2025 шера мехка лоархӀаме хувцамаш хилар йоал яхарца дувзаденнача закона юкъе; цунна чуйоагӀаш я йоккха, зӀамига бизнес; иштта бахархой НДС 22% лакхъялар . Цо лакхбу товарий, хьалий мах, из ший оагӀорахьа Ӏаткъаш хул эцара хьала, хӏама арахецачарна юкъера яхь лелаяра оагӀонна. ЗӏамагӀча, юкъерча бизнеса тӀехьара тӀабужаш мухь ба из, цо юхайоахаргья дегӀаахара, кердадаккхара йола таронаш.

Бизнес а овсарле совъяккхара йола таронаш а цо юхайоах, къаьстта кӀезига пайда беш йолча зӀамигача компанешта.

ШоллагӀа дола керттердар - из йоал яккхара хьал аттача доаккхаш йола оагӀув юкъеяккхар да (УСН). Цудухьа шоай доалахьара хӀама леладераш йоал яла езаш хургба юкъарча боарамах, цо лакхбу каьхаташца къахьега дезаш бола болх, бухгалтерски хьалашка дӀадодар. Бакъда цунца цхьана, керда бокъонаш юкъеяхаро, хьабеш бола болх къаьгга хиларга кхоачаву бизнес лелаяра даькъе.

Хургдолча пенсена ахча дӏакхахьийтара аьттонга диллача цо тӀехьара тӀа ахчанца халонаш хьакхолл доалахьара зӀамига хӏама леладерашта, цунца цхьана болхлой алапеш лохлургда е балхара дӀабоахаргба.

Хоадам болаш хувцамаш хургда профессиональни пайдан тӏара йоал луш барашта (НПД). Профессиональни йоал ялар кӏезигагӏа салоӏам беш хургда, хӀана аьлча ший доалахьа хӀама леладечун дукхагӀа ӏоткъам хургба, дуккхабараш хьожаргба шоаш деш дар хувцаш, кхыча беса даккха.

Ше къамаьл деш, Йовлой Беслана белгалдир, ГӏалгӀай Республике гӀолла йола Россе Федеральни йоала гӏулакх леладу урхалле дика къахьегаш я, йоал яккхара болх тоабара тӀехьа, иштта къайлагӀа лелаеш йолча экономикан оагӀув хургйоацаш.

2025 шера йоал йоахараша дикка къахьийгар цу гӏулакха кулгал деча а декхараш хьадоахача а даькъе. 2026 шера наджгоанцхой бетта ГӏалгӀай Республикан УФНС хьежар йоал яла езача 20 моттигера хьал миштад. Хьадала дезаш дола декхар 434,1 млн сом да. Цу тайпара болх дӀабахьарах, Российский Федераце бюджете тӀехьара тӀа хьачудера 425,7 млн сом.

2025 шера лайчилла бетта хьадеча хӏаман эшаш хилар дӀабахача беттага диллача 100,6% хилар, хӀаьта 2024 шера цу ханаца нийсдича 104,6% дар. Юкъара рознично мах бара хьал дӀалаьрхӀача, 01. 12. 2025 шера- 62393,1 млн сом. Е 113,6% дӀадахача шера цу хана хинначунца нийсдича.

Иштта дика толамаш даьхад мехка ахча леладерий оагӏоно, йоал яккхарах бола пайда дӀалаьрхӀача, цо федеральни моттигий гӏонца цхьана хьадаьккхар доаллаш дола декхар. ЛоархӀаме да къайлагӀа леладеш дола доалахьара хӀама гучадаккхар, дӏаязбанза бола предпринимателаш йоал луш хургболаш.

Цу тайпара, 2025 шера оагӀой бетта 1-ча денга кхоачаш, предприятей, организацей кредиторски декхар хилар 44115,1 млн сом, из дукхагӀа хилар дӀадахача шера хинначул 923,4 эзар сома. Иштта дале а, хьадаланза латта декхар, 2025 шера оагӀой бетта 1-ча денга кхоачаш, хилар 15021,5 млн сом.

Цул совгӀа, йоалах боаккхаш бола мах федеральни бюджете хьачубера 2025 шера 3001,2 млн сом, из дукхагӀа ба 964,9 млн сома е 47,4% 2024 шера хинначул. Федеральни бюджете хьачубоагӀача пайдан хьокхам 2677,6 млн сом ба. Мохк экономически дегӀаахара дика хьокхамаш дале а, УФНС нийсделар кхоачамбоацараш а, уж да йоалах дола декхар деррига хьаденна цахилар, боахамаш дӏаяздара гӏулакх мела лелаш хилар.

Бюджета пайда лакхбара даькъе урхаллен балха керттера да, керда хьалъяь моттигаш белгалъяр, цигара доалахой дӏаязбар, царгара йоал яккха таро хургьяр дар.

Мехка боахамо дӀахо дӀахьоргба йоал яккхара болх, из чӀоагӀбара хьал къаьгга хургдолаш, цу юкъе керда йоал яла езараш хургболаш. Цо таро лургья бюджете хьачудоагӀар совдаккха, мохк дегӀабоалабара Ӏалашо е.

Цу тайпара, йоала реформа, бизнеса халонашка хьежжа доацаш, накъайоалаш я паччахьалкхен ахчан хьал тоадара, цо Ӏалашо ю дӀахо экономически дегӀаахара. Йоала законашца хулаш дола хувцамаш лоархӀаме Ӏаткъаш да моттигерча экономиканна, боахам лелабара хӀара мехка.

Кердача хувцамашка валара йола халонаш лоаццача хана мара еце а, юкъедоаладаь хувцамаш лаьрхӀа да ГӏалгӀайче экономически дегӀакхувлара. Йоал яккхара йолча оагӏонаша шоай болх тоабергба, республикан инвестицей хьал дикагӀа дергдолча оагӀорахьа.