Масала, карарча 2026 шера Европа дукха паччахьалкхенаш духьала я Украинера, Къулбехьен Америкера ялат лоаттадара. Кхыча мехкара хьадахьаш маьха чухьнахьа дола ялат духьале еш да яхьедаларца европа фермерашта, цудухьа лоархӀаме хьалаш да юкъедаьхараш: моттигера юртбоахама таронаш ца хуле, доалахьардар лаьгӀлуш да, моллагӀа долча даькъ тӀара социально-политически хьал а.

Вайна тахан а дика дагадоагӀа, дӀадахача бӀаьшерен 90 шерашка вай мехка цхьацца долча бахьанех йоха йолаелар агропромышленни комплекс. Тикашка йохкаш яр кхыча паччахьалкхенаш йолчара хьаена кхачан продукташ, из ха яр юртбоахама предприятеш дӀакъувлаш, юрташка баха нах дӀаухаш хинна ха. Из ха ГӏалгӀайче а ера, цунна а лоархӀаме дар ший дулх, шура, кӀа хилар.

Ираза, РФ Президента В. В. Путина, цун гонахьарча тоабо из хаттар теркаме эцарах, Россе юртбоахам кӀал ца бусаш халонех чакхбаьлар, карарча хана цу даькъ тӀа цецвоаккхаш дола толамаш а доахаш. Цу тӀехьа латт эзараш болча наьха, говзанчий, болхлой, политикий, кулгалхой къахьегам. Цхьана цар ду паччахьалкхен лоархӀаме гӀулакх.

Юртбоахам хила а хиннаб, хӀанз а ба российски паччахьалкхе экономически дегӀаяра керттера лостам, цун кхачан оагӀон кхерамзленца Ӏалашо яра из ца хилча даргдоацар да.

Къаьстта из иштта хилар дика кхетаду карарча хана, Российски Федераце дукхача шерашка кхоачам хургбола ялата Ӏалашо еча хана. Цо цунца цхьана юстара ютт, вайца моастагӀал долча мехкаша духьалйоахаш йола эзараш санкцеш.

Цу тайпарча хьалашка Даьхен таронаш хилар, дикача кхачан продукташца миллионаш бола нах кхаба таро хиларт – вай юкъара къаман мах бар да.

АПК балха даькъ тӀа, ерригача Россе гӀолла, хӀара мехка керттера терко лоаттаю.

Цох дувцаш, «Нахацара къамаьл» дӀахьош РФ Президента Путин Владимира белгалдир:

Юртбоахам Российски Федераце экономикан керттера оагӀув я. Аз лакхехьа белгалдир, из дика дегӀайоагӀаш хилар - 3% шера».

ГӏалгӀайченна, цун юртбоахама даькъ тӀара хьал керте латташ хиларга диллача, чӀоагӀа лоархӀаме да из массайола оагӀув дегӀайоагӀаш хилар. Мехка кхачан кхоачам хилар, цул совгӀа цун ГУПий продукци дӀаехаш хилар, фермерий, доалахьарча боахамий хьал дика хилар – из дика гӀулакх да.

Юртбоахам - из вай республикан экономикан керттера дакъа да, цун овсарле тахана 13% кхоачаш я. Хӏаьта санкцеш тохара хьалашка диллача, мехка кхачан кхерамзлен Ӏалашо яр - из мехка керттера декхар да. Къаман, моттигера проекташ федеральни оагӀорахьара хьаллоацаш хилар бахьан долаш, из лоархӀаме балха оагӀув кӀезиг-кӀезига тоаеш хьадоагӀа вай»,- аьлар ГӏалгӀайчен Кулгалхочо Келаматанаькъан Махьмуд-Ӏаьлас, цкъа ше къамаьл деш.

ГӀР юртбоахама Министерствон говзанчаша керттера декхараш белгалду, юртбоахама къахьегамхой болх нийса вӀашагӀболл. Дукха ха йоацаш НТРК дӀахьош хиннача телепередачага гӀолла, цар жоп делар вай бахархошта дукхагӀа дагадоахкаш долча хаттарашта.

Цига белгалдир, юртбоахам дика дегӀабоагӀаш хилар. Цу юкъе хӀанз 70% совгӀа продукци арахецаш дараш зӀамига боахамаш да. Дӏадахача шерашка санна, белгалъяьча оагӀон тӀа лоархӀамегӀа да хьайбаш леладар, дика дегӀадоагӀаш да баьцадаараш кхедара хьокхамаш.

Вай мехка, лаьттан тӀа къахьега безам болаш мел волчун Ӏаьдало новкъостал лоаттаду. Ахчанца новкъостал дара юкъедоагӀаш да гранташ ялар а, боахамашкара гӀулакх дӀадахьара фермераш хьаллоацаш. Иштта юкъеяьккхай новкъостал дара «Агромотиватор» яха грант, из луш я лаьрххӀача тӀема операце ветеранашта, цо таро лу Даьхен бӀухошта шоай дагалаттар кхоачашде, керда боахама хьалаш хьакхолла.

Иштта новкъостал лоаттаду юртбоахама кооперативашта, моттигерча юрташка тайп-тайпара ялатах даараш хьадеш болча бахархошта.

Дукха ха йоацаш, оаха дийцар вай бахархошта гӀалгӀай Россельхозцентро дика болх беш хиларах, республикан ялат кхедара балха юкъе дикагӀа дола мехкара фу даккхара. Цо таро лу ГӏалгӀайчен ахархошта тешшаме дика хьувкъам чуэца, иштта лаьгӀду хаоттамца дувзаденна ялата Ӏаткъаш дола хьалаш.

Дицдеш дац ГӏалгӀай Республикан Паччахьалкхено, юртбоахама Министерстве юртара туризм дегӀайоалаяр а - дика пайда луш дола гӀулакх дӀадоладеш хуле, республике дукхагӀа хьаьший тӀаозаш дола хьалаш хургда.

Из чудоагӀаш дола боахамаш шо-шоай аргӀагӏа болх дӀахьош да, вай дерригаш а гӏаддугаш хургдолаш, баьццара кхаш, шортта жа, доахана ӏулаш, эшаш йола юртбоахама продукци йохкаш тикаш хургья.

Боахамаш леладераша оттабеча маьхага хьежача, дӀахо дӀабахьа лерхӀача балхах шортта пайда бала безаш ба; шура, дулх лоаттадара даькъ тӀа. Массахана дӀадехаш дар да дулх, тӀоа, нахча, шура, даьтта, тайп-тайпара дулха продукци. Из болх лелабар хьаьнала гӀулакх леладар санна да, даим эшаш а да.

Декхараш а гӀулакхаш а цу даькъ тӀа шортта да. Из да юртбоахама лаьтташ леладара хьал теркама юкъе хилар. Цунна чудоагӀа ший ханнахьа дикал йола болх дӀабахьар, удобренеш тохар, дӀадувш дола фу дика хилар, керттерча балхага дӀадодаш дола ахча кхоачам болаш хилар, балха говзал лакха йола нах лахар, уж Ӏомабар, хьалхале лелаю технологеш юкъеяхар.

Из гӀулакх леладеча наха яхачох, 2025 шера ГӏалгӀайчен юртбоахама даькъ тӀа хьайбаш, дулха лаьрхӀа кхеду оалхазараш дукхагӀа хилар. Кхы а шура, фуаш дикка дукхагӀа хилар.

Белгалду, республике арахецаш йола юртбоахама продукци 25,5 млрд сома совгӀа хилар, дӀадахача шера хинначул дукхагӀа я из.

«Уж толамаш доахараш вай республикан юртбоахама къахьегамхой, Министерство я.

Белгалде лов, республикан юртбоахам дика дегӀабоагӀаш ба, из ба республикан керттерча боахамех цаӀ»,- аьлар ГӏалгӀай Республикан кулгалхочо Келаматанаькъан Махьмуд-Ӏаьлас, агропромышленни комплексе даьхача толамех дувцаш.

Укх тӀехьарча итт шера баьцовгӀаш кхеяр дегӀадоаладара даькъ тӀа дика толамаш доах, совдоалаш доагӀа кӀа, коартол, баьцадаараш, сомаш кхебара хьал.

Хьайбаш леладара боахама болх а тоалуш боагӀа – чулоаттадеш а, дӀахийца кхоабаш а дола доахан, жа, гаьзарий дукхагӀа я, цу юкъе кхоачашъеш я юрташкара доазош тоадара йола программаш, цига юкъеяьккхай керда технологи, хьакхоллаш да кагирхошта дика хьалаш, шоашта а юкъарлон а юртбоахама даькъ тӀа пайда бара.

Иштта дале а, кхачана Ӏалашон даькъ тӀа де дезар дукха да. Къаьстта эшар да вай базараш хьалйизар воаш арахецача кхачанца.

Керттердар – дика толамаш гуш да, мехка АПК массадолча даькъ тӀа дика говзанчаш болаш ба, къахьегама тӀера бараш а ба. Из да, ГӏалгӀайчен юртбоахама къахьегамхоша шоашта хьалхашка декхараш оттадеш хилар, уж кхоачаш а деш, цар дика ялат кхедергхиларах шеко йоацилга.