Цу дено вайна хьалхадоаккх керттердар - сага вахар фу мах болаш да хар. Хӏаране декхар да дӏаяха ха дагахьа лоаттаяр, вай берий кхоане машарца хургйола цхьоагӏо, шоайла лархӏар, къахетаме хилар лораде.

Даькъастен Чуранаькъан Тухана цӏерагӏча доагора-энергетически колледже дӏайихьар Пригородни кхалера гӏалгӏай беха 34 шу дизара хетаяь дагалоаттама кхетаче.

Из болх вӏашагӏбеллар колледжа кулгалхоша, Заьзгакъонгий-Юрта культуран Цӏен кхоллама тоабо цхьана. Из болх дӏахьош хилара бахьан дар, цу денна дагалоаттам баь а ца ӏеш, кагирхошта хьалхадаккхар тахан шоайла лоархӏаш хилар, хӏама хьакхоллаш хилар мел лоархӏаме да, иштта ца хилча кхоане хургйоацилга.

«Кхетаче дӏахьочар хьалхара дош алале, гулбеннараш кӏоаргача, шоай дагалаттача уйлашка бахар,- яхаш дийцар цигарча культуран Цӏен кулгалхочо Чаненаькъан Тамарас.- Дагалоаттама сайре хьайийллар  ламаз-дуӏа дарца, цун кертте вар, дин хьехамаш деча даькъ тӏарча  колледжа кулгалхочун гӏонча Баденаькъан Салман. Цу хана зал тхьайсача санна яр. Йист ца хулача сатемга гӏолла, бейнараш дагабеха дуӏа деш, Даьлага кхайкар боккхагӏбараш, хьехархой».

Халача ханашка лаьтта хьал гойташ йола моттигаш экранага гӏолла гуш, цига цу деношка гӏалгӏашта тӏабенача балах дувцаш дола киносурташ гуш хиннача дуккхабарий бӏаргех хий даьлар. Бакъда эггара халагӏа дар цига хиннар бӏаргадайнача Доланаькъан Лизайна, Чуранаькъан Райшата. Цар дийцар цӏаккха  дицлургдоацаш шоашта дайнача унзарча хьалах. Цар иштта белгалдир эггара чӏоагӏагӏа йола халонаш вай къоаношта тӏакхаьча хилар, иштта халача хьале эттар кхалнах, бераш. Цар дувцарашка гӏолла чакхйоахар вай кагирхоша шоай уйлаш, хӏара студент ший къаман истори кердача оагӏорахьа довза таро йолаш хилар цига.

Гулбеннарашта хьалхашка къамаьл дир колледжа кулгалхочо Чуранаькъан Мустафас. Цун дешашка хаза йиш яр даь йоакхо, кӏоарга хьаькъал. Цу балан 1992 шерах лаьца дувцаш, цо кагирхой тӏахьийхар исторически бакъдар довзара, дӏахо кхы цу тайпара хӏама вай вахаре нийслургдоацаш де дезар белгалдир.

«Таханарча вахаро кагирхошта хьалхашка хьаелл йоккхий таронаш, - аьлар СКТЭК кулгалхочо. – Уж таронаш  лелае еза, шоай мел дола хьинар дӏалуш, цох пайда эцаш.

Чуранаькъан Мустафас кхувш йоагӏа тӏехье тӏахьийхар, моллагӏча хӏаман нийса мах оттабара. Цо белгалдир, таханарча кагийча наьха, мехкарий керттера низ хила беза - къовсаме  доаца, кӏоарга  кхетам, хьаькъал луш йола  оагӏув лахара тӏаберзабаь. Къаьстта из да моллагӏа дола довнаш юкъера дӏадахара эггара чӏоагӏагӏа эшаш дар.

Цу сайрийна хӏаране дег чу кӏоарга лар йитар.  Бейнарий дагалоаттам баь а ца ӏеш, къамашта юкъера барт, цхьоагӏо хилар лоархӏаме долга хьалхадаьккхар,  из вай лораде деза эггара лакхара хӏама да.

Дола-Коарча культуран Цӏено Магӏалбика кхален  культуран-салоӏама центраца дагалоаттама кхетаче йир. Из дӏахьош вар культуран-салоӏама центре кхийна вола Алерой Шамхан. Кхетачен доакъашхошта цо дийцар, цу деной исторически хьалах лаьца. Цо къамаьл деш, дагаехар Пригородни кхалера нах беха хинна ханаш, эзараш бола цу мехкара беха гӏалгӏай чубаха фусамаш йоацаш бисар, цар дукха гаргара нах бейра цу хатарах, наьха вахар дохадир. Из болх дӏахьош белгалдир, дешаргеи кхетамгеи  гӏолла мара  дика тӏехье кхее таро йоацилга, иштта цхьоагӏо, барт болаш, ноахалашца бувзам болаш хила безилга.

Шолжа кхален культуран Цӏагӏа цу дийнахьа дукха адам гулделар. Уж бар дувцаш дола доккха хатар хиннараш, иштта царна юкъе бар республикан исторически ханаш дагалаттараш. Юкъара гӏайгӏа екъа баьхкарашца бар вай къоаной. Уж баьхкар Шолжа кхален Гӏажарий-Юртара, Илдарха-Гӏалий тӏара, Эбарга-Юртара. Иштта цу кхетаче дакъа лоацаш бар Шолжа кхален администраце кулгалхой, Шолжа кхален совета депутаташ.

Цига боккхийча наха бейнарий дагалоаттама «Мовлат» дийшар, байнарашта дуӏа дир.

Лаьрххӏа цу денна хетабаь, «Ха дӏаяхарца из дицлургдац» яха книжкай-суртий гойтам бар. Цунна чудоагӏаш дар публицистикан, документальни, исбахьален кхоллама балхаш, цар дувц гӏалгӏай къаман цхьоагӏо хиларах, деналах, иштта цига го йиш яр 1992 шера гурахьа хиннача хатара сурташ. «Гӏалгӏайче 1992 шера» яха документальни фильм гойтар, из оагӏув чӏоагӏа наха бохам боалаш яр. Архива тешалашка гӏолла наха хьалхадаьккхар  машара мах лакха хилар, барт-цхьоагӏо эшаш хилар.

Яндарерча  культуран Цӏагӏа дагалоаттама кхетаче дӏайихьар. Цига кийчъяьяр «Гӏалгӏай къаман бала» яха  дагалоаттама кхетаче, дешархошца вӏашагӏкхетар дӏадихьар ДК кулгалхочо Йовлой Мадинас. Цо дийцар цу халача деноех лаьца, маьршача наха бала тӏабенача хатарах. Къаьстта цо белгалдир шоай фусамех беха дукха нах цу мехкара арабаьнна хилар. Бакъда из кхетаче дӏахьош керте лаьтта дош дар хургдолчун уйла яр. Цо белгалдир, исторически дагалоаттам эшаш ба, цу юкъера лоархӏаме урок хьаэцара. Керттердар да Гӏалгӏайчен лаьтта машар, кхоане, цхьоагӏо хилар. «Цу тайпара кхетаченаш дӏахьош хилча, кхувш йоагӏача тӏехьено дикагӏа кхетаду сага вахар хоададе дукха хӏама ца эшилга, из иштта ца хилийтара де дезар фуд»,- аьлар Йовлой Мадинас.

Республикан дукхача моттигашка дӏабихьар Пригородни кхален хатар хиннача аргӏанарч шера дагалоаттам. Бакъда керттердар, юкъарло, цхьоагӏо, барт  хилар, шоашта бенна кхетам машара тӏехьа лелабе хар да.

Дагалоаттам барца, из кхувш йоагӏача тӏехьенна луш хиларца Гӏалгӏайчено гойт, къам халонашта духьалъотта могаш хилар. Тахан республикан керттера декхар да, ший низ дешара, къахьегам хьакхоллара, барт бара, цхьоагӏон тӏехьа хилара тӏабохийташ хилар. Сага вахар даим хургда эггара лакхагӏа латташ.