Хозахета аьннадац, хургдар шорттига наӏарах хӏама техе доагӏа, цхьайолча хана берий ловзарашка гуш хул из. Иштта берий ловзарашца дӏаболабелар цун хургбола болх. Къахетаме, бехктокхаме, хӏамах тешаш хиларах, ха дӏа мел йода цох дика лор хул. Лейлайна зӏамига йолаш дагалаьттар кхоачашхул, дог дикалах, къахетамах диза хилча, дуне а цунна накъадоагӏаш хул.

«Атта дац тахан ала, айса къаьстта лорий болх хӏана хержар, - йоах цо, цӏихеза лор шийх хинначул тӏехьагӏа. -Тха дезала юкъе а е гаргарча нахах а лора дешар дийша саг хиннавац, сона ховш; бакъда со даим лора болх безаш хиннай. Кхыдола хӏама дезаш а хиннаяц…»

Лора болх беш хилар - шийна боккха мухь тӏаэцар, укх дунен тӏа ший вахара никъ бехктокхаме дӏабахьар да. Чурча уйлаша цкъа кхоачаю из лорий вузе, из цо хержа никъ бар, наха новкъостал де кийча йолаш, уж шоай лазарца цхьаь цабитара тӏехьа хилар бахьан долаш.

Шахмарзий Лейла ший болх дика бовзаш, йизза лор я. Из яц ше дӏагойта гӏерташ - цун балхо хьагойт из. Цун езар йоккха цӏи яц, цо керте оттаду сага могашал кӏалхаръяккхар, кхоачашдаь декхар унахочун паргӏато ялар да. Къаьстта цу тайпара хул ший гӏулакх дезаш а из дика довзаш а вола лор.

«Чӏоагӏа раьза я со, массазара болх дӏахьош йола со «Сердало» газето теркалъярах,- йоах цо. – Сай болх кхыча балхал белгалбоалаш ба, аьнна, хетац сона. Сона хьалхашка даим лаьттад сай хьехамчий-профессорий сибаташ, цар балха говзал я сона дукхагӏа накъаяьннар. Бакъда цаӏ тешшаме ала лов сона: со массаза сай болх цӏена бе хьежай. Сона чӏоагӏа дика хет сайх тийша хьавена унахо; дог делаш, могаш волаш дӏаводаш хилча, са къахьегамга гӏолла ноаной хинна уж дӏаболхаш хилча».

Ший хьалхара гӏа баьккхар Лейлас хьамсарча Гӏалгӏайчен Орджоникидзевская яхача станице. Из укхаза яьй 1964 шера саькура бетта 23-ча дийнахьа. Из дешаш хилар №2 йолча станицерча ишколе. Ший ханара бераш ловзаш лелача хана, ше йоккха хилча малагӏа вахара никъ дӏахьоргба белгалдеш йола чӏоагӏо йир цо.

1981 шера, дийша баларца ювзаенна кхетаче йолаш, Лейлайна дошо майдилг елар, цун бӏаргашкара деша йиш яр йоккхийча лакхаленашка кхача из раьза хилар. Из майдилг яларах яцар селлара йоккха дегагӏоз, цун дагахьа дар шийна деза гӏулакх каралаца таро йолаш ше хилар, цох дог гӏоздаьнна яр из. Дӏахойодача хано хьагойт наггахьа мара нийслуш доаца начӏал, къахьегама тӏера хилар - из Лейлай оамал белгалъеш йола оагӏув яр.

Ишкола яьккхачул тӏехьагӏа цунга хьежаш яр Владикавказ, Къилбаседа-Хӏирий лорий института аудитори. Дукхагӏчарна студент волаш дӏахьош йола ха - из деррига да, хьалхарча аргӏагӏа ше вовзаш йола ха я, бакъда Лейла цу хана ше ма ярра профессена тӏайийрзар. ӏилман библиотекан паргӏатон юкъе цо ӏомадора эггара къайлагӏа дар - сага вахар, могашал мишта юхайоалае йиш я.

Лаьрххӏа хержача наькъо из эггара чоалханеча ӏилман балха чуяьккхар – из дар дарбаш дара гӏулакх. Лейлас дика чакхъяьккхар лорий институт 1987 шера. Из цигара арайоалача хана, дика дийша, балха говзал яйза, диплом дола говзанча яр. Цул тӏехьагӏа, болх беш цо дика караерзайир лорий балха говзал.

Шахмарзий Лейлай къахьегама никъ - из наьха баркалах латташ а, дукхача толамех хьалбиза а ба. Дарбанчен унахошта из хьакхаьчар яха дош хьахозаш хилча, царна сапаргӏато хул. Из боккъонца йола лор я, ше дӏадоладаь дарба, сага могашал тоаяра дӏаболабаь никъ бизза кхоачаш ца бича ӏергйоацарех я. Цун гонахьарча наха, унахоша лоархӏаш а сий деш а я. Итташ шераш да цо иштта къахьега, кӏаьд ца луш, ший болх безаш, унахоех дог лазаш из хьайоагӏа.

Цӏечой Лейлас дӏагойтад ший хьамсарча станица таронаш йоккхий йолга, ший болх безаш, из дика бовзаш хиларо, доккхий гӏулакхаш карагӏдувлаш яха таро хилар. Цӏечой Лейлай вахара никъ- из хьамсарча Гӏалгӏайчен йӏовхал гӏибухен столицан халача оамалца хотташ дола тӏий да, хӏаьта гаьнарча юрта яьхача лора толам академически ӏилман лакхаленашка кхачар ба.

Цун лора болх дӏаболабелар Гӏалгӏайчера. 1988 шергара 1990 шерга кхаччалца, Шолжа кхален дарбанчен бераш деча цӏагӏа хӏетта хьадаьча берий цӏогӏарч хезар цунна. Къаьстта укхаза, Шолжера дӏаболабелар цун керда хьакхоллаш долча вахара хьалхашкара бехктокхаме болх.

Кастлуш цунна хьалхашка хьаелл керда таронаш - 1990 шера из кхаьчар Санкт-Петербурге. №16 йолча бераш деча цӏагӏа кердача балха даькъ тӏа яьлар из, иштта дӏахо цун тӏехьа хилар 1994-1996 шерашка Санкт-Петербурга паччахьалкхен берий лорий академе (тахан из я Санкт-Петербургера паччахьалкхен берий лорий университет) акушерства, гинекологе отделене клинически ординатура.

Лейлай балха белггала йола оагӏув я - цӏихеза Санкт-Петербурга И.И. Джанелидзе цӏерагӏа сихача новкъостала НИИ. Укхаза, сихача лорий новкъостала центре, цо 25 шера совгӏа болх баьб. Цкъа хьалхагӏа, 1996 шера из балха эттар, гинекологически отделене сихача новкъостала лор-акушер йолаш. Наб ца еш ена ханаш, сиха кхоачашде деза хаттараш, секундаш мара йоацаш ена бехктокхаме ханаш - иштта дар цун къахьегамах вӏашагӏдехка денош, шоашца лакха бехктокхам болаш.

Тӏехьа тӏайоагӏача хана, Цӏечой Лейлай балха юкъедера ӏилман хувцамаш. ӏилман хьалхале лелаеча болхлочун цӏи йолаш, гинекологе отделене кулгалхо хилар цох Санкт-Петербурга ӏилма-тохкама институте, И.И. Джанелидзе цӏерагӏча ӏилма - тохкама гинекологически ишкола дегӏайоалаеш юкъедена дакъа бахьан долаш. Гинекологе отделенена кулгал де из йолаелар 2014 шера, из лоархӏаш я тахан а дика дарба деш йола моттиг санна. 2019 шера из юхаера Санкт-Петербурга паччахьалкхен берий лорий университете; акушерства, гинекологе кафедра доцент йолаш. Гӏалгӏайчен бераш деча цӏагӏа болх беш хиларгара дӏайолаенна, цо дукха балхаш хийцар.

Хӏанз Лейла лакха говзал йолча лорех цаӏ лоархӏаш я таханарча гинекологе, цо хьагойтар бокъонца йола говзал боарам боацаш йолга, ший болх безаш хиларо моллагӏча лакхаленашка вугаш хилар. Дикача масалашца цо къаьгга хьагойт ше хержа болх безаш хиларо, цу тӏа дика кхеташ хиларо лора цӏи дӏахозийташ хилар.

Дукхача шерашка Цӏечой Лейлай цӏи тешшаме лакха говзал йолаш хилар унахошта юкъе даьржа да. Лорий балха даькъ тӏара цун толамаш - уж цунна карагӏдаьннараш хинна а ца ӏеш, раьза болча унахой белабалар да, шийна гонахьарча новкъосташа лоархӏаш, из ший моттиге хилар а да. Ше хержача гӏулакха иштта мутӏахьа волаш хиларо сага хьалхадоаккх, хӏара дӏадихьа ди пайда боацаш ца хиннилга. Лора болх Лейлайна цӏаккха чакхбалацар саг эттӏаварца. Бокъонца вола лор хила веза даим шийна хьалхашка нийслуча хаттарашта керда жоп лохаш, кхыметтел къаьнарча книжка тӏа доацар а. Цудухьа из а хиннай даим цунна тӏакхувш, ха гӏерташ: мичахьара хьадоагӏа цу тайпара лазар, малагӏа бахьан да цун?

Хьалхара лакхале цо яьккхар 2002 шера. Цо тӏехдика чакхъяьккхар лорий ӏилмай кандидата диссертаци, С. М. Кирова цӏерагӏча тӏема-лорий академе. Цун болх хетабаь бар чоалханеча хаттара - дарба дар, шелал кхетарах ӏовш дола лазар лаьца кхалсаг меттаоттаяр. Из дацар кабинете дӏахьош бола тохкама болх бе безилга, диссертаце хӏара мугӏара тӏехьа бокъонца йола клинически говзал латтар, из цо ӏоаяьяр И.И. Джанелидзе цӏерагӏча ӏилма-тохкама институте. Цо техкар кхалнах лазарах меттаоттарал совгӏа, хьалха санна могаш болаш бахаргбола оагӏув.

Хеталу, дукха балхаш даь хилча салеӏача хӏама дац, аьнна, бакъда бокъонца вола тохкамхо вӏалла ший болх соцабеш хилац. Лейлас шерашка ӏомаяьй сихача новкъостала, иштта берах кхера дарба дара ларда тӏа, итташ шерашка йоккха балха говзал. Цу боккхача къахьегама чаккхе хилар 2025 шера Хьалхарча Санкт-Петербурга паччахьалкхен академика И.П.Павлова цӏерагӏча лорий университете докторски диссертаци йовзийтарца.

Цо дӏахьош хинна балха оагӏув яр, инфекци хилар бахьан долаш, бер дӏадаьннача кхалсага могашал меттаоттаяр. Цу даькъ тӏа Лейлас тӏехдика кхоачашдир дувца оттадаь хинна хаттараш, еррига клинически чоалхане оагӏонаш чу а лоацаш - сиха лазар малагӏа да харгара унахо меттаоттаварга кхаччалца. Цун къахьегама керттера маӏан да, чоалхане хьал эттача кхалсага вахар лорадарал совгӏа, из нана хила йиш йола оагӏув а чулацар. Тахан, лорий ӏилмай доктор ше йолаш, Шахмарзий Лейла дийшача лора-ӏилманхочун никъ дӏахьош я, цун ӏилма - из вахар хьакхоллара гӏирс ба. Цун кандидатагара лорий ӏилмай докторга кхаччалца бола никъ - из цахаддаш ткъаь шера ӏилма тохкаш баь болх ба: эзараш сахьаташ анализаш, дег чура тешаш хилар а да, лорий ӏилма вахаре шийна лаьрхӏа хьакхелла хиларах.

Цо ший балха чуйоагӏаш лелаю йоккха клинически практика, иштта ӏилма-тохкама болх.

Таханарча денга кхоачаш, Цӏечой Лейла я шовзткъе итт ӏилман балха автор а соавтор а. Цо тахан а студенташта накъабоалаш бола болх тохкаш дӏахьу ший дукхагӏа йола балха ха. Лейлас, дукхача шерашка денз, къахьегаш хилар белгалдеш, 2013 шера Россе унахцӏенон Министерствос цунна елар Сийлен грамота, бакъда из цу хана ший балха даькъ тӏа боккха никъ дӏаболабеш мара яцар. Цул тӏехьагӏа дукха ха ялалехь, Цӏечой Лейлай цӏи шерра йовзаш хилар чӏоагӏдир «Санкт-Петербурга говзанчий Дошо ганза» из чуйоагӏаш хиларо. Из ший аргӏагӏа цун балха дикал лакха хилар а, наггахьа мара кхоачаш йоаца лакхале цунга ший балха тӏа кхаьча хилар а дар.

Хӏара шу массаза доал, цун лора цӏи юкъарлон даькъ тӏа дегӏайоагӏаш яр. 2016 шера Лейлайна баркал аьлар Санкт-Петербурга Законадательни собране – иштта гӏибухен столице лаьрххӏа тӏаийцар цо унахцӏено дегӏайоалаяра юкъедена дакъа.

2018 шера, лакхача совгӏаташта юкъе хилар «Унахцӏенон тӏехдика болхло» яха белгалон седкъа - из бар ший болх дика бовзаш йолча говзанчанна оттабеш хинна лакха мах.

2021 шера, Россе Президента Амарах Шахмарзий Лейлайна «Российски Федераце цӏихеза лор» яха сийлен цӏи елар. Из дар дукха бийсаш йоаеш И.И. Джанелидзе цӏерагӏча НИИ цо баь ӏилман болх тӏаэцаш хилар.

Лейлас хержа професси тахан а эггара наха эшаш, бехктокхамечарех я. Дукхача наха дарбаш даьд цо, кхы дарба хургдац аьнна догьийккхараш а берзабаьб. Цудухьа иштта лакха совгӏаташ луш тӏаийцар цо баь болх ӏаьдало а. Тахан а къона говзанчаш ӏомабеш, ший балха говзал царна дӏалуш хьайоагӏарех я Лейла. Дарба хиннача кхалнаьха белабалар да цунна доккхагӏа дола совгӏат, из я цар хьехамча.

«Са дага мел латтар Шахмарзий Лейлайга дӏаала хала да,- йоах цо дарба даьча цхьан кхалсага.-Из духхьал лор хинна ӏац, из унахочунна нийсъялар сигалара доагӏа доккха совгӏат да.

Хьалхарча дарбангара дӏайолаенна эттӏаяьчул тӏехьагӏа меттаена яллалца, се тешамеча кулгашка йолга кхетадора аз. Шахмарзий Лейла ший болх дика бовзаш, нахаца ӏимерза саг я. Хӏара цун дош, цо беш бола хьехам тешам чуболийташ хул.

Белгалдаккха лов, сона се цо мишта кийчйир эттӏаеча хана. Унзара, хала, динза даргдоаца хӏама дар из. Цо сога дикка ла а дийгӏа, со тейир, бокъонца йолча психолога санна. Цун дег чура йоагӏаш хиннача паргӏатоно са керахьа лаьтта мухь дӏабаьккхар, кхерам а мича бахар ца ховш, керта чура дӏабаьлар. Хӏаьта эттӏа цо лакхача боараме йир, деррига хьал чулоацаш, дика, атта.

Цул тӏехьагӏа, цхьаккха хаттар жоп доацаш дитанзар. Цӏаккха а цул тӏехьагӏа со тӏаэца мукъа йоацаш хиланзар из, сихлуш йоацаш, сога ладийгӏе, ший тайпарча дега йӏовхалца накъайоаккхар цо.

Лейла, Хьо духхьал лор хинна ӏац. Хьо доккха дог дола саг я. Баркал Хьона, иштта дика сатем беш, лорий гӏулакх довзаш хиларах. Хьо санна болча наха ду ер дуне дуккха а дикагӏа».

Лора Цӏечой Лейлай вахар боккхача безамца го баь да, цо дукха масалаш лу лорий болх лелаберашта. Ший болх безаш, бовзаш хиларо тоаду, хозду сага деш дола хӏама. Тахан таьрахьий технологеш юкъейоалаеш латтача замах а, керттера молха хьалхагӏа санна сага дикал я.

Лора ираз - из ший тайпара мах баь варгвоаца никъ ба. Из бувзабенна ба могашал яйнача сага даим лора диканга сатувсарца.

Из сага лакхера луш йола белгало я; цо хьагойт хержа никъ нийса хилар; наха безаш, цар вахар кӏалхардаккха аьнна хьакхелла из хилар. Хӏаьта наха езаш а, цун дарбанга сатувсаш а я цӏихеза гӏалгӏай лор Лейла.