Йоккха таронаш, иштта РДК кхоллама коллектив хиларо дика дӏаяхьа низ лу кхален меттел, республикан а йоккхий кхетаченаш, уж дӏа мел хьоча хана доккха цӏай хул цига. Хӏара дӏадоладеча кердача гӏулакха тӏехьа латт культуран Цӏен кулгалхо Матенаькъан Ӏайшат-из я лакха балха говзал йола кулгалхо, цо боккхача безамца дӏахьу моллагӏа дола лоархӏаме вӏашагӏкхетар, нахацара къамаьл.

Цунна тешал деш да Шолжерча РДК «Ӏадатий ишкол» хилар, цо таро лу кагирхошта халкъа хьаькъалга, дунен бакъдолчунга кхача.

Хувцамаш латтача дунен тӏа лоархӏаме да чӏоагӏа кӏийле яр, бӏаьшерашка йоала хӏара къаман культура лораеш хилар. Гӏалгӏайчен юкъарлонна цу тайпара кӏийле хиннай даим Эзделах, иштта ӏадаташ лорадарах. Тахан, цхьацца дола низаш цу тайпара мах бараш доаде гӏертача хана, лоархӏаме да из тамашийна проект «Ӏадатий ишкол» цига хилар. Цо шийна тӏаэц дикагӏа дола дакъа - къаман мах бараш диццадар, даьй хьехамаш кхувш йоагӏача тӏехьенна довзийтар.

Цу ишкола программа духхьал лекцеш ешарца чакхйоалаш яц, из да заман дийна къамаьл. Укхаза боккхагӏбарий хьаькъал накъадоалаш да мехкарашта, кагийча наха. Дешар дӏахьоча хана, дийнлу гӏалгӏай хоза гӏулакхаш, уж таханарча денга кхоачаш хьадоаладаьд дӏаяхача кӏоаргача бӏаьшеренашкара даьнна, эггара халагӏа йолча ханашка гӏолла чакхдаьнна хьадоагӏаш а да; ханаш хувцаелар, исторически хувцамаш латтар, дезале хьал кхыча беса дерзар тӏехьа а дуташ дӏахо дӏахьош да уж ларадар.

Гӏалгӏашта юкъе даим леладаьд шоайла лерхӏам хилар, массадолча хӏаман боарам лелабар, хоза гӏулакхаш гойтар. Уж бӏаьшерашка денз хьадоагӏаш, вай ӏадаташца дувзаденна да. Цудухьа «Ӏадатий ишколе» хьехам беш волча Ӏалбаканаькъан Хаважа кагирхой ӏомабу ӏадаташ кердадаха, уж диц ца де, из тахан лоархӏаме хилар кхетаде.

Гӏалгӏай эздела хӏара дакъа лорадаро, лакха культура хиларо, мехкараштеи кагийча нахаи юкъера гӏулакхаш лорадаро укхаза хьагойт саг воккха хиннилга. Цига ладувгӏа ухараш ӏомабу царех керттердар довза, из лораде. Цӏена гӏалгӏай зӏамига саг е йоӏ-саг белгалбоалаш ба хозача дешашца хинна а ца ӏеш, ше денна дош лорадарца, цӏена уйлаш хиларца, совдола хӏамаш ца леладеш хиларца.

Цу дикача балхо ший къаьстта бола пайда лу. Уж дӏахо кхетаде болалу шоаш доккхача исторе цхьа дакъа хилар, къаьнарча ӏадатий тӏехьале шоаш хилар. Уж декхарийла ба, уж лора а деш, дӏахо дӏадахьа, тӏехьа тӏайоагӏача ноахалашка уж кхачийта.

«Ӏадатий ишколо» хьагойт даьша вайна дитар, цар хьехам. Из дӏаяхача ханашка хиннар дац, уж да хургдолчун ткъамаш, цо таро лу кхувш йоагӏача тӏехьен шоай лаьтта чӏоагӏа латта, шоай юхьмараш, къаман белгало укх дунен тӏа лораеш баха.

«Ӏадатий ишколе» дӏахьош хинна аргӏанара тема яр «Гӏалгӏай къаман ӏадатий маӏанаш - ӏадатий боарамах мишта хила веза». Бӏаьшерашка денз хьадоагӏа мах бараш довзийтар цига. Цу кхетаче дакъа лоацаш бар Гӏажарий-Юртарча №5 йолча ишкола дешархой. Из дӏахьош гулбелар хьехамчаш, кагирхой, беза хьаьший, уж къаман ӏадаташ лорадара тӏехьа шоашкара дакъа юкъеда кийча бар. Царна юкъе вар Шолжа кхален администраце кулгалхочун декхараш кхоачашдеш вола Йовлой Осман. Иштта цига дакъа лоацаш хилар моттигера дукха культуран болхлой.

Укх наькъа «ӏадатий ишкола» кулгалхочо шийна хьалхашка оттадаь керттера декхар дар, къаьнара ӏадаташ, эхь-эздела гӏулакхаш юхадоаладар, уж кердадахар, уж дувцаш дийна къамаьл дӏадахьар. Цига ладувгӏаш хиннараша къоастадир шоай хьехамчаца цхьана вахара хьалаш, царга гӏолла дийцар гӏалгӏай гӏулакхех, къаман эзделах.

Тешаме къамаьл деча дийцар лораде деза гӏалгӏай хьаmша-да тӏаэцара ӏадаташ, иштта дег чура доагӏаш дола воккхагӏвар лархӏар. Къаьстта йола терко тӏаяхийтар дезале йиӏигаш кхеяра, цо дӏалаца деза дакъа белгалдир – уж цӏен кхуврч лорабе безаш ба, цунна нийса хила беза луш бола кхетам, иштта тӏабувха гӏирс. Доакъашхоша дийцар кагийча наха, мехкарашта юкъера гӏулакх мишта лораде деза, хургйолча несийна ха дезар фуд, иштта да-нана шоай берий хургдолчун хьалхашка боккхача бехктокхаме хиларах.

Из къамаьл дӏахо дӏахьош Йовлой Османа къонача ноахалашка кхайкарал дир, цо белгалдир массахана лоархӏаш хиннад воккхагӏчун, даь-наьна сий деш хилар. Цо иштта хьалхадаьккхар эхь-эздел леладара боарам мишта хила беза, из ноахалгара ноахалга кхоачаш дӏахьош хиларах дийцар - воккхагӏчунна никъ битар, из хьалхагӏа йистхилийтар, наьха къамаьла юкъецалелхар, шийна деш дола хьехар хьаэцар.

Цу тайпара дешар дӏахьош хиларах «Ӏадатий ишкола» дешархой керттердар дика кхетадеш ба - низ а, къаман хургдар а тийша да, лора а деш культуран мах бараш тӏехьенга кхачийтарах.

Эздел леладаро ше а ший тайпа а лакхача мугӏаре доаккх. Ше мел вах а ший цӏи лораю. Цо вахара хьал ший хила дезача боараме лоаттаду, эздел леладарах цхьаккха саг эшам болаш висавац, цо хьалхадоаккх зӏамагӏчо воккхагӏвар лархӏа везилга, хӏаьта воккхагӏвар а ше лархӏийта ховш хила везилга, иштта маӏа саг ва кхалсаг лорае езар, цо ший гӏулакхашца лораду цун сий.

Уж деррига гӏулакхаш лорадеш, эггара халагӏа йолча ханашка чакхбаьлар вай даьй. Цу бӏаьшеренашкара денз, хьадоагӏа сий дола даьй ӏадаташ да тахан вайна хьалхашка нийса вахара никъ ӏобуллаш дараш. Уж довза дезаш ва хӏара гӏалгӏа, цо тӏехьенгара тӏехьенга кхоачаш дӏадахьа деза эхь, эдел, сий дола гӏулакхаш. Уж хаттараш дар цига вӏашагӏъеллача кхетаче дувца оттадаь хиннараш. Юххера а, «Ӏадатий ишкола» кхетаче чакхйоалаш, Шолжа кхален культура Цӏен кулгалхочо Матенаькъан Ӏайшата баркал аьлар Гӏажарий-Юртарча №5 йолча ишкола кулгалхочоа Тебой Мадинайна, даима хьинар долаш, дешархошца болх дӏахьош из хиларах, цунца цар таро хул шоай начӏал хьаделла.