигаш, лорий амбулатореш, укх заман поликлиникаш. Цун сийрда масал да Наьсарен кхален Ӏаьлий-Юрта хьалъяь + даькъ тӏара керда дарбанче. Из хьайийлар дукха ха йоацаш. Таханарча хано дӏадеххача беса таронаш йолаш хьалъяьча гӏишлон чу тӏаэц шоай юртара меттел, Эккажкъонгий-Юртара, Сурхо тӏара бахархой, цар таро я дика кхеташ болча лорашка чакхбала.

Федеральни боараме хьаллаьцар йоккхий гӏишлош - хьалъяра хаттар. Республике кхоачашдеш да керда дарбанчен гӏишлош хьалъяр (цу юкъе керда республикански дукхача дарбаех латташ йола дарбанчеш), цар тӏаэцаргба мехка хьалхале лелаеча клиникашка санна хала лазараш дола нах.

Керда пенаш хьалдар - из ах гӏулакх мара дац. Кердадаккхара юкъе керттера дакъа дӏалоацар да хьалхале лелаю лорий техникаца дарбанчешка ӏалашо яр. Федеральни оагӏорахьара новкъостал лоаттадеш хиларах, Гӏалгӏайчен кхаленна дарбанчешка, поликлиникашка лакха говзал йола УЗИ аппараташ оттайир, укх заман таьрахьий рентген-аппараташ, пехкашта кизга даккхар, маммографии яр лакхача боарам тӏа латт. Хьалхагӏа, республикал арахьа дӏа а ухаш, лорашка чакхвала везаш хиннавале, хӏанз ший аргӏагӏа дӏа а ваха, цӏен гаьнавала ца везаш, де йиш йолаш да из.

Гаьнарча, лоаман юрташка бахача наха (стационараш хьалъе йиш йоацача моттиге) дӏа-юха лелаш дола лорий гӏирсаш да - пехкашта кизга даккхар, нах лорашка чакхбалара центраш. Лораш каст-каста республикан гаьнарча юрташка дӏаболх, цига цар дӏахьу нах лорашка чакхбахара, унзара лазараш дале уж хьалххе а гучадахара болх.

Лорий балха даькъ тӏара хьал кердадаккхарца болхлошца цхьана ӏалашо яра хаттараш а кхоачашдеш да. Республике дӏахьош я «Земски лор», иштта «Земски фельдшер» яха федеральни программаш, уж хилар бахьан долаш, къонача говзанчашта лаьрххӏа дола алапеш лу, уж юртарча дарбанчешка болх бе дӏагӏоргболаш.

Лорий балха хьал дикка тоалуш хилар гуш да Гӏалгӏайче, из да федеральни центра вай регион хьаллоацаш хилар бахьан долаш.

Ший ханнахьа лорашка чакхвала йиш хиларо, таханарча заман хьалашка сиха лорий новкъостал де, е ший бер дикача технологей хьалашца тоаяьча амбулаторе хьадоаладе йиш хиларо, юкъарлон вахара хьал тешаме дерзаду. Республикан унахцӏено кердача, дикал йолча боарам тӏа йоалаш я, сага вахар, цун могаш хилар хьалхарча лагӏа тӏа латт.

Моллагӏа вола саг дегӏавоагӏаш хилар дусташ дац километраш наькъашца е кубометраш хий лоаттадарца, цо ше хьаваьнна овла, ӏадаташ, искусство лораярца диста деза из. Гӏалгӏайче тахан боккъонца йола культуран паргӏато я. Федеральни центра терко ярах, республика «Культура» яхача къаман проекта юкъеяха хиларах, республикан столице Магасе, йоккха лоархӏаме гIишлош йоаржайир, цу кердача центра тӏаозаш хургба моттигера бахархой, хьаьший.

Дукхача шерашка Хоамхой А. цӏерагӏа Республикан Паччахьалкхен филармони готтача моттиге болх бе безаш хилар. Бакъда из хьал хувцаделар, Гӏалгӏайчен кулгалхоша из хаттар Россе Министерствонна тӏадихьача, федеральни даькъ тӏара ахча хьалдайтар из кхоачашдара.

Хьалъе йолайир 6 эзар квадратни метр йола филармоне гӏишло. Из лаьрхӏа я дукха оагӏонаш чулоацаш йола культуран центр хилара.

Укхаза хургья йоккхий концерта залаш, хьалхале лелаю акустически, сердала гIирсаш чу а долаш, оаз дӏаязъеш йола студи, репетици дӏаяхьара кӏийле. Кердача сцена тӏа российски, дунен артисташ бала таро хиларал совгӏа, цига дегӏайоалаергья моттигера къаман ансамблаш, академически, фольклора тоабаш.

Федеральни оагӏорахьа хьаллоацаш дӏахьош ярех я цхьаькха лоархӏаме моттиг. Магасе хьалъеш йола Гӏалгӏай паччахьалкхен Малсаганаькъан Т.Х. цӏерагӏа мехктохкама музей.

Цу гӏишлонга дӏадодар 1 миллиард сом да, цу кердача музея дӏалоац 7,4 эзар квадратни метр. Кердача, паргӏата йолча залашка хила йиш я археологически хӏамаш, къаьнара гӏирсаш, этнографически коллекцеш, гӏалгӏай къаман вахара белгалонаш.

Вай заман музей духхьала къаьнара хӏамаш гойта ӏергьяц, цига хургда мультимедийни гойтамаш, пхьоалле, цо таро лургья вай ноахалий истори дикагӏа довза.

Филармони, мехктохкама музей санна йола гӏишлош хьалъяр кӏоаргга маӏан долаш да. Культуран даькъ тӏа дикагӏа таро хул ноахалашта юкъера бувзам лелабе. Къаьнарча гӏалай ханашка баьхарий ӏадаташ, халкъа кулгаговзал, ашарий, поэтически говзал лораеш, Гӏалгӏайчено дикагӏа дегӏайоалаю дукха къамаш дахача российски культуран таронаш. Республикан культуран моттигашка инвестицеш юкъеяхаро хьагойт, паччахьалкхе ший миӏингаш массайолча оагӏорахьара дегӏайоалае хьожаш хилар. Гӏалгӏайче чӏоагӏлуш йоагӏа экономически дегӏаярал совгӏа, ший белггала культуран центр йола моттиг санна, цига чӏоагӏа лораду дӏаяхача ханардар, тешшаме гӏа боаккхаш хургдолчун наькъ тӏа.

Гӏалгӏай мехка къаман проекташ кхоачашъяро эггара лоархӏамегӏа йола вахара оагӏонаш чулоац: дешар, дезалера хьал чӏоагӏдар, кагирхой массайолча оагӏорахьара дегӏабахкар. Федеральни центра лоаттадеча новкъосталца республике дукха хувцамаш хилар.

Гӏалгӏайче я эггара зӏамагӏа йола, дукха дезал хьакхоллаш йола республика, цудухьа дешара оагӏув дегӏайоалаяр укхаза хьалхарча мугӏаре латт. «Кагирхой, бераш» яхача проектах республике хӏара шера керда дешара моттигаш хьакхоллаш я. Цо таро лу кхаь сменах дешаш хинна ишколаш, шин сменах яха, берашта паргӏато йола классаш, лаборатореш, спортзалаш, компьютерни техника чуйола моттигаш хьакхолла. Юкъара дешара моттигаш хьалъярал совгӏа, ахча дӏадохийт цӏенхашта тоадарашта, колледжашка, техникумашка технически таронаш хьакхоллара, юкъара профессиональни дешара моттигаш таханарча замо дӏадехача беса хургйолаш.

«Дезал» яха къаман проект лаьрхӏа я даьшта-ноаношта, берашта новкъостал лоаттадара, зӏамига долча хана денз бера вахара хьалаш тоадара. Республике кердайоахаш я деша даха ха йоацача берий урхалленаш. Къаьнара гӏишлош кердайоахаш, тховнаш техкаш, чура моттигаш хувцаш я, укх заман мебель чулатт, тайп-тайпара ловзараш хьакхолл, кхерамзлен гӏирсаш да.

Хӏанз Гӏалгӏайчен дешара даькъ тӏа 6 эзар совгӏа саг ва хьехархой, хьехамчаш, цар говзалца тоалуш йоагӏа материально-технически кӏийле. 2019 шера денз, республике хьайийллар 49 кердадарий ишколаш, уж лаьрхӏа я 25 эзар дешархочоа, 50 деша даха ха йоацача берий урхалленашта, цига хургда 10 эзар бер. Цул совгӏа, цIенхаштта тоайир , кердаяьккхар 44 дешара фусам, ялх берий беш, цаӏ юкъара лаьрххӏача дешара моттиг.

Уж дика хьалаш вахара юкъедахарах, кагирхоша дика толамаш доах: Гӏалгӏайчен 24 выпускника 100 баллаш яьхар 2026 шера, Цаӏ йола экзамен дӏалуш.

Республикан дезалашка леладу пайда эцаш матерински капитал, дезала ипотека, берашта луш дола ахча. Цул совгӏа кердайоахаш я унахцӏенон наьна, бера моттигаш.

Гӏалгӏайчен кагирхой шоай таронаш маьхалъяха таро йолаш ба. Кагирхой, 14-35 шу даьннарий гранташ эца бокъо я (Роскагирхой, кхыча моттиге гӏолла) вахара лоархӏаме проекташ – ӏТ–хьалашкара денз, волонтёрий культуран яхьашка кхаччалца.

«Пушкински карта» яхача программах, Гӏалгӏайчен студенташ мах боацаш музее болх, культуран тӏехьален даькъ тӏа дакъа лоацаш хул. Дегӏайоагӏаш я кагирхой туризм, мехкагIончий проекташ, цар таро лу кагирхошта мехка гӏолла наькъа баха, цун истори довза, шоашта новкъостий лаха.

Къаман проекташ Гӏалгӏай мехка болх беш я нийса, дика, дикача ишколо кхетам лу, тешамеча дезала чӏоагӏа кӏийле хьакхолл, республике хургдолчун наькъ тӏа воаккх.

Россе паччахьалкхен политикан керттердар да, лаьрххӏача тӏема операце бӏухой, цар дезал хьаллацар. РФ Президента Путин Владимира цкъа белгалдаь ӏийнадац; Даьхен хьашташ кхоачашдеш латтараш, цар дезал хьаллацар паччахьалкхен керттера декхар да, аьнна.

Гӏалгӏайче дика кхоачашду Президента хьалхашка оттадаь из декхар, хӏара бӏухочун массайолча оагӏорахьара новкъостал лоаттадеш, иштта бӏухочун дезал хьаллоацаш.

Республикан кулгалхоша, шоашта кертте Келаматанаькъан Махьмуд-Ӏаьла волаш, дукха бӏухой, цар дезал хьаллацара новкъостал вӏашагӏделлар. Из оагӏув даим дегӏайоагӏаш я наьха хьашташ кхоачашде дезарга хьежжа. СВО доакъашхой, цар дезал мукъа - балийтаб цхьацца дола паччахьалкхен коммунальни хьалаш леладарах, ӏаьдала мах бала ца безаш. Цар дезал хьалхарча аргӏагӏа дӏаэц берий бешамашка, ишколашка, мах бала ца безаш дӏайха даар да, иштта могашал тоаяра лагерашка баха йиш я. Вузашка, колледжашка багӏача студенташта лаьрхӏа мах боацаш дешара моттигаш я, материальни гӏо ду.

Гӏалгӏайчен лорашка бахар дика вӏашагӏделлад, санаторно-курортни дарбаш де, психологически новкъостал де таро я бӏухошта санна, цар дезалашта а.

Президента хьалхашка оттадаь уж декхараш дика кхоачашдеш я «Даьхен лорабой» ганза паччахьалкхен филиал. Цига дика а, сиха а кхоачашду бӏухошта, цар дезалашта доагӏаш дола пособеш, удостоверенеш хьаэцара хаттараш, иштта кхыча дешарга валара юридически новкъостал лоаттаду. Лаьрххӏа ӏомабаь болхлой ба хӏара дезалашца къахьегаш, царна фу эш хьожаш - цӏагӏарча гӏулакхашкара дӏадоладенна уж балха отта барга, хьалха тӏем тӏа човнаш хинна цӏа баьхкача бӏухошта новкъостал дарга кхаччалца бола болх царца дӏахьош ба. Республике йоккха терко лоаттаю бейнача бӏухой цӏераш йицлургйоацаш, цар сийле дагалоаттаяра; иштта сий ду тӏема ветераний, турпалхой, царна хьадел дагалоаттама улгаш, ишколашка турпалхочун парташ.

Мехкахочун карагӏдаьннар лоархӏаш хиларо юкъарло чӏоагӏъю. Гӏалгӏайчено ший гӏулакхашца дӏагойтад, СВО бӏухой, цар дезал хьаллацар - из сийлен гӏулакх долга, хӏара бӏухо дика ховш ва ший дезалашта терко лоаттаеш хилар, уж ӏаьдало хьаллоацаш болга.

Лаьрххӏа йола тӏема операци дӏахьош хиларо хьагойтар Россе деррига халкъ цаӏ долга, из цхьоагӏо, барт болаш хиларах, ка йоал тахан вай Даьхен тӏаена харцо юхатоха. Гӏалгӏайчен къонгаш а тахан царна уллув латт, юкъара мах бараш лорадеш, шоай денал, майрал, тӏема декхар кхоачашдара кийча хилар гойташ. Цо тешал ду, Россена тӏабоагӏа моллагӏа бола низ, халкъ цхьана хиларо юхатохаш долга.

Гӏалгӏайче тахан иштта новкъостал лоаттадеш я Запорожски областа Токмака бахархошта, тӏемо дохадаь цар маьрша вахар меттаоттадеш дукха гуманитарни, гӏишлош еча эша мухь бахьийтаб цига.

Гӏалгӏайчен гӏишлонхой цига къахьегаш ба, йохаяь гӏишлош тоаеш, тховнаш хувцаш, шелал тӏаяле хьа коммуникаце балхаш доахаш.

Къаьстта терко тӏайохийт тӏемо бохабаьча наха. Гӏалгӏайчера иштта новкъостал лоаттаду дешара моттигашка, царна салаӏа таро лу ахкан замах вай лагерашка.

Каст-каста цига дохьийт кхачан даараш, молхаш, хьалхарча аргӏагIа вахаре эшаш дола гӏирсаш.

Цо хьагойт, эшача вошал дара Гӏалгӏайче дакъа лаца кийча хилар. Регионашта юкъера бувзам чӏоагӏбеш, Гӏалгӏайче доккха дакъа дӏалоацаш я россе юкъара гӏулакх дӏадахьа дезача.

Цо хьагойт Россе дукхача къамий барт-цхьоагӏо хилар, хӏара моттиг шийгара дакъа юкъедар, ший керттера декхар лоархӏаш я.

Гӏалгӏайчен керттера таро т- кагирхой. Тахан паччахьалкхено хьакхолл массайолча оагӏорахьара кагирхошта йола дешара таронаш, шоай мехкара арабала ца безаш говзанчаш болаш уж хьалкхебара.

Керда дешара моттигашка лаборатореш, компьютерий классаш, спортивни гӏирсаш да. Цо таро лу дешархошта, зӏамига болча хана денз, дуне довза, вай заман гӏирсашца болх бе ӏомалу, мехка хьалхале лелаеча предприятешка цӏихеза говзанчаш хургболаш.

Паччахьалкхен программаш хиларах, къонача лорашта дика ахча лу, шоаш бахача мехка уж говзал ӏомаеш болх беш хургболаш.

Гӏалгӏайче дегӏайоалаеш я шоай гӏулакх дӏадоладе безам барашта вахароа новкъостал дара программа, царна йола балха таронаш хьакхолл.

Федеральни оагӏорахьара новкъостал лоаттадеш хиларах; зӏамига, юкъера бизнес дӏайолае таро я, къонача бизнесмений бокъо я кредиташ эца туризма, юртбоахама, ӏТ хьалаш лоаттадара даькъ тӏа шоай проекташ дӏайолаяра.

Кагирхошта дика гуш да тахан шоай хьамсара мохк дегӏабоагӏаш хилар: хьалъеш я укх заман гӏишлош, шахьараш, юрташ, керда таронаш хьаеллаш я.

Гӏалгӏайче ший хургдолчун тешшаме кӏийле еш йоагӏа-къонача говзанчий таронаш лакхъеш, чӏоагӏа дезал хьакхоллаш, бераш кхедеш, шоай Даьхе езаш уж хургболаш.

Тахан Россе Президентага Путин Владимирга, из ваьча денца даькъалавувцаш ше кхайкарал деш, Гӏалгӏайчен Кулгалхочо Келаматанаькъан Махьмуд-Ӏаьлас белгалдир, российский паччахьалкхен вахар чӏоагӏдеш, цун дукхача къамий барт, цхьоагӏо хургдолаш дукха къахьийга хилар.

Цо иштта аьлар, Путин Владимира, ше паччахьалкхен доал деш волча юкъа дукха даьд къаман хьашташ кхоачашдара, экономически оагӏорахьа регионаш дегӏаакхувлара.

Келматанаькъан Махьмуд-Ӏаьлас белгалду, тахан Гӏалгӏайче йоккхача Россе чӏоагӏа оагӏув ба. Федеральни центра новкъостал дар бахьан долаш дукха хаттараш кхоачашде таро хилар, ишколаш, дарбанчеш керда хьалъяьй; ЖКХ, культуран даькъ тӏара хьал тоадаьд.

Гӏалгӏайче, ший мехкаца цхьана чӏоагӏа низ хинна дӏаотташ я, ерригача Россена тӏехьа йолаш.

Моттигерча бахархоша, волонтерий тоабаша, кагирхой боламо хьагойт къаман цхьоагӏо хилар, цар массайолча оагӏорахьара новкъостал ду лаьрххӏача тӏема операце доакъашхошта, уж маьршача вахарга боахаш, царна фу эш хьожаш, цар дезал хьаллоацаш. Гӏалгӏайчен бахархоша каст-каста дукха новкъостал дохьийт бӏухошта. Гӏишлошъяра даькъ тӏарча говзанчаша новкъостал ду мукъадаьккхача доазон тӏа тӏемо дохадаь цӏенош меттаоттаде.

Цу дерригне хьагойт, федеральни центро, республико цхьана, барт болаш, къахьегарах экономически дегӏаахара керда таронаш хьаеллаш хилар. Вай дукхача къамех латтача йоккхача Россе кхоане сийрда хилийтара шийгара дакъа юкъехьош я тахан Гӏалгӏайче а.