Республикан кулгалхочо теркалдир, шахьарерча ӏама гонахьара, Коталон Аллея моттигаш тоаяьчул тӏехьагӏа; Наьсар яхача хин гонахьара 11 гектарах латта доазув меттадоаладе республиканна 112 миллион сом ахча хьожадаьлга. Шахьара да волча Оздой Руслана, цун тӏехьалаттараша, Наьсарен моттигий куц ма хулла хозагӏа хилийта гӏерташ, къахьегар да из аьлча харцахьа хургдац тахан. Мехкадас баркал аьлар Магаса мэр волча Тиймарзанаькъан Мусайна, цунца цхьана къахьегача тоабанна шоай декхараш бехктокхаме кхоачашде хьожаш, столица хӏама тоаде гӏерташ къахьегарах. «Денала никъ» яхача проектага гӏолла болох дӏабахьа 80 миллион сом гаргга ахча хьожадергда Магаса. Мехкадас белгалдир,  вай республике федеральни программашка дакъа лоацаш, бахархой хьал аттача даккха гӏерташ къахьегаш болга. Шахьара куц тоадара тӏехьа боккха гӏа баккхар да ала йиш я Наьсар яхача хин гонахьара моттигаш тоаярах. Лоархӏаме, бахархошта доккха совгӏат хулаш болх ба из. 11 гектарага кхоачаш дола хин гонахьара доазув тоаяь латтача шахьара моттигашца хотташ, цхьа никъ беш къахьегаргда проекте. Гӏаш араваьнна цига гӏолла лела, ха дӏахьош цӏенача фега хин юхе вагӏа аьттув хургба, беррига болх чакхбаьлча. Хӏара вахархочунна, хьатӏабаьхкача хьаьшашта тоам хургболча тайпара куц хийца хургда деррига доазув.

Велосипед хехка никъ, хин дехьавоалаш хоза тӏий, ӏохайша ха дӏахьош багӏа гӏандаш, иштта кхыдола хувцамаш хургда цига. Бераш долча дезалашта, спортаца бувзам лелаберашта лаьрхӏа  къоастаяь, таханарча ханага хьежжа йола ловза моттигаш хургья. Иштта культуран оагӏонцарча кхетаченашта лаьрхӏа дийлла дола амфитеатр хьалдергда цу доазон тӏа. Из деррига тоадеш хургда кафеш, ярмаркашта лаьрхӏа павильонаш хьаеллар. Моллагӏа хаоттам хиларах, хин гонахьарча моттиге салоӏачарна паргӏата хургйолаш, деррига а чулаца хьожаргба цига. Хӏанзолца яьсса иллача цу моттигах бахархошта, хьаьшашта сапаргӏатбала, дега ма хетта безарашца, бовзарашца ха яккха аьттув луш доазув хургда. Къаьстта теркаме лоацаш, хургда цу балхаца вай къаман истори, культура, ӏадаташ. Архитектораша, дизайнераша из деррига дийндеш къахьегаргда проекта тӏа. Доазон юкъе вай даьй истори довзийташ йола гӏала латтаргья. Белгалде деза, иштта дола къаман лоархӏамедараш юкъелацаро дукхагӏа адам тӏаозилга. Гӏалан юхе, говза болх дӏахьош, кхерах хьаяь цхьацца хӏамаш хургья. Парка доазон тӏа лаьрххӏа тоабаь хьоалчагӏан никъ хургба. Даьша, ноаноша леладаь къаьнара ӏадаташ диццадалийтар, дезалашцара хӏама лархӏар белгалдеш хургда из. Мехкахошта санна, республиканна тӏалаттача хьаьшашта, туристашта езаенна моттиг хургья цох, деррига ма хетта хьаэттача. Шахьара куц ма хулла тоадар, дийнахьа балха боахкача наха, сайрийна кӏаьдбенна цӏенах кхийтача, шоай дезалашца арабаьнна гобоаккхаш лела моттигаш хилийтар лоархӏаме да тахан; хӏана аьлча  боккхийбарашта, кагирхошта, берашта эшар из да. Хӏаьта Магасе къахьегаргда, Заьзганаькъан Идриса цӏерах сквер хьаеллаш. «Денала никъ» яха проект гӏалгӏай паччахьалкхен, исторен хетаяь я. Алане доазон гонахьарча моттигий куц тоадеш кхоалагӏа, лоархӏаме, боккха гӏа ба из. 1, 28 гектарага кхоачача доазон тӏа бӏарчча мемориально-кхетама никъ хургба. Хӏаьта керттера моттиг дӏалоацаш массехк никъ хотташ йола «Денала никъ» яха аллей хургья. Хӏара никъ республика хьаоттара истори, цун культура, ӏадаташ довзийташ хургба. Тӏехьа тӏабоагӏарашта чӏоагӏа лоархӏам болаш да из.

Магас хӏара денна дукха хьаьший тӏалатташ шахьар хиларга хьежжа; деррига лакхача боараме, тӏехдика кхоачашдаь хила деза. Сквере хьаелларгья Гӏалгӏай къаман селханара вахар, истореца дувзаденнараш довзийташ йола фусам. Ший тайпара йола йийлла, сигален кӏалхара музей хургья цох. Дукха хӏама довза аьттув хургба цига. Гӏалгӏай къаман цӏи дӏахазийтача, къаман паччахьалкхе хьаоттаеш къахьийгача сийдолча къонгий, мехкарий цӏераш йовзаргья цига. Цул совгӏа, лекцеш, ӏилман кхетаченаш, кхоллама оагӏонцара вӏашагӏкхетараш дӏакхахьа йиш хургйолаш, таханарча ханага хьежжа йола йийлла лекторий хургья цига. Исбахьален оагӏонцарча суртай гойтамашта, шахьара культуран кхетаченашта лаьрхӏа доазув къоастадергда. Хӏара хӏама, дикка уйла еш, лаьрххӏа бустам боаккхаш, деррига теркалдеш, хьакхоллаш да цига. Цӏенача фега араваьнна книжкаш дешаш вагӏа безам болчоа, хоза моттиг хургья ший дега из салоӏам бе, ма хетта ловза, дӏа-хьа доладала аьттув хургба берий. Вай къаман исторически тӏехьаленца бувзам болаш хургда цигара деррига хувцамаш.

Гӏалгӏай къаман вахаре къаьнарча хана денз хиннача гӏарчожца тоаяь хургья моттигаш. Исторически кхоане лоархӏилга, къаман ӏадаташ леладелга белгалдеш болх ба из.

Шахьара бахархошта, иштта берригача мехкахошта доккха совгӏат да ала йиш йолаш да иштта йоккха, лоархӏаме проекташ йоаржае аьттув хилар. Шахьарий куц тоадаро бахархой вахара хьал аттача доаккх, ара ха йоаккхаш хила, шоай дезалашца лела безам хул наьха хоза тоаяь латташ моттигаш хилча. Цунга кхача гӏерташ къахьегаш ба республике укх тӏехьарча шерашка, хӏаьта тахан толамга кхаьчад алар харцахьа хургдац, аьнна а, хет сона. Беркате, иразе хилда вай шахьарий вахар!