Цӏихеза ӏилманхо дагалаьцар Юкъерча Ачалкхе
Ерригроссийски «Дешархошта - культура» яхача проекта чуйоагӏаш, Юкъерча Ачалкхерча культуран Цӏен болхлоша, моттигерча библиотека болхлошца цхьана, профессора, цӏихезача ӏилман, техникан болхлочун, вай мехкахочун Малсаганаькъан Уматгире Ахьмада 90 шу дузаш хилара хетаяь кхетаче дӏайихьар. Цу кхетачен доакъашхоша, хоадам болаш, дийцар дешархошта сийрдача, ӏилман, кхоллама тохкамхочун вахара наькъах лаьца.
Уматгире Ахьмад ваьв 1936 шера маьтсела бетта Наьсарен кхален Аьлтий-Юрта. 1960 шера цо яьккхар Шолжа-Гӏалий тӏарча мехкдаьттан института «инженера-геофизика» говзал ӏомаеш йола факультет, из болх бе волавелар Магӏалбике. 1962 шера цо къахьег Шолжа-Гӏалан цхьан предприяте цеха кулгалхочун гӏонча волаш. Кастлуш из эттар Москверча института аспирантуре, цига дика язбир технически ӏилмай кандидата болх.
1967 шера денз, Уматгире Ахьмада вахар дувзаденна дар хьехархочун балхаца. Из болх беш хилар Шолжа-Гӏалий тӏарча мехкдаьттан института физика кафедре, из 1973-1988 шерашка цига ассистентагара, воккхагӏа волча хьехархочунгара дӏаволавенна, кафедра кулгалхочунга кхаьчар. ӏилма дегӏадоаладара доккха дакъа юкъедахьарах, технически ӏилмай кандидата, профессора Малсаганаькъан Ахьмада 1989 шера «НГӏАССР ӏилман, техникан цӏихеза болхло» яха цӏи елар.
Къамаьл деш, йоккха терко тӏаяхийтар цун тамашийнача литературни, исторически тӏехьаленна. Профессора, мохк тохкаш, шийна тӏехьа йитар йоккха лар, из ва генеалоге, тӏема исторе овла тохкаш хиннача балха автор. Цо яздаьд дукха книжкаш «Гӏалгӏай - Россе тӏемашка», «Гӏалгӏай. Истории тайпаш хьадаьнна бӏаьшераши» (2003), «Гӏалгӏай овла» (2004 ш.), иштта «Гӏалгӏай. Лоацца истори, цар Россе тӏемашка дакъа лацар» (2005 ш.).
Дешархошта боккхача безамца байзар тематически гойтаме ӏилманхочун болх, хӏаьта из болх дӏахьош хиннараша белгалдир, цу тайпара кхетаченаш дӏахьош хиларо кхувш йоагӏача тӏехьенна ший овла биц ца балийта новкъостал деш хилар.
