Цу йоккхача кхетаче дипломант йолаш хиннача «Яндаре» яхача ансамбла балха лакхача говзалах, Ӏадаташ лорадарах цхьаькха а цӀи елар, из укхаза лораю, дегӀайоалаю.

Цу ше хьакхеллача тоабанна керте латташ ва начӀал дола хореограф Ӏарчакханаькъан Ахлангири. Цун балха говзал, профессе лакхал, боарам боацаш ше дӀахьоча гӀулакха мутӀахьа хилар тешшаме накъадаьлар къонача артисташта. Шоай хьехамча терконца, бераша Ӏомаю халхара оамалаш, уж чубоал къаман халхарий дунен чу, дукхагӀа хьаэцаш цун философи, дегӀ леладар, дегӀа маьженаш кӀаьда ловзаяр.

«Яндаре» яхача ансамбла доакъашхошта халхар - из хьалхарча аргӀагӏа гӀалгӀай къаман культуран оагӀонаш йовзар да, даьй оамалаш миштай хар, иштта къаман эхь-эздела, мах барий наькъ тӀара хьал довзар.

«Яндаре» яха халкъа халхарий говзал, из кхоачалургбоаца исбахьален культуран хьаст ба. Ӏарчакханаькъан Ахлангири дика довзаш ва хьехархочун декхараш, цо таро лу ший дешархошта, халхарга гӀолла къаман тӀехьален хозал йовза, иштта гойт гӀалгӀай къаман машаре оагӀонаш.

«София-2025» Фестивале дакъа лоацаш, оаха гойтар тхоай болх «Халхараш кхоачашдар» яхача даькъ тӀа,- яхаш, дийцар «Сердало» газетага Ахлангире. - Фестиваль лоархӀаме яр са Ӏомалуш долча берий кхоллама наькъ тӀа. Цу тайпарча кхетаче дакъа лоацаш хилар - из къаман халхарий оагӀорахьара шоашта ховшдар гойтара йола таро яр, цул совгӀа дукхача наха, гӀалгӀай къаман халхара говзал, цун мах бар, хозал езаялийтар цар керттера декхар дар.

Сона, се хореограф хиларах тарра, дика хет, коллектива болх белгалбаь. Аз Ӏомабечарна иштта лакха лоархӀам болаш да из. Царна гуш да шоай къахьегам теркал ца беш бита цахилар, цунца цхьана цар дукхагӀа безам хул дӀахо дегӀааха, бехктокхаме хила, къаман Ӏадаташ лораде, доаржаде.

Бераша дег тӀара къоабалдеш дӀахьош да из халхар. Хӏара шоай дӀа-юха хьарца цар хьагойт оамал, гӀалгӀай къаман халхара керттера белгало. Царна лов, наха шоай халхар дезадалар, дукхача хана денз хьадоагӀаш дола хьамсарча мехкара халхар дӀахьош хилара цар мах оттабар деза царна.

«Сафия-2025» Фестивале дакъалацар, царна дега йӀовхал яр. Цар кхетадир цӀаькхаза а шоай халхар эшаш хилар, тайп-тайпарча ноахалий культурашта юкъе цо ший моттиг дӀалоацаш хилар. Ӏадаташ лорадар эшаш хиларах; лорадар, дегӀадоаладар, тӀехьа тӀайоагӀача тӀехьенга уж дӏакхачийтар лоархӀаме долга цо чӀоагӀду. Тхо даьхача толамаш тӀа совца лаьрхӀа дац. Хӏанз тоабо шийна хьалхашка керда декхараш оттаду: лаха, керда исбахьален декхараш дӀахо дӀадахьа, дегӀадоаладе, цу юкъе тхоай овлах тешаш хилар. Къаьстта цу тайпара ба къаман искусствон кхолламга бода никъ».

Хозал гуш хилар а из хьакхоллар а – из вайна луш дола начӀал да, из хьаделлаш хургбац шоай дог цӀенадараш мара, царех ба дуненцара безам, машар безараш. Ахлангири къаьстта цу тайпарча нахах саг ва, цун кхоллама никъ хьаболалу ший дег чура.

Укх ткъаь итт шу совгӀа йолча хана, цо цахаддаш болх бу халхарца. Цу юкъа, чуийнна Ӏомалуш волчунгара цӀихезача говзанчага кхаьчав из. Тахан Ахлангири цӀихеза артист ва «Магас» яхача Паччахьалкхен фольклорни иллей, халхарий ансамбла, из цӀи духхьал белгало хинна Ӏац, из да ший гӀулакх дезаш волча сага кӀийле хилар, цун начӀал тӀаэцар.

Ахлангирена хӀара сцена тӀа валар лаьрххӀа дола хьал да. Халхара мотт цо гойташ хилча, наьха дегаш сомадоал, кӀоаргга гуш хул къаман культуран овла, даьй дика гӀулакхаш, уж лорадеш вай хьадоагӀаш хилар, цунцара чам а хоалу.

Ахлангире халхар деш, хӀара дегӀа маьжено хьагойт Ӏадаташ лоархӀаш хилар, ноахалгара, ноахалга доагӀаш уж хьадоагӀаш хилар, гаьнарча лоамарой Даьхенцара безам лорабеш хилар.

Цун халхар - из духхьал технически оагӀонаш гойтар хинна Ӏац. Из дийна дувцар да, цун дегӀа маьженашца кхетабе йиш я вай даьй къаьнарча Ӏадатий мотт.

Ткъаь итт шера болх беш, Ахлангире гойтад боккъонца волча артиста искусствога гӀолла луш хилар шийна гонахьарча наха эггара дукхагӀа дезаш дар - ший безам, дагалоаттам, уйлаш. Цу тайпарча хозало, дег тӀара йоагӀаш из хилча, деррига дуне а хувц.

Тайп-тайпарча ханашка цо къахьийгад РСФСРа цӀихезача артиста Хамхой Ахьмада цӀерагӀча ГӏалгӀайчен Паччахьалкхен филармоне, иштта Республикански халкъа кхоллама ЦӏагӀа. Бакъда цун дукхагӀа бола кхоллам бувзабенна ба «Магас» яхача ансамблаца, цига солист волаш из дакъаь лоацаш хилар дикагӀа долча концерташка, уж хиннад ГӏалгӀайче санна цул арахьа а. Из хиннав кхыча мехкашка. Масала, 2008 шера, «Магаса» чувоагӀаш из вахар Россе эггара мах бола культура гойташ хиннача Испане - из яр «Славяний бӏаьсти» яха ХӀ-гӀа Халкъашта юкъерча фольклора тоабай фестиваль.

«Ӏарчакханаькъан Ахлангири ГӏалгӀайчен культуран болх лелабу сийрда викал ва, дукха совгӀаташ деннад цунна цу даькъ тӀа,- аьлар Республикан халкъа кхоллама, культуран кхетачений Цӏен кулгалхочун гӀончас Котанаькъан Марема.- Укх дукхача шерашка цо гойт профессе лакха говзал. Цун балха цкъа мах оттабаь Ӏийнабац, республикан культуран Министерстве, дукха совгӀаташ, баркал оалаш йола грамоташ еннай цунна. Дӏадахача шера цо дукхача шерашка баь болх белгалбеш, ГӏалгӀай Республикан Кулгалхочо Лерхӏама грамота елар. Артиста керттера белгало- даим дегӀавара тӀакхувш хилар. Иштта лакха толамаш ше даьха хиларга хьежжа доацаш, из хьожаш ва ше дика дӀахьоча концертни программай дикал лакхъе, чулоацам шербе, цунга хьежжа хул цун хьажархой а.

Ӏарчакханаькъан Ахлангире профессионализм тӀехьара тӀа тоалуш я цун сага дикалца. Кулгалхошта, болхлошта юкъе из лоархӀаш ва бехктокхаме, аьннар аьннача долаш хиларах, нахаца гӀулакх леладе харах. Цун кхоллама наькъо хьагойт, къахьегама тӀера хиларо, ший оамал дика хиларо профессиональни даькъ тӀа меттел, из наха а иштта дика тӀаэцаш хилар.

«Яндаре» яха берий халхара ансамбль хьакхеллар 2018 шера. Хьехархо ший моттиге хилар бахьан долаш, из тоаба сиха дегӀаера. Ше кулгалхо хиларах тарра, цо йоккха терко лоаттаю хӀара бера. Цун хьехархочун кхолламо таро лу эшача, чоалхане хьал нийсделча берашца ший тайпара хила, царна дег чура кхетам бала, берашта юкъе барт бе.

Ансамбла исбахьален кулгалхочо шийна хьалхашка оттаду декхар да- хӀара доакъашхочун карагӀдоалар гойтар. Къаьстта терко лоаттаю цо исбахьален оагӀонна. Ахлангире терко тӀайохийт репертуар харжара; яьнна ха, берий кийчон боарам дӀа а лоархӀаш, иштта дагайохийт номераш ашарашца кийчъяра йола оагӀонаш, даим берий даьшца-ноаношца бувзаме ва, уж юкъе а боалабеш цхьацца дола балхаца дувзаденна хаттараш кхоачашду, цхьа уйла йола тоаба хьакхоллара.

«Яндаре» яха ансамбль дика дакъа лоацаш я мехка культуран вахаре, каст-каста из хул Яндарерча культуран цӀагӀа дӀахьоча кхетаченашка дакъа лоацаш, республикански халхарий фестивалашка ший говззал гойташ. Цо дукха лакхара моттигаш яьхай тайп-тайпарча яхьашка, иштта цунна елар халкъа кхоллама Республикан Цӏен, мехкаа культуран Министерствон Лерхӏама грамота. Уж деррига совгӀаташ тешал деш да лакха говзал йолаш кулгалхо хилара.

Ахлангире хьаллоацаш а, терко лоаттаеш а долча берашта юкъе, дика халхара говзал хиларал совгӀа, барт ба, эшача шоайла накъабахар да, из да вахаре эггара чӀоагӀагӀа эшаш дар.

Искусство езайолийташ хьийга къа берашта накъадаргда, дӀахо шоай кхоллама болх дӀахьош. Ахлангире цхьацца долча берашта хӀанззе а гуш ба, исбахьален хореографе даькъ тӀа шоаш дӀахьоргбола ник; хӀаьта кхыбола никъ хержараша даим шоай дег чу лоаттаергья, баркал а оалаш, шоашта бера хана йовзийта халхара хозал.