Самукъане берий ахка
Мишта салоӏаргда укх шера вай мехкарча дешархоша?
Дӏадоладеннад ахкан хьалхара денош. Бераша бӏарчча шера сатийсад из ха хьатӏакхачарга, тайп-тайапара уйлаш, дагалаттараш дувзаду цар цу ханаца. Цхьачар лерхӏ лоамашка баха, гӏалашка хьажа; вожаш салоӏача берий лагерашка баха кийчлуш ба; кхоалагӏбараш форда тӏа баха безам болаш, цу денга хьежаш хул. Иштта берашта юкъе хул исбахьален литература деша ловраш, шоаш тӏехьабусача ӏилманца дувзаденна гӏалаташ ӏомаде дагабараш, велосипед хахка, даьца хьунагӏа баха лерхӏараш. Берий чам бола хӏамаш дукха хул, цудухьа из мугӏ геттара дӏабӏаьхбе йиш яр.
Малагӏча тайпара берашка ахка дӏадахьийта лаьрхӏа да вай республикера ӏаьдал? Цу хаттара геттара дика жоп луш да вай мехкадас Келаматанаькъан Махьмуд-ӏаьлас цу хьакъехьа аьннар. Цо яхачох, паччахьалкхено боккха теркам тӏабохийт берий ахканара салоӏа ха ма хулла хозагӏа а пайданегӏа а хилийта гӏерташ. «….Чӏоагӏа лоархӏаме да хӏара бер, ший салоӏа ха дика дӏайихьа ца ӏеш, унахцӏено чӏоагӏъе, керда хӏама ӏомаде, шийна ховш дола хӏама дегӏакхувла а керда доттагӏий лаха а таро йолаш хилар. Укх шера 3700 бер салоӏаш хургда республикерча лагерашка. Къаьстта а теркаме эц тӏема операце доакъашхой дезалашкара бераш, иштта таро дика йоацача дезалашка кхувш боагӏараш – царна хоалуш хила деза шоаш зувш а шоай оагӏув хьаллоацаш а хилар. Иштта тхона лоархӏаме да Гӏалгӏайчено Запорожски областера бераш тӏаэцаргхилар – царна лаьрхӏа кийчъяьй ахкан салаӏара эшаргйола йизза программа. Тхоай хур даь берий салоӏа ха сакъердаме, кхерамах хӏама доацаш, пайда эцаш дӏаяхьийта гӏерт тхо».
Укх шера, хьалххе кепа теха ма хиллара, республике бераш тӏаэцаш хургья «Аьрзи», В. Комарова цӏерагӏа берий унахцӏено тоаяра лагераш, «Къона патриот» яха салоӏа а тӏема гӏулакхага кийчбу а лагерь. Уж ерригаш а хозача, ӏалам дӏаьхий долча моттигашка я. Масала, «Аьрзи» лоаман ширача Аьга-Кхален гаьна йоацаш улл. Укхаза берашта гу тамашийна Кавказа лоамаш, гувнаш, масса хиш, Кхычахьа го йиш йоацача тайпара ораш, аьлеш, гӏалгӏай къам лорадаь сигала бовхьаш даха латта гӏалаш а вӏовнаш а. Еррига хозал йийца а варгвац. Ишттача Магӏалбика кхален а Шолжа кхален а моттигашка я вожаш а.
Царел совгӏа, бераш дешаш долча ишколашка болх беш хургья 33 берий майда. Цига бӏарчча денош сакъардамеча, пайданеча вахарах диза хургда. Царга хьежаш я спортивни яхьаш, тайп-тайпара чулоацам а лостам а бола сурташ дехкара яхьаш, бе-бе ловзараш, иллеш, халхараш, сакъердаме книжкаш а кинофильмаш а. Цхьачар экскурсешка ухаш самукъадоаккхаргда шоай. Цу гӏулакха дукха гаьнабала а безац дешархой; вай кхаленашка я даьй истори, вахар, къахьегам, исбахьален говзал йовзийташ йола музейш, хоза моттигаш, цӏихеза нах баьха урамаш, сийленгаш, кхыяраш.
Салоӏача лагерашка яьккха ха цӏаккха а йицлургьяц берашта, шоаш дунен чу мел йоаккхача хана. Цига бовзаргба дукха доттагӏий, цӏадахьаргда даим цар хоза уйлаш сомайоахаргйола цига даьха сурташ, шоай хьехамчаш хинна лаьттача нахах бола дагалоацам. 60 шу хьалха се хинна «Зорька», «Лоаман фо» яха берий салаӏара лагераш хӏанз а, дег тӏа йӏовхал юташ, дагаух сона. Цхьаккха хӏаманца хувца йиш яц цига дӏадихьа денош: хьунашка гӏолла лелар, Чӏишкерча Орга тӏа хьалъуллача тӏаьх валар, акха сомаш гулбар, бӏочабӏарий басаро кулгаш ӏаьрждар, кхы массагӏа да дагадоха дика хӏама. Эггара хьалха уж гӏулакхаш леладеча берашта боарам боацаш боккха салоӏам хул цох.
Вай берий укх шера дега ма хетта салаӏа аьттув балба.
