Метта ӏадаташ лорадаьр
Вешкаранаькъан Мухьмада 70 шу дизар дездеш ба мехка
Долакха-Юртарча культуран Цӏагӏарча «Лоамашкара гӏалгӏай ӏуйре» яхача литературан оагӏонца, гӏалгӏай къаман цӏихезача байтанчан Вешкаранаькъан Мухьмада 70 шу дизар дездеш хилар. Юртарча дешархоша дакъа лоацаш хиннача йоккхача кхетаче дийцар, байтанчан кхоллама наькъах. «Вешкаранаькъан Мухьмада байташ ешаш, «Гӏалгӏайче», «Сага оамал-уйла», «Унахочун уйла» яха цун лоархӏаме йоазош доашхаш хилар цига»,- дийцар «Сердалога» культуран Цӏагӏарча исбахьален оагӏонцарча балха кулгал деча Манкенаькъан Зинас. Вешкаранаькъан Мухьмад, вай къаман литературе лоархӏаме лар йита, дӏаваха саг ва. 1955-ча шерарча оагӏой бетта 23-ча дийнахьа ваьвар байтанча, бирсача Казахстанерча Федоровка яхача юрта.
Къаман литература хьаоттара никъ дика бовзаш вар из. Цу наькъ тӏа воалаш цун лоархӏаме новкъостий хиннарех бар Янданаькъан Джамалда, Озанаькъан Салман, Чахкенаькъан Саӏид, Осменаькъан Хьамзат. Цар мел яздаьр дега гарга, боча долаш; царга гӏолла литература дезаденна, къахьега волавелар хургвола байтанча. Тахан майрра ала йиш я, къаьстта цу наьха йоазош бахьан долаш, сомабаьлар цун дег чу байтий вахарцара безам, аьнна.
Вешкаранаькъан Мухьмад язде волавеннача дийнахьа денз, къаманна везавеннарех вар. Ший тайпара дег чу дужаш, кӏоарга маӏан долаш да цун хӏара дош. Байтанча дег чу дукха хиннилга гу вайна, хӏаьта из деррига а каьхатага гӏолла малхадаккха гӏерташ къахьийгад цо. Ший байташка цо хестабу дега хьамсара бола мохк, къаман ӏадаташ, эздий гӏулакхаш, хоза ӏалам, лоаме. Цун байташ арайийннай «Огонек», «Литературни дешар», «Дон» яхача журналаш тӏа, «Сердало», «Литературни Росси», «Ростовера сайренаш» яхача газеташка гӏолла.
Хӏаьта геттара лоархӏамедарех да, цун байташта эрсий йоазонхоша таржам дар. Цар къахьегамга гӏолла дикка дӏа-хьа даьржар цо кхеллар. Уж бар Елисеев И., Савельева О., Николаенко И., Чуев Ф., Пучкова Е., иштта кхыбараш а. Цу наха таржам дарах, гӏалгӏай байтий вахар довза аьттув баьлар дуккхача литераторий. Гӏалгӏай литературан хӏама чӏоагӏдеш лаьттарех вар байтанча, цо къахьийгар журналист волаш а.
«Сердало» газете болх беш хиннав из, иштта «Маьтлоам», «Лоаман ӏуйре» яхача, вай къаман литература, багахбувцам, кхыдараш довзийташ хиннача журналашка гӏолла массанена вовзаш хилар. Ма дарра аьлча, вай къаман литературан кхоане дагайоаллаш саг вар Мухьмад. Ше мел яздаьр дег чура яздир ала йиш ярех ва тахан.
Дуккхача шерашка вай къаман йоазонхой Союза кулгал деш лаьттар из. Россе мехкашкарча йоазонхой моттигашца бувзам чӏоагӏбеш къахьийгар цо. Иштта «Гӏалгӏай мотт» яхача ӏилман оагӏон хьалхалаьттар из. Цо мел баьча балха лакха мах оттабеш, дукха лоархӏаме совгӏаташ тийлар цунна. Россе йоазонхой, журналистий Союзе вар из, Ленински комсомола преме лауреат вар. Ха дӏаяхарах, тхьовра санна дега гарга, боча йолаш еш цун байташ наха. Ший хӏама цун дега мел хьамсара хиннад хоалу вайна тахан.
Иштта болча йоазонхой кхоллам бӏаьхий хул. Вешкарнаькъан Мухьмад, ший къаман визза воӏ волаш, ваьхар. Вахара никъ сел хьалха хаьдабецаре, де лаьрхӏараш кхы а дукха дар. Каст-каста «Сердало» редакце хьавайя, цу хана хӏетта болалуш хиннача къонача журналисташца дукха къамаьл дора цо, пайдане хургдараш хьалхадоахар. Байтанча яздер дешача хана; цун уйла, нигат довза йиш я оалаш да-кх вайна юкъе. Моллагӏчун езалуш, дог тохадолийташ я Мухьмада байташ. Гуш да, ше мел кхеллар Даьхенцара безам боккха болаш цо кхеллалга.
Моллагӏча сага вахар цкъа хад, Дала йилла ха кхоачаелча, хӏаьта эггара лоархӏамедар - ше дӏаваьлча а пайдане, беркате хургдар доаржадеш вахар, шийна тӏехьа сийрда, хоза лар йитар. Цӏенача дег тӏара яздаьча мугӏарий никъ бӏаьха хул, тӏехьено тӏехьенга дувцаш ткъамалдоалаш дӏадолх уж. Вешкаранаькъан Мухьмада цӏи, массахана еза йолаш, яхаргья вай литературе, хӏана аьлча гӏалгӏай къаман литературан никъ шербеш, боккхагӏа беш, массанена дӏабовзийташ, хьинаре къахьийгарех ва из.