«Цу оагӏонца дикка гӏа баьккхаб ала йиш йолаш да вай укх тӏехьарча шерашка. 2019-ча шергара 2025-ча шерга кхаччалца къахьегаш хьалъяьраш, тоаяьраш 685 моттиг я. Цу юкъе я тайп-тайпара гӏишлош, наькъаш, экологически оагӏонцара моттигаш. Дикка дӏабодаш ба республике из болх тахан а. 2025-ча шера мехка 211 эзар кв. метрага кхоачаш гӏишлош хьалъяьй. Юххьанца лийрхӏачунга диллача, 28% дукхагӏа хул из. 2019-ча шера денз 1, 25 млн кв.метр гӏишлош я мехка тоаяьраш. Белгалде деза дукхагӏа бола болх РФ Президента Путин Владимира чӏоагӏонца йоаржаяьча къаман проекташка гӏолла дӏабихьалга. Цу беркатеча проекташка гӏолла республике дешара, унахцӏенон оагӏонцара, наькъий, шахьарий, ЖКХ моттигий хьал дикка меттаоттаде аьттув баьннаб. «Кагирхойи бераши» яхача къаман проектага гӏолла хьалъеш, тоаеш я тахан ишколаш, «Дезал» яхача проекто аьттув лу керда берий бешамаш хьаелла, хӏаьта «Дӏаьха, кадай вахар» яхача проектага гӏолла дарбанчеш хьаеллаш боккха болх ба мехка дӏахьош», - аьлар вай Мехкадас.

Укх тӏехьарча шерашка хоалуш хувцамаш хиннад республике. Таханарча ханага хьежжа йола 30,4 эзар совгӏа бераш тӏаэцаргдола 49 ишкол хьалъяьй, 9,6 эзар гаргга берашта наӏараш хьайийллар 51 берий бешо, 43 ишкол, кхыйола дешара моттигаш тоаеш къахьийгар. Унахцӏенон оагӏонца а хилар доккхий хувцамаш – 1620 саг дийнахьа тӏаэцаш 12 керда дарбанче, поликлиникаш хьайийллар мехка. 450 километрага кхоачаш 114 никъ тоабир республике, иштта ворхӏ тӏий меттадоаладеш болх чакхбаьккхар.

Къаьстта йоккха терко лоаттаю шахьарий, юртий куц хувцара. Дӏадахача шера къаман проекташка гӏолла, ерригача муниципалитеташка 24 бахархошта лаьрхӏа моттигаш къоастайир - паркаш, урамаш. Бахархоша шоаш хьахержа моттигаш яр уж. Вахарерча моттигий хьал тоадарах йолча къаман проектага гӏолла тахан а, тӏатеӏӏа, дӏахьош латт из болх мехка. Ийс муниципальни моттиге 24 доазоний куц тоадеш къахьегаргда укх шера.

Гӏишлошъяра балхий оагӏонца беркате, лоархӏаме хувцамаш хиннад ала йиш йолаш да вай тахан майрра, хӏана аьлча цхьацца йола моттигаш вӏалла йовзаргйоацаш тоаяь латт. Бахархой вахара хьал аттачахьа даккхара тӏехьа геттара лоархӏаме йола кхы а 36 моттиг тоаеш болх дӏахьоргба мехка. Керда ишколаш, берий бешамаш хьалъярал совгӏа; спорта лаьрхӏа доазош тоадеш ба тахан. Къаьстта йоккха моттиг дӏалоацаш ба Эса тӏара хий чулоаца моттиг хьалъеш бола болх. Цун проектни низ 100 эзар совгӏа кубометр цӏена хий цхьан дийнахьа хьалуш ба. Дукхача шерашка хица дувзаденна дола кхоачамбоацараш ловш, халача хьале болча наха йоккха оатто еш хургда из гӏулакх. Цӏена, мала йиш йола хий хургда; наьха фусамашка массахана хьадоагӏаш. Хӏаьта цу доккхача балхех дувцаш, чӏоагӏа лоархӏаме да керттердар теркалдар. Гӏишлонхоша дӏахьошбар мах баь, хам баь варгвоаца боккха болх ба. Архитектораш, инженераш, иштта кхыбола болхлой латт цу дерригнена тӏехьа, ди-бийса ца къоастадеш цар къахьегаро кхоачадаьд вай толамга. Уйла е эттача, чӏоагӏа лерхӏам бе безаш хӏама да из! Хӏара керда ишкол, берий беш кхоанарча сийрдача вахаре баьккха боккха гӏа ба. Керда ураоттаргйолча тӏехьен аьттув хургба, таханарча заманга хьежжа йолча ишколашка деша.

Унахцӏенон хьал меттадоаладеш, наха паргӏато еш хургья хӏара дарбанче. Лорашта тӏаводаш хилча, чакхвоалаш ше вахачара гаьна дӏааха везаргвац. Хӏара парк, сквер кердача дезалашта салаӏа, берригаш цхьана арабаьнна ха дӏаяхьа аьттув луш я.

«Къаьстта доккха баркал кхайкаду аз тахан мехка тайп-тайпара моттигаш хьалъеш къахьийгача ветеранашта! Тахан хьаэттача заманга хьежжа хургйола Гӏалгӏайче хьакхоллаш къахьийгараш ба уж. Тӏехьа тӏабоагӏа гӏишлонхой цар ларах дӏаболхаш ба. Дог тийша ва со цхьана вай еррига проекташ йоаржаеш къахьега аьттув, низ хургхиларах. Вӏаший бувзам, барт хиларца республикан хьал кхы а дикагӏа тоадергда вай. Доккха баркал оал аз бехктокхаме, шоай мехках дог лазаш къахьегаш хьабоагӏача цу наха! Могаш-маьрша долаш, иразе, беркатаца дахалда шо дуккхача шерашка!».

Гӏишлош хьалъяра болх лоархӏаме моттиг дӏалоацаш ба тахан, къаман хӏама ма хетта тоадара тӏехьа. Республикан куц эргадоалаш латт хӏара денна, хӏаьта бахархошта болх бе керда моттигаш я. Йоккхий, беркате проекташ йоаржаеш, тӏатеӏӏа, къахьега дезаш да вай дӏахо. Хьинаре, бехктокхаме, боаггӏача боараме дог лазаш къахьегаро дикка гаьнадоахаргда вай цу наькъ тӏа, дуккха шераш хьалха лаьрхӏа хинначунга кхоачаргда. Мехкара экономически оагӏонцара, бахархой вахара хьал тоадара тӏехьа дӏахьош ба тахан беррига болх, хӏаьта дӏадоладаь моллагӏа хӏама тӏехдика кхоачашдар, гӏишлонхой декхар да. Боккхача толамга кхача аьттув хилба цар!