- Зарема, республикан культуран цӀихеза болхло яха цӀи, профессиональни толам лакха хилар чӀоагӀбеш я. Дувцал вайна, мичахьара дӀаболабелар хьа никъ ашарий даькъ тӀа, маца хьа вахара юкъебаьлар из болх?

-Деррига дӀадоладелар, со бер долаш. БоккхагӀчар каст- каста белгалдора, со дика хӀама дагалоацаш а, оаз кхетаеш а я, аьле. Цу тайпара, йиълагӀча классе ягӀаш, дӀадоладелар из. Со пандар локхаш яр, бакъда лаьрххӀа со Ӏомаеш саг вацар, айса хьаийцар аз деррига. Тхоца яхаш яр са даь-йиший йоӀ ГӀаппархой Ровзат. Хӏанз дикка ха яьнна саг я из, Мужеча яхаш я, шийна гонахьа шортта дезал а, цар дезал а болаш, цу хана 18 шу даьнна яр из, цӀихеза пандар локхаш йоӀ я оалаш, хийла наха юкъе цӀи йоаккхаш а яр. Со хьежар цун пӀелгаш мел хоза ловзаш да цу пандара лакаш тӀа, из кхыча гӀулакхашта тӀераяьлча, аз тӏакхийте хьаэцар цун пандар, сайна хеза йиш лакхар духьа. Иштта се Ӏомалуш йоагӀар со, аз дукха ха ялалехь Ӏомабир из пандар.

- Дӏахо фу дар? Мишта дегӀадоагӀаш дар, дешар даьнначул тӀехьагӀа, хьа пандарцара гӀулакх?

- Аз яьккхар Наьсар-Кертера ишкол 1972 шера, цхьан юкъа Москве деша а таро хилар са. Цу хана из яр Октябрьски революце цӀерагӀа ашарий училище, хӀаьта тахан- Московски А.Г. Шнитке цӀерагӀа ашарий институт, 1980 шерара Москвера Олимпиада яйрва сона, цу хана студентка яр со. Бакъда из бӀарчча чакхъяккха са таро хиланзар, цӀагӀара хьал бахьан долаш.

Цул тӀехьагӀа маьре а яха, массехк шера Шолжа-Гӏалий тӀа яьхар. Нохчашкахьа тӀема хьал дӀадоладелча, со цӀаера сай дезалца ГӏалгӀайче. 1994 шера со ера ГӏалгӀайчен Паччахьалкхен филармоне халкъа инструментий оркестре, цу хана цига кулгалхо вар Горчхананаькъан Мухьмад. Из лоархӀаме ха яр са вахаре, со юха а нийсъелар халкъа ашарий дунен чу, къахьегама тоабан цхьа дакъа хинна дӀайолаелар, цу хана чӀоагӀа лорадеш, дегӀадоагӀаш дар гӀалгӀай ашарий Ӏадаташ.

Массехк шу даьлча, сох хилар Пхьилекъонгий-Юртарча культуран Цӏен исбахьален кулгалхо, сай ашарий болх дӀахохьош. Укхаза пандарцара болх беш хиларал совгӀа, хӀетта Ӏомабала болалуш мара боацарашца аз декъар сайна ховш дар. Аз хьийхача дуккхачар тахан профессиональни даькъ тӀа шоай моттиг хьалаьцай.

2006 шера со юха хьайийхар Паччахьалкхен филармоне оркестра кердача кулгалхочо Имагожанаькъан Османа. Оркестра чуйоагӀаш со хиннай концерташка, кхоллама сайренашка; дакъа лоацаш хиннай республикан культуран Министерствос дӀахьош йолча дукхача наха дакъа лоацача кхетаченашка. Хӏара сцена тӀа араялар сона чӀоагӀа лоархӀаме хиннад, аз дӀакхоачаду гӀалгӀай ашарий дог ладувгIа баьхкача нахага.

- Хьо дукха боацарех цаI я, хьашт дале цаӀ мара йоаца, гӀалгӀай багахбувцама «бегий илли» дӏаоалаш йола ГӏалгӀайчен пандара говзанча. Сона ховчох, цу тайпара иллеш сиха вӏашагӏдохк Ӏа хӀара шера, сона лаьрхӀа а язду, со ваь ди долаш совгӀата. Дувцал вайна цох лаьце, малагӀа белгало я из, мичахьара доагӀа из?

- Бегий илли - из юххьанца бегашта дӀаоалаш дола илли да, бегех вӀашагӀдоллаш. Из хила йиш я дика, сийрда - къаьстта из оагӀув лелаю аз сай йоазошка.

Хьалхарча ханашка, гӀалгӀай цӀай дӀахьош, уж санна дола иллеш каст-каста хозаш дар, везача хьаьшанна хетадийя а хулар. Из ший тайпара лерхӏаме белгало яр, сакъердамга гӀолла кхайкаеш, цох оалар «бегий илли», цунга гӀолла саг хьакъоаставора кхычарна юкъера, керттера хилар белгалдеш.

Цхьан хана бегашцарча иллешка белгалйора турпалхочун дикал: цун камаьрша, кадай хилар, е цунна хьаьша-да тӀаэца хар. Тайп-тайпара хулар, бакъда деррига а аттача ловзарий оагӀонга гӀолла хьакхоллар.

Белгалде лов, цу балхо дӀадехар теркамца хилар- хоалуш хила езар наьха оамал, из яр илле кӀийле, цу юкъе сага дезаргдоаца дош а ца доаладеш. «Бегий илли» хӀанз укх сахьате хьакхоллаш да – цӀай долаш, кхетаче йолча моттиге, е новкъосташта юкъе волаш.

 - Хьох, каст-каста оалаш хоз; гӀалгӀай къаман ашарий искусство лелаярхо я, аьнна. Хьа репертуаре дукха гӀалгӀай иллеш, ашараш я, хьалха вай даьша лийкха хинна. Мишта вӀаштӀехьадаьлар хьа из тӀехьале лорае?

- Сона гонахьа хиннаб вай къаман ашарий тӀехьале йовзаш, цар мах ховш бола нах. Уж бар тамашийна кхалнах, итташ а бӀаьш а шераш долаш хьадоагӀар царна довзаш дола иллеш, дагайоагIаш хинна ашараш. Цар ноташца Ӏомабенна деш дацар из, шоай дегашкара лекхар, цунца бар ший тайпара низ.

Аз боккхача теркамца ладувгIар, дагахьа лоаттадора, диц ца деш, оамал хьаэцар, оаз яхийтар, кхыдар, из деррига сона лоархӀаме дар. Из илли е йиш Ӏомаярал а дукхагӀа теркалдора аз къаьстта из иштта локхаш хилар, малагӀа маӀан да цун, фуд цунна чудоагӀар. Хӏара къаьнара илли - из къаман истори, дагалоаттам ба, даьй оаз я.

Ха дӀа мел йода сох хилар ашархо, уж гулъеш йола саг - дӀаяздора иллеш, йоазошка хьожар, юкъахдисар меттаоттаде гӀертар. Аз кхетадора, нагахьа санна вай из тӀехьаленна лора ца дойя, из вӀалла доацаш дӀадаргдолга, цудухьа сай декхар гора сона, из доацадар, тӀехьа тӀадоагӀача ноахалга из кхачийтар.

- Вӏалла нийсденнадий хьона, мичара дера ца ховш, илли керта чу доагӀаш, дицденнар дагадохача хана е цхьадола гаьнара дош нийсделча?

- Цу тайпара хьалаш а нийслора. Цхьа йолча хана ашара юкъера цхьа мугӀ дагабохар, се зӀамига йолаш хаза, бакъда бӀарчча ховш хилацар. Цу хана со йолалора из хетта, корабора дӀахо из ховш бараш, аз тӀаккха дӀахо вӀашагӀйоллар сай йиш…

Из дукхагӀча даькъе тара да къаьнарча, юкъера цхьацца дола дешаш хьа ца хозаш долча аудио йоазонна.

Тӏера ца йоалаш, из йиш вӀашагӀйолла хьежача, ший моттиге дӀаотт из. Цул тӀехьагӀа, из дезала юкъе е сцена тӀара локхаш хезача, сона хоалуш хул, вай къаман дега чӀегилг айса лорайича санна.

- Iа дукхача шерашка хьакхолл ашарий кхоллам. Мичахьара доагӀа хьона из хьинар? Мишта вӏаштӏехьадоал хьа цох илли де?

- Хетаргахьа, цунна дала деза жоп вахарга шийга да- цун дукха оазаш, тамашийна хозаленаш. Эггара хьалха безам чуболлийтар сайна гуш дар да. Со хьож дунен дикка зем баккха, цун оаз хьахаза. Наьха оамалаш- из мах баь варгвоаца тайп-тайпара йола дукхал я. Цунна чуйоагӀа дегагӀоз, бала, сатувсар, догьэккхар. Царех хӀара мугӀ ашара керте отта йиш йолаш ба, иштта хьакхолл кердача композице кӀийле.

Сона, кхы кӀезигагӀа доацаш, лоархӀаме да сай мехка таханара, дӀаяхача ханара вахар. Вай даха лаьтта ба дукхача ноахалий дагалоаттам. Цун исторена чудоагӀаш да дикача, сийдолча наьха вахар. Цар камоаршал, хӀаман мах оттабе ховш хилар, шоай фусам лораяр, из сона кӀоаргга дагахьа латташ да. Цудухьа бехктокхаме я со ашарашца дӏаоалача дешаех. Йиш - из вӀалла довргдоаца сий, нахацара бувзам, кхыйола вахара таро я. Аз пандар бебеллача, со цхьан ашарга кийчо еш хилац, сай дага латта къаманцара уйла дӀайовзийта хьож со. Нагахьа санна из сона карагӀдоалаш хилча, со геттара гӏадйода.

- Хьо, ӏадаташ лорадарал совгӀа, уж вай тӀехьенна дуташ я. Дувцал вайна, мишта бу Ӏа культуран ЦӀагӀа дешархошца иллиалархой тоабанца болх? Фуд хьона эггара лоархӀамегӀдар?

- Сона керттера да, уж пандар лакха Ӏомабарал совгӀа, къаман ашарашца цар безам сомабаккхар, царна гойтар искусствон кӀоаргал. Оаха цхьана къоастаду йоазув, дӀахо дувц цун чудоагӀаш дар, из малагӀча кепара да. Цул тӀехьагӀа, лох из ма дарра гойташ йола оаз, дӀалакхара оамал, чӀоагӀа - шорта из хилар.

Сона лов, сай дешархошта ашарга гӀолла довзийта овлаш, царна ховргдолаш мишта баьхаб вай даьй; фу хиннад цар хоза, лоархӀаме хеташ леладаьр. ГӏалгӀай илли - из кхы а наьна меттага, оазага, цхьанкхетарга кхоачаву тӀий да.

- Юххера а, фу аргдар Ӏа, гӀалгӀай меттала долча иллешка кхача ловш болча нахага. Мичахьара дӀаболабала беза?

- Нагахьа санна даь е наьна оагӀорахьара боккхий нах шоай бале, царгара деха шоашта къаьнара йиш лакхар. Дӏаязде, дагалаца, тохкам бе иллешка хозаш долча къаьнарча дешай. Кхетаде из илли малаӀа маӀан долаш да. Дего тӀаэцаш хуле, оазо ше лохаргба нийса никъ. ДагадоагӀаш хила, хӀара дӀалекха дола къаьнара илли - из вай даьшцара бувзам ба. Из боха ца бе хьажа. Лорабе. Дӏахо хотташ, дӀахьош хила.

- Баркал хьона ер къамаьл дарах; хьа къахьегамо, ашараша наьха самукъадаккхарах.

- Шоана а хилда баркал. Иллешца декаш хилда шун дегаш даим!

«Сердало» газето шийгара:

Цӏихеза гӀалгӀай пандара говзанча йола Колой Макшарипа Зарема цкъа белгалъяь Ӏийнаяц кхоллама эггара дикагӀа лоархӀаш йолча кхетаченашка. Из хилар цу тайпарча кхетаченашка ГIирме, Москве, Нальчике, Шолжа-Гӏалий тӀа. Цо, къаман сий доаккхаш, гойтар гӀалгӀай къаман пандар лакхара говзал, ГӀаьбартой-Балкхаре дӀахьош хиннача «Бек пандар лоамашта тӀагӀолла» яхача Ерригроссийски фестивале-яхье. Из вӀашагӀъеллараш - Россе культуран Министерство, Российски Паччахьалкхен В.Д.Поленова цӀерагӀча халкъа кхоллама Цӏа, ГӀаьбартой-Балкхарой культуран министерство, Къилбаседа Кавказа паччахьалкхен искусствай институт, ГӀаьбартой-Балкхарой халкъа кхоллама, культуран серадалон балха методически Центр.

Цу лоархӀамеча культуран яхьа лауреат хиларах, цун таро хилар дикагӀа бола халкъа ашархой гуллуча доккхача концерте дакъа лаца.

Дукхача шерашка, къаман культура дегӀайоалаеча, из лораеча даькъ тӀа къахьегарах, Колой Заремайна цкъа енна Ӏийнаяц ГӏалгӀайчен культуран Министерствос, иштта Республикан халкъа кхоллама Цӏен, Наьсарен доал деча даькъ тӀарча администраце лерхIама грамоташ.