Таханарча ӏилман оагӏонца йоккха моттиг дӏалоацаш ба гӏалгӏай мотт

Геттара доаржадеш дийцар цу кхетаче гӏалгӏай метта хьал тоадарах. Института лоархӏаме проект лоархӏаш да академически дошлорг арахецар. Тохкамхоша боккха болх дӏабихьаб ала деза морфологе, лексикологе, фразеологе оагӏонашца. Гӏалгӏай метта синтаксиса хетадаь доккха книжка кийчдеш бола болх чакхбоаккхаш латт тахан.

Вай мехкадас белгалдир, технологически оагӏонцара хӏама даржар метта хьал лорадеш хила дезилга. «Тӏехьа тӏабоагӏарашта къаман мотт боаггӏача боараме лорабе лаьрхӏа вай дале, эггара хьалха дезалера хьаволавала веза, дӏахо берий бешамашка, ишколашка, ӏилман моттигашка таханарча технологешка гӏолла геттара хьаллоацаш дӏабахьа беза из болх», - аьлар Келаматанаькъан Махьмуд-Ӏаьлас.

Цхьаькха цхьа моттиг я лорае езаш – дешара литература кердадаккхар, хьакхоллар. Кхетаче гулбеннараша дийцар гӏалгӏай меттах, Гӏалгӏайчен исторех дола книжкаш арахецарах, институтера ӏилман болх кхыйолча дешара моттигашка боаржабарах, республике тахан эшаш бола болхлой кийчбарах.

Истори довзара тӏехьа архиваш, тохкама оагӏон моттигаш лоархӏаме дакъа дӏалоацаш я

Вай къаман документальни оагӏонцарча тӏехьаленах, исторически тохкамаш хьаллацарах, лорадарах дийцар кхетаче. Тахан ӏилма-тохкама институте йоаржаеш я «Республикерча нах бахача моттигий генеалоги», « Гӏалгӏай дезалий исторех дола книжка», «Гӏалгӏайчен дийна истори» яха проекташ. Цу прокташка гӏолла бахархошта дагадоагӏаш дола хӏамаш дӏаяздеш, архивашка гӏолла тохкамаш деш, къахьегаш ба мехка. Юртий, дезалий, ерригача республикан истори ма дарра тахкара тӏехьа чӏоагӏа лоархӏаме болх ба тахан дӏаболабаьр.

Укх шера къаьстта лакха терко е езарех хилар, Наьсарен 245 шу дизар. ӏилман оагӏонца а дикка болх боаржабе безаш гӏулакх дар из. Шахьара истори ма дарра довзийташ дола каьхаташ, иштта кхыдараш кийчдеш къахьийгар цу юкъа. Историко-культуран тӏехьале лораяра ӏилманхоша тахан малагӏа дакъа лаца деза белгалдир кхетаче. Института болхлоша теркалдечох, къаман исторе лоархӏаме моттиг дӏалоацаш дола сийленгаш тоадара балха юкъе ӏилманхой хила беза. Цу моттигий юххьанцара куц меттаоттадара тӏехьа лоархӏаме да из.

Иштта дийцар, ИнгНИИ экскурсоводаша шоай балхацара кхетам лакхбергболаш, моттиг къоастаярах. Бахархошта, иштта мехка тӏалаттача хьаьшашта вай исторех, культурах, ӏадатех дараш ма дарра довзаргдолаш, из болх лерттӏа лоаттабергболаш эшаш да из. Республикан Кулгалхочо белгалдир, тахан лоаман моттигашкара вай исторе, ӏадатий теш хинна латта даьй гӏалаш меттаоттаяра тӏехьа Гуцаранаькъан Микаила «САФМАР» яхача гӏо деча ганзага гӏолла мах баь варгвоаца боккха болх дӏахьош латтилга.

Ӏилман оагӏонца керттердараш

Къаьстта терко еш дийцар цу кхетаче Гӏалгӏай ӏилма-тохкама института хӏама тоадарах. Цу юкъе дар дӏахойодача хана ӏилман тохкамаш деш кхоачашде дезараш белгалдар, Российски ӏилмай академеца, иштта кхыйолча цу оагӏонцарча моттигашца бувзам лоаттабар, грантови яхьашка дакъа лоацаш хилар, Москверча, Санкт-Петербургерча ӏилман моттигашкара къахьегамхой вайцига тӏаозарах. Иштта къаьстта терко еш дийцар ӏилман оагӏонца кхоачашдаьраш доаржадарах. Вай мехкадас Келаматанаькъан Махьмуд-ӏаьлас белгалдечох, республикан хьал тоадара балха юкъе хила деза института тохкама, аналитически оагӏонца къахьийгараш. «Мехка балха юкъе хила еза ӏилма-тохкама институт массахана. Цхьацца хӏама къоастадеча накъадаргдола, пайдане хургдола хӏама шун дале, тхона гуш, кхетадеш хила деза из. Оашош дӏабихьача балхах дола каьхаташ дӏагойташ, къоастам бе беза лоархӏамедараш айдеш хила деза шо», - аьлар вай Мехкадас.

Цу лоархӏамеча вӏашагӏкхетаре теркалдир, дӏахо ӏилман оагӏонца дувзаденнараш доаржадар, хьаллацар цхьана къахьега дезаш хӏама долга. Мехка кулгалхошта, ӏилман оагӏон тоабан юкъе массахана бувзам хиларо тахан Гӏалгӏайчен хьалхашка латта цу оагӏонцара декхараш кхоачашдара тӏехьа дикка пайда бергба, аьнна, хет. Из хьаллоацаш къамаьл дир ӏилманхоша.