Къаьстта ӏан хана уж гӏулакхаш леладар геттара лоархӏаме да, вай дегӏага ладийгӏача; хӏана аьлча ӏан хана 30-40 шу даьннача сага дегӏа геттара доалл эш; цул совгӏа, шелал хьаоттарца массанахьа гӏетташ хула дом а дӏабоалл, гӏаш го лела араваьнначун паргӏатагӏа хул. ӏан хана араваьлча шелал кхетар а кхерам ба яхар ӏодилла, мехка хӏара юрташка, шахьарашка тахан болх беш йолча спорта моттигашка ха дӏахьош хила беза нах.

Къаман проекташка гӏолла вай республике спорта оагӏонца дукха хувцамаш даьд, таханарча дийнахьа а даггара хьалъеш латт спорта эша моттигаш. Ма дарра аьлча, паргӏато чӏоагӏа-м я тахан адамашка, боаггӏача боараме из хьаллаца хойя. Спорта моттигашка эшаш мел бола кхоачам а ӏалашбеш латт Мехкадас тӏахьожам беш. Наьха унахцӏенон хьал спортаца хьаллаца гӏерташ, боккха болх ба мехка дӏахьошбар.

Воккхавар а зӏамига вар а хӏара ӏуйран физкультура еш, дегӏ сомадоаккхаш, цӏий доладолийташ хилча дикагӏа хургдар! Цӏенача феца садоахаш, араваьнна хьай дега тоам хулача урамашка гӏолла лелар дика деций?!. Низ чубайт цу гӏулакхо, дуккхача хӏамай уйла яйт. Гантелашца, эспандерца бувзам болаш хила веза ший дегӏ дезаш вола саг…

Бакъда тахан дерригача дунен тӏа санна, вай мехкарча наха а дегӏа хьал ишттача оагӏонца тоадарал дикагӏа, пайданегӏа хет молхаш мелар, цхьа геттара чоалхане дола хӏамаш дарбанчешка дар. Дегӏага къахьегийта ловраш дукха хилац. Вайх хӏаране тахан кхетаде дезаш да-кх, дегӏ дукхагӏча даькъе хих латтилга, хӏаьта дегӏага боаггӏача боараме болх хьабайта дега спорт, физически культур эш.

ӏуйрийна денз сарралца, кмпьютара юхе, тӏаккха хӏама дуаш истола юхе, сайре тӏаеча телефон беелле, дивана тӏа ваьгӏе дӏавужача сага дегӏага малагӏа хьал хургда-м вӏалла ца дийцача а хов вайна… Иштта дӏадолалу-кх цхьацца лазараш а, дегӏацара низ эшалу, дегӏ меллу вирусашта, инфекцешта духьалъотта а низ боацаш. Лелаш, дегӏ хьоадеш хилар чӏоагӏа лоархӏаме да. Волалуш, цӏега болх байташ воаца саг текха, цхьа оллавеле хул; ког хала боаккхаш, кадай болабала ца могараш а кӏезига бац вайна юкъе!

Деррига а дегӏ тхьайса латтилга да из. Тхьоврача ханашка хьоалчагӏа деча е моллагӏа дукха адам гулденнача моттиге, шиъ е кхоъ мара дегӏаца геттара верста саг хилацар, хӏаьта тахан дӏа-хьа мел хьежача из хӏама котдаьннилга гуш да. Цул совгӏа, «сиха даар» яхар а тахан чӏоагӏа даьржад вайна юкъе. Хийла, зӏамагӏбараш меттел, боккхийбараш а цунца мара чам ца кхеташ хул. Роллаш, шаурма, пицца, хот-дог, бургераш хьаеш йола моттигаш хӏара миӏинге йолаш я шхьарашка, иштта юрташка.

Цу тайпара кхача буаш волчунга, спортаца бувзам хила беза хьа аьлча, вӏалла дош а хетац. Хӏаьта дукхагӏа адам такха хулийтар из кхача ба йоах тахан лораша. Сога хаьттача, шоай дегӏаца моастагӏал леладу нах ба уж… Цхьацца доалаш лазараш гучадувла доладелча-м, иштта атта хетаргдац деррига а.

Шийна из кхача бита ца моге, из тайпара хӏама диачул тӏехьагӏа дегӏаца из зе деш ӏоужаргдоацаш, волавала веза-кх саг. Мишта хул из, пишк дуккха дахча чуделла хьалйикъача дӏайов, иштта да-кх дегӏацардар а… Хьай дог мел эттар ӏочуелла, дӏавижача кера боккха ӏоткъам бу ӏа. Паргӏатта садаккха, болх бе моттиг йита цунна…

Магасе, Наьсаре, Шолжа-Шахьаре, иштта кхыйолча мехкарча массайолча юрташка а йолаш я дика тоаяь латта спорта моттигаш. Футболах, баскетболах, бадминтонах ловза йиш я хьа цига, турника тӏавала цхьа кӏеззига , хьай дегӏацара низ бовзаргба хьона. Дийнахьа ах сахьат хиллал йола ха йита спорта, телефон дива тӏа йите волале.

Дуккхабараша, ӏа иштта къамаьл дича, дегӏага из хьадайта магац тхона оал… Ца моге а низагӏа хьадайта деза-кх из, ӏа хьай дегӏаца кадай волаш, могаш волаш, ваха безам бале. Маьхашта, хирургашта кӏалвусачул дикагӏа да хьона из! Дегӏа-м доал эш, «доал доаца дегӏ - пахашк» яьхад вай даьша. Укхаза чӏоагӏа товш хул уж дешаш… Администраце болх беш йолча, сона йовзача цхьан кхалсага, спортаца бувзам хила беза хьа, аьнна, аз хьехар дича йоахар:

- Мичахьа, малагӏча моттиге леладе деза из?.. Юртара нах беларг ма бий сох, сай беша йоаллаш аз из ца леладойя, кхы моттиг-м яц.

- Ишта дац из! Хье чуӏеча цӏен ниӏ тӏакъайле, дегӏа атта дола барзкъа тӏадийхе, кизга хьалхашка хьай дегӏа еза упражненеш е йиш я. Сага шийна хьалхашка чӏоагӏдаь дӏаоттаде деза из! Иштта мара чакхдалац из, аьшка бокъонца мара,- аьлар аз.

- Малагӏа я из бокъо?

- Ноанала цӏагӏаръяр санна я-кх из бокъо а. Хӏама дуаш йола ха вӏалла йицйийя мича ют вай…

Хӏара дийнахьа ший дегӏага ладувгӏаш, цун хьал дагадоаллаш, цох дог лазаш хила веза саг, иштта ца хуле, цхьаккха а ма хетта хьаоттаргдац. Юххьанца хало хуле а, юха ца воалаш тӏатеӏӏа ший дегӏа пайда хургбар хьаллоацаш дӏачакхвала веза. Тахан вайгара паргӏато мах баь варгвоацаш я!

Спортаца эшаш мел дола хӏама долаш да. Наха аттагӏа хургдолча моттиге хьаелла гӏерт спорта моттигаш. Цхьан хана цхьаккха боарам, бустам боацаш, кхаьч-кхаьчача гӏишлош хьалъеш хиларо халача даьккхад из гӏулакх тахан. Наха дӏааха паргӏата хургдола, даьсса улла доазув лехаш хул спорта гӏишло хьалъераш.

Хӏаранена шийна дика довз ший дегӏагара хьал, цунга хьежжа, хьайна товш йола спорт лелае. Хьакимаша дӏакхухьача кхетаченашка тӏехьарча хана геттара чӏоагӏа ювц спорт, бакъда ше вахача, лелача гӏолла дӏа-хьа хьажа хьо эттача-м деррига а ма хетта доацилга кхетаду ӏа. Хайна вагӏаш ду балхаш дукха да тахан. Теӏача, хийла фо а чукхеташ йоацача моттиге ди сайранга даххалца болх беш ваьгӏе, чукхаьчача, вижжалца йола ха телевизора хьалхашка е телефонаца дӏахьу тахан дуккхабараша.

Наьсарерча спорта моттиге ухаш, аз теркалдир, ший дегӏ меттадоаладе ловш бараш 30 шерал тӏехбаьннарашта юкъе кӏезига болга. Спорте хьаухараш массахана цаӏаш хул, дикка хьежача. Хӏаьта эггара чӏоагӏагӏа дог лоацар да, спортаца бувзам боацараш дукхагӏча даькъе начӏал, лакха хьаькъал дола нах болга. Тайп-тайпара говзалаш ӏомаеш, массанахьа кхача гӏерташ, удаш лелаш, спорт цар вахаре вӏалла моттиг дӏалоацаш яц.

Бакъда вай кхетаде деза-кх эггара керттердар! Дегӏа могашал эшаелча массадолча хӏаманцара чам цу сахьате дӏабоалл, мича бахар ца ховш... Цунга хьежжа, дегӏа уйла яр эггара керттерча гӏулакхашта юкъе латта деза. Ше вахача коа спорта лаьрхӏа моттиг хьае йиш я моллагӏча сага. Турник елла, бургац ӏойилла гӏанд дегӏа, кхыбола кхоачам оттабаь.

Дийнахьа ах сахьат даккха цига ха дӏахьош. Вахаре мел йолча морзонашта юкъе, из а дӏачӏоагӏде. Тахан дуккхача нахага йоккха хало я дегӏа текха хиларах: балха, деша, нах гулбеннача эхь хеташ хул иштта вола саг; хӏаьта дегӏа тоабеннараш-м хӏара денна бебаш латт. Кхыметтел берашта юкъе а даьржа да из хӏама тахан.

Фу дича фу хургдар-хьогӏ яха яьсса уйлаш юстартетта, физически культурацара доттагӏал чӏоагӏде деза воккхагӏчо а зӏамагӏчо а. Вӏалла шийна де могаргдац аьнна хийтта хӏама даьд хийла сага, спортаца оагӏув биллача. Бийсан наб дикагӏа кхетаргья, бӏарг биззалца тхьайса иллача а халача балха ваьллача санна хургдац ӏуйранара гӏаттар.

Оалаш да-кх, «безам хилча, сага дергдоацаш хӏама дац» аьле, из хьаллаца безам хила беза! Могашалах, дегӏ лорадарах дувцаш, керте оттаде деза вай во, зуламе йола оамалаш йитар! Шийна санна, гонахьарча наха а зе деш долча хӏамай никъ тедаш; Дала хьаденнача хозача дунен тӏа дикал, къахетам, безам боаржабеш; ваха веза саг. Дер дайна лелачоа, ший керта бала корабоагӏа яха вай даьша оалаш хиннар ма нийса а хиннад-кх!

Дер дайна леларгвоацаш, цхьа дикача хӏаман никъ хьалаьце, цу тӏа къахьегаш дӏагӏо. Зиза, га дӏайогӏа, наькъ тӏа улла хӏама юстаръяккха, вахаре беркате йола говзал шаьръе, хьайга мел кхаьчача дикай хам беш, Далла хоастам беш вагӏаш, ха яха, тӏаккха во уйлаш чуухаргьяц хьона. Уйла йой оаш, мел дукха ха ӏохайна вагӏаш йоаккх тахан сага. Ишколе, институте, балха, цӏагӏа телевизора юхе…

Вай даьй вахар иштта хиннадац, цунга хьежжа эза тай санна юкъ йолаш, нийса букъ болаш, кадай, совнагӏа йолча махьараша дездаь доацаш хиннад цар дегӏ. Цар къахьийгад, ӏуйрийна денз сарралца, аргӏешка, бешамашка, коа тӏа, буаш бола кхача а цӏена, шоаш хьабаьккха хиннаб. Тахан вай санна, дог мел эттар юаш баьхабац уж, цар денош тахан вай хьега дезаш денош хиннад, ма дарра аьлча.

Ерста, хьаьна, къахьа, миста аьнна къоаста ца деш хӏама юъ цхьаволча сага; тӏаккха, цӏий лакхденнад са, гипертоник хьахилар сох, оал. Бехк бий цу дегӏа фуннагӏа хилча а, хьайна мел могар ӏа цунна, уйла ца еш тӏаоттадича… Хӏара хӏама боарам болаш да, из дохаде хьо эттача деррига кегалу. Тахан чӏоагӏа цецдувлаш дувц вай; уж лакха, бӏаьшерашка хаьрца дӏа ца йоалаш латта гӏалаш мишта хьаяьй-хьогӏ даьша, яхаш…

Деррига а дегӏаца низ хилар, кадай хилар да. Цу лакхе кхерий урагӏкхухьаш лелар-м, уйла е эттача, йоккха хало ма йий, бакъда дегӏ массахана лелаш хиннача наха из вайна санна хийттадац. Шийх къахетар дита а дита, ший вахаре, унахцӏенон пайдане, беркате хургдар дӏадоладе деза сага. Моллагӏча шахьаре, юрта шоаш дахе, спортаца бувзам лоаттабергбола моттиг къоастае шоашта цига.

Шоашца деша, балха бараш, лоаллаха бахараш а тӏахьеха цу гӏулакха, дика масалаш доаладеш. Дог эттача мара деш доаца хӏама пайда кӏезига беш хул, цудухьа хӏара денна цхьа ха хьакъоастае спорта, физически культуранна, дикача, беркатеча гӏулакхашта лаьрхӏа.

Шоай дегӏа хьал ишттача наькъаца оаша тоадергхилар, 100%-га кхоачаш,тешшаме да шоана! Уйла е цу хӏаман, тахан е уйла! Дегӏа моастагӏ ма хила, дегӏ лорадерех хила!