Россе Европейски оагӏон, Гаьнарча Малхбоален моттигашта юкъера гаргагӏа бола никъ ба Гӏинбухен хи тӏара никъ. Хьурмата оагӏонца, иштта кхыдарашца вай мехка лоархӏаме никъ ба из тхьовра денз. Дешархошта из дӏадовзийтар иштта лоархӏаме хӏанад дувцаш, къамаьл дир «Сердало» газета корреспондентага культуран Цӏенна кулгал деча Алероевгӏар Билала. Гӏинбухен хи тӏарча наькъа истори довзар тахан кхувш латтача вай тӏехьен лоархӏаме да, хӏана аьлча цунга гӏолла даьй турпалал, Россе паччахьалкхен истореца из малагӏа моттиг дӏалоацаш да ховргда царна. Арктике ӏилман балхаш дӏакхухьаш, хьурмата оагӏонца йоккха моттиг дӏалоацаш, хиннад из. Хьалха дӏабахараша мел даьр довза деза къонабарашта, царех доаккхал деш, цар къахьегама никъ лоархӏаш, хила беза уж.

- Хьан дӏайихьар из кхетаче? Сенах лаьца дийцар цига?

- Бохтаранаькъан Иман яр кхетаче дӏайолаеш къамаьл даьр. Тхьоврача хана денз, Гӏинбухен хи тӏарча наькъаца дувзаденнараш тоадеш, цох боккха пайда эцаш хьабаьхкаб вай боккхача мехка Россе. Къаьстта йоккха терко тӏайохийташ, дийцар цу моттиге лоархӏаме тохкамаш дӏакхихьача цӏихезача нахах. Царех цаӏ ва Ломоносов М.В. Из ва Гӏинбухен хин моттигашка гӏолла дӏа-хьа ахар хьадийллар. Иштта лоархӏаме моттиг дӏалаьца латт цу оагӏонцарча исторе Челюскин С.И. Цун цӏи лелаеш я Евразе гӏинбухен моттиг. Лаптев Х. П. арктически берда моттигай картографировани оттаеш къахьийгарех ва, хӏаьта Дежнев С. И. Азена, Американна юкъера моттигаш тохкаш лийннав. Арктикереча халонашта духьалъувтташ, цар чакхбаьккхар боккха болх ба, тахан уйла е эттача тамашийна хеташ.

- Бераша дӏаэцаргдолча тайпара из духьалдахьа мишта аьттув баьлар шун?

- Йоккха лекци йийшачул тӏехьагӏа, «Арктико тӏаозар сатем эттача кӏайча моттигашка гӏолла гобахар» яха тематически кино хьекхар берашта. Гӏинбухен ӏалама моттигаш яйзар царна, хьагуш хиннар къамаьлаца дӏахо тоадеш, уж дикагӏа кхетаргболаш дӏадихьар. Цигара моттигаш бӏаргаяйна бераш тамаш еш дар.

- Оаш шоашта хьалхашка оттадаь керттера декхар малагӏа дар?

- Кхо декхар дар оаха белгалдаь хиннараш: берашта Гӏинбухен никъ бовзийтар, Арктикаца дувзаденнараш тохкаш Россе хьийга къа малагӏа да дӏахайтар, иштта шоай Дехенцара безам, лерхӏам цар дегашка чӏоагӏбар. Дешархоша, хьехархоша белгалдаьчох, из деррига кхоачашде аьттув баьлар тха. Кхетаче дӏаяьнначул тӏехьагӏа а; хьатӏаухаш, цхьацца хӏамаш хетташ, деррига довза чам болаш дар бераш. Хӏаьта тахан ӏомадаьр царца массахана дусаргдолаш да. Белгалде деза, иштта йола кхетаченаш берашца дӏакхахьар тахан лоархӏаме долга. Ураотташ латта къона тӏехье ший истори довзаш кхее еза вай.

- Цу оагӏонцара болх кхы а дӏабахьа лаьрхӏа дий шо?

- Дикка шеръеш дӏакхахьа лаьрхӏад оаха иштта йола кхетаченаш. Арктикаца дувзаденнараш берашта ма дарра довзийта лов тхона, къаьстта тахан латтача хана из мел лоарӏаме да кхетадеш.

- Баркал хилда шоана тхоца къамаьл дарах!

- Тха болх бовза ловш долча «Сердалонна» а хилда доккха баркал!