Кхоанен хий
Мехкада: Цу проектах аз жоп лу мехка кулгалхошта, Гӏалгӏайчен бахархошта хьалхашка
Гӏалгӏайчен кулгалхо Келаматанаькъан Махьмуд-Ӏаьла вахар Эса хи тӏа хьалъеча хий чулоацача гӏишлонга хьажа. Федеральни центра 13 млрд сом гаргга ахча денна хьалъеш йола из проект бахархошта молаш долча, дикал йолча хица ӏалашо яра лаьрхӏа я. Из болх чакхбаргба 2030 шу чакхдоалаш, Россе Президента Путин Владимира хьаллоацаш, хӏаьта болхлошта йилла ха я 2029 шу чакхдалалехь.
Технологеш, экономе оагӏув
Проекта керттера декхар да лакхача моттиге хилар бахьан долаш, хий ше-ше ӏочудоагӏаш хилийтар. Насоса гӏирс оттабеш цахиларо таро лургья электроэнерги йоа ца еш, дӏадодар кӏезига долаш хий лоаттаде, цунга хьежжа из леладерашта а маьха чухьнахьа хургда. Хий хьадоагӏаш хургда хин кӏалхарча уйчен чугӏолла, цкъа хьалхагӏа 1 эзар кубометр хий чудодача резервуара чу а даха, цул тӏехьагӏа боккхача наькъ тӏа гӏолла. Турбай дӏоахал 90 км да: хьалхара 8,5 км турбаш хургья пластиках яь, дӏахояраш чона я.
Дикала тӏахьажар, экологи
Хин цӏенала тӏахьожам дӏаболабергба уйче дӏаоттаяь яьлча. Хий чудуллаш хиннача даькъ тӏа докъаденна дахчаш дусаргда; уж бахархошта леладе могаду дахчан меттел, иштта туристаш совцача моттигашка а уж накъадоалаш хургда, гаьнаш теда ца езаш. Къаьстта йола терко тӏайохийт Эса чӏоажен экологена. Хий цӏендеча гӏирсашка хьожаргба Жӏайрахьа наькъ тӏа - республике чувоалаш. Доал дара доакъошта тӏадиллад уж объекташ балансе оттаяр, электричествоца цига ӏалашо яр.
Кӏийле яр, болхлой кийчбар
Наькъашка гӏолла хий дӏадолалуча хана, цкъа хьалхагӏа доал деча даькъ тӏа хий чулацара гӏирсаш дий хьажа беза, иштта 90 км гаргга тиша турбаш хувца еза.
«Хий чулоацаш йола гӏишло дӏайолалуш, республике турбаш меттел, хий лоаттаду гӏирс а хила беза, иштта кийчо яь болхлой хила беза», - аьлар Гӏалгӏайчен Кулгалхочо.
Хица ӏалашо лоаттаяра Цаӏ волча оператора тӏадиллад, цу лостамагӏарча вузашка керда болх лелабара болхлой ӏомабар.
Болх дӏабахьар
Чоалханеча хьалашка дӏахьош ба гӏишлон болх: Эса хий дехьадаккха дезаш хилар, хӏаьта цу даькъ тӏа шозза хий чухьийдда догӏаш денача хана хатар хилар. Цунга хьежжа доацаш, республика лаьрхӏа я йистедаьнна балха дакъа ханал хьалха юкъедоаладе. Производственни программах дӏахохьош да йолаш йола турбаш тоаяр - уж кердаяьхай 90 км.
«Цу гӏишлонах Россе Президента, иштта дукхача шерашка из хаттар кхоачашдарга хьежаш болча республикан бахархошта хьалхашка жоп лур со-се ва. Тха из хаттар кхоачашде декхар да», - аьлар Келаматанаькъан Махьмуд-Ӏаьлас.
Болх дӏабахьара эшаш дар лоаттадеш йола болхлой тоаба вӏашагӏъеллай. Тӏахьожам лоаттабеча наха тӏадиллад болх бечарна новкъостал а деш, технически кхоачамбоацараш юстардахар.
