Дешара, спорта, гӏо дара, кхоллама, Даьхенцара лерхӏам чӏоагӏбара  оагӏонашца белгала хила ловш я вай къона тӏехье.  Тахан «Хьалхарчар болам» яхача оагӏон юкъе 51 эзар совгӏа къонабараш ба мехка. Цхьацца кхетаченаш дӏаяхьа кийчо еш, шоашкара пайдане хургда аьнна хетараш доаржадеш, деррига а хийла шоаш дӏахьош, къахьегаш ба уж. Ишттача оагӏонца дӏаӏам къонабараш, моллагӏа хӏама бехктокхаме дӏадахьа, цхьацца болча балха тӏа белгала хила, шоашкара пайданедараш доаржаде», - аьлар вай мехкадас Келаматанаькъан Махьмуд-Ӏаьлас.

«Хьалхарчар болам» яхача оагӏонах вай къонача тӏехьенна дикка пайда баьннаб ала йиш я тахан майрра. Берашта, кхувш латтарашта чӏоагӏа лов доккхача гӏулакхашка цхьа дакъа лаца, шоай низаца цхьа хӏама де. Шоай начӏал сомадоаккхаш, майрра кердача наькъ тӏа баьнна, гӏа баккха аьттув ба цар тахан. Цу болама юкъе хиларо республикера шоай санна уйла, нигат дараш бовзийт царна, толамца болх дӏабахьа ӏомалу уж. Хӏаьта эггара лоархӏамегӏдар  кхыбарашта новкъостал  де ловш хилар да, гӏо деш йола проекташ йоаржаеш. Гӏалгӏай дешархоша, геттара раьза болаш, хьаллоацаш гӏулакх да из тахан.

«Жӏайрахьа кхален «Оаздик» яхача берий лагере, «Къона мехка гӏонча» яхача тӏема-Даьхенцарча безамах йолча моттиге ахкан хана «Хьалхарчар болама»  тематически ханаш хилар, - белгалдир вай Мехкадас. - Царех цхьанне вай 26 дешархо Липецки областерча къонабарашца вӏаший вовзийтар. Гӏалгӏайчен истори, культура, ӏадаташ, иштта укхазара нах байзар хьаьшашта. РФ эггара хьалхарча Турпала Осканаькъан Сулумбика хетаяь кхетаче дӏайихьар къаьстта. Маьцхали бутт бовш дӏайихьар «Мужече» оалача спорта кийчо еча моттиге «Дикал Хьалхарчарца» яха гӏо деча тоабай кхетаче. Боккхагӏбарашца цунга кийчо еш, программан юкъе дакъа лоацаш дар бераш. Къаьстта дезаделар царна тӏема-Даьхенцарча лерхӏамах дола «Зарница 2.0» яха, «Хьалхарчар боламо» «Къонача эскарца» дӏахьош дола ловзар. Укх шера цу юкъе дакъа лоацаш 15 252 саг вар. Хӏаьта из боккхача балха цхьа дакъа мара дац».

«Хьалхарчар боламга» гӏолла ше дӏавовзийта, начӏал сомадаккха, вахаре лоархӏаме долча гӏулакхашта юкъе дакъа лаца аьттув ба хӏаране. Эзараш къонабараш цу юкъе хьачуухаш хиларо хьагойт вайна, тахан кагирхой шоашта гонахьара хӏама дикача оагӏорахьа хувца, доккхача толамашка кхача, керда наькъаш хьаделла ловш болга. Вай Мехкадас теркалдечох, таханарча кагирхой политикан хӏама къаьстта цу оагӏонцарча гӏулакхех латташ да. Республикан Кулгалхочо белгалдир, паччахьалкхен хьалхашка массахана ши никъ латтилга… Хьалхарбар – из хала бац, кхетачен кийча программа дӏагойт къонабарашта, цунга гӏолла болх дӏабахьа. Шоллагӏбар – из халагӏа ба, бакъда дукха хӏама чулаьца ба. Деррига а ше хьаде деза юххьанца денз - проект  дагайохар,  хьакхоллар, вахаре йоаржаяр. Хьехамчаша дикка къахьега дезаш, сабаре хила безаш болх ба шоллагӏча оагӏонца бар, бакъда къахьега мегаргдолаш ба из, хӏана аьлча чаккхе гӏадвугаш хургья. Къонабарий керда ноахал иштта къахьегарах, лаьрхӏачунга кхача гӏерташ хиларах хьаотташ да.

Шоай вахарера гӏулакхаш цхьанне тоадарга, нийсдарга хьежаш ца а багӏаш, Даьхен гӏулакха ураоттаргбола, къахьега кийча хургбола, хьинаре, кадай нах хургба царех. Республикан, мехка хӏама тоадара тӏехьа хургйола тӏехье я вайна езар. Мехкадас белгалдир, из хӏама тоадара республикан кулгалхой дикка къахьегаш хургболга. Тахан мехка гранташ телаш, кхыдолча наькъашка гӏолла болх дӏахьош, оагӏув хьаллоац республикан кхоане сийрда хилийтара тӏехьа  дукха дикаш доаржаде ловш болча кагирхой.