Дӏахо Махьмуд-ӏаьла кулгал дара начӏал накъадоал Самарски областа контрольно-тӏахьожама балха даькъ тӏа. Цига цо кулгал ду паччахьалкхен аппарата  департамента, из иштта хул губернатора гIонча, диъ шера кулгал ду Росприроднадзора моттигерча Урхалленна.

2019 шера аьхки, Келаматанаькъан Махьмуд-Ӏаьлан вахара, профессиональни  говзал  юха а эшаш хилар ший исторически мехка. Из хьожаву цу шера аьтинга бетта декхараш кхоачашде, хӏаьта тов бетта из лаьрххӏа хорж Гӏалгӏай Республикан Кулгалхочун дарже. Из юхавоагӏа республике низ бола, халонашта духьалъотталуш вола кулгалхо санна. Цу хана денз, мехка экономически гойтамаш хувцадала даьлар дикача оагӏорахьа, гӏалгӏай лаьтта уж гуш хилар дика.

Келаматанаькъан Махьмуд-Ӏаьлас кулгал а деш, республика сиха хувцалуш яр, инвестицей оагӏон къаман боарам лакхбелар ткъаь диазза. Республикан шахьарашка, юрташка дийнделар хIама хьакхолларца дувзаденна  вахар. Экономиканна чудоагӏаш хилар ахчан хьалаш, цар таро елар къахьегама йоккхий проекташ дӏайолае. Цунца цхьана хьакхеллар моттигерча бахархоша дергдола балхаш, лакхделар кхоанарча денах цар тешам хилар.

Республике кӏезиг-кӏезига дегӏайоагӏаш яр зӏамига бизнес. Мехкадас республике кулгал деча хьалхарча шерашка, ший тӏахьожама юкъе  пхи эзар моттигера коммерсанташ, кулгаговзачаш, кердадараш леладераш  чулаьцар; зӏамигача, юкъерча доалахьара хIама хьадаро гойтар ше итт процент дегӏадоагӏаш хилар.

Республикан Кулгалхочо йоккха терко лоаттаю кхувш йоагӏача тӏехьенна, вахара оагӏонна. Ерригача Гӏалгӏайче дӏахьош я  къаман проекташ, царна чуйоагӏаш хьалъеш я берий бешамаш, ишколаш, лорий дарбанчеш.

Махьмуд-Ӏаьла Гӏалгӏайчен керте оттача хана, республика  дукха халонаш йолаш яр ахчанца ювзаенна. Паччахьалкхен декхар доаллар 12 миллиард сом. Из новкъа дар республика лерттӏа дегӏайоалаяра, федеральни программашка дакъа лацара.

Цу даькъ тӏа цхьоагӏо яра дикка къахьега дезаш хилар, цу хана моттигерча кулгалхочунна накъадаьлар «прокурора» балха тӏа волаш ше карадерзадаьр, цо лаьрхӏар республикан таронаш лораю балха оагӏув дӏаяхьа.

Харцахьа-бакъахьа республикан таронаш йоаяра меттел, бюджета хӏара сом тӏахьожам болаш хилийта лаьрхӏар цо.

Ший аргӏагIа доагӏача беса, Гӏалгӏайчен къаьнара декхараш дӏатакхар бахьан долаш, декхар 2-3 миллиард сома кӏезигде таро хилар, республике юхабоалабир  федеральни центра тешам.

Кердача администраце баьккха шоллагӏа толам бар, дукхача хана денз хьалйолаяь латта гIишлош чакхъяхар. 2029 шера Гӏалгӏайче хьалъянза, юхасоцаяь лаьттача гIишлой мах бар 28 миллиард сом. Москвас хьахьожадеш хинна ахча цхьан лардашка дӏадодар, балхаш дечар тешам болаш къахьегаш    цахиларах.

Мехкадас  тӏахьожама болх дӏаболабир, из бахьан долаш дуккхабараш балхара дӏабаьхар, уголовни гӏулакхаш хьадийллар, керттера дар 70 процент сеца лаьтта гIишлош хьалъяр.

Ахчан таро хилар бахьан долаш вӏаштӏехьадаьлар къаман проекташ юкъеяха, царга дӏадодаш дар 5,7 миллиард сом. Ерригача Гӏалгӏайче гӏолла, боккха гӏишлошъяра болх дӏаболабир - юрташка хьайийллар сийрдача, йоккхийча ишколай наӏараш, керда лорий урхалленаш хьалйир, берий бешамаш болх бе йолаелар. Тӏахьожам лоаттабаро гIулакх тоадир, цо пайда а бера республиканна.

Керттера  къаман проекташ кхоачашъяра болх Россе юкъерча боарамал лакхагӏа хилар. Республикан Кулгалхочо юкъедаьккхар, хӏара хьалъеш йолча  моттигах министраш бехктокхаме оттабар - республикан паччахьалкхен яьржача кхетаченашка цо даим хьалхадоах кулгалхошта, цу гIишлой мах оттабар хозача отчётех тийша хургдоацилга, из хургда ший ханнахьа моттиг дӏачуяларга хьежжа.

Дика толамаш дахарга дукха хьежа везаш хиланзар. Республикан ахчан   хьал тоадаьлга гуш да тахан доахача толамех а. Москвас тахан, шеко а йоацаш, новкъостал ду вай мехка миллиардаш субсидеш лоаттаеш. Из бахьан долаш кердабоаккхаш ба республикан электросетей, коммунальни даькъ тӏара болх.

Келаматанаькъан Махьмуд-Ӏаьлас экономически политика нийса дӏахьош хилара керттера оагӏув я, Гӏалгӏайчен лакха лоамаш бӏарг тӏаотташ хилар. Гӏалгӏайчен къаьнарча мехка туристически таронаш дегӏайоагӏаш хилар, «ӏарамхи» курорт тоаярах  безам тӏабода моттиг хилар, цо тӏахьех тахан массайолча оагӏорахьара нах.

Заповедника Жӏайрахьа кхале республикан овла бола жовхьара моттиг я. Укхаза кхаьчача, саг ший доалахьа а воацаш, уйланга вода, укхаза ягӏа бӏаь шу даьнна дака гаьнаш, шоай лакхалца нийслуш я уж Кавказа лоамашца. Мехка  туриндустри дегӏайоалаяра из таханарча кердача ноахала туристаш вӏашагӏтоха моттиг я.

Моттигера керда политика нийса дӏахьош хилара цхьаькха оагӏув я,  Магасе ше морг кхы йоаца дешара моттиг хьакхоллар – таьрахьашца дегӏаахара Академи. Из проект хьакхеллай паччахьалкхен декхар кхоачашдеш, мецената Гуцаранаькъан Микаила кулгал деча «САФМАР» яхача  ганзо хьаллоацаш. Карарча хана из я ерригача Къилбаседа Кавказа хьаькъал дола нах тӏаоза моттиг.

Проекта керттера моттиг дӏалоацаш я «Ишкол 21» яха Сбера кампус, цига дика вӏашагӏбеллаб дешар дӏадахьара болх. Укхаза бац массаза санна е лектораш, е книжкаш, е ший тайпара оттаяь расписани; дешар вӏашагӏделлад хьалхале лелаеча кепара, цига студентий таро я  практически декхараш кхоачашде.

Цу моттиге дешаш ба дукхагӏча даькъе кагирхой, царех дукхагӏбараш дӏаболалу  юххьанца денз инновацей технологеш ӏомае. Из оагӏув даим дегӏайоагӏаш я, классически программировани ярал совгӏа, студенташа ӏомаю вай заман дисциплина. Гӏалгӏайчен, Къилбаседа Кавказа кхыча  моттигашка бахача нахага из дешар дӏакхоачаш хилийтара Магасе хьалйир Smart-отель, цо ӏалашо ю хьатӏабаьхкача студенташта эшачунца. Программироване ишколал дукхагӏа хӏама карагӏдоалаш я Академи, из я технологически экочоалх.

Из проект лаьрххӏа долча гӏулакха хьаяьй - Гӏалгӏайчен кагирхой арахьа дӏабаха а ца безаш, лакха алапеш дола болх бе  таро йолаш хургболаш шоаш бахача мехка. Дешара, мехка ӏТ-компанешта юкъера бувзам хотташ, Москверча Академе вӏашагӏйолл республикан хьаькъал дола керда тоаба, цун доакъашхоша шоай кулгашца язду Гӏалгӏайчен таьрахьий хургдар.

«Ишкол 21» яха кампус хьалъяьй, даьй меттала  къамаьл деш хургйолаш хӏара метр, цига дешаш волча хӏара студентаца из бувзам болаш ба.

Цига хӏара балха даькъ тӏа укх заман станцеш латт, царна гӏалгӏай юкъарлон мах барий цӏераш техкай: благородство (эздел), смелость (майрал), доверие (тешам), терпение (сабар). Проекта автораш хьежар къонача  программисташта гонахьара дешара  хьал цар дагалаттача уйлашца нийслуш хилийта.  Хӏара студента цига гуш да зIамига истолаш, неонови гӏирсаш хиларал совгӏа, Кавказа эздел гойташ йола моттигаш а дукха я цига.

Цига го йиш я дукха тайп-тайпара вай къаман эздел гойташ дола  сурташ.

Тахан, Келаматанаькъан Махьмуд-Ӏаьлас, ше тӏахьожам лоаттабеш, боаржабаьб СВО доакъашхошта, цар дезалашта новкъостал лоаттадара болх. Эггара чӏоагӏагӏа цу даькъ тӏа царна накъадоалар да, вахара-коммунальни хьалаш лоаттадарах цар ӏаьдала  мах бала цабезар. Даьхе лораеш бола бӏухой, цар дезал балха отташ новкъостал ду,  таро йоацача дезалашта вахара чIоагIон программаш лоаттаю. Цар таро лу  шоай гӏулакх хьаделла, вахаре нийслуш йола халонаш юстаръяха.

Тахан Гӏалгӏай мехка керттерча декхарех лоархӏаш да бӏухой дезал хьаллацар, уж таро йолаш ба аргIа тӏаярга а ца хьежаш, шоай бераш берий беша, ишколе, колледже оттаде, цар гаргарча наьха бокъо я  республикански клиникашка лорашка чакхбала, санаторей-курортий дарба де баха.

Махьмуд-Ӏаьлас керттера терко лоаттаю бӏухой  тӏема говзал машар болча вахара юкъеяккхара. Моттигера «Турпалхочун никъ» яха дешара программа лаьрхӏа я  хиннача бӏухой  профессиональни кийчо яра, царна новкъостал даро мехка паччахьалкхен, доал дара даькъ тӏара бехктокхаме моттигаш хьалаца таро лургья. Керттера психологически, юридически, вахарера новкъостал дара  болх дӏахьош я цига «Даьхен лорабой» паччахьалкхен ганза, моттигера филиал.

Гӏалгӏайче гойташ я тахан, ӏалама- исторически тароний оагӏув дегӏайоалаяра тӏехьа толамаш ше доахаш хилар. Республике цхьацца дола хӏама хьаде таро хилар бахьан долаш, тахан  вай я тай-тайпара гӏишлой материалаш хьаю моттигаш, яйга промышленность, аьшкан  балхаш дар.

Агропромышленни комплексе дукхагӏа терко лоаттаю юртбоахам, бешамаш лелаяра, федеральни базарашка экологически цIена продукци лоаттаяра.

Цу даькъ тӏара хьал дегӏадара керттера моттиг дӏалоацаш да, хӏанзолца хьа ца кхоачаш хинна цӏена хий лоаттадара Эса хий чулоаца комплекс хьалъеш хилар. Вахара даькъ тӏа даим терко лоаттаю доал деча даькъ тӏа балха моттигаш хьакхоллара.

Тахан цхьацца дола хаттараш кхоачашданза дисадале а, къаман проекташ дӏахьош хиларо, инвестицеш юкъеяхаро, чура  таронаш дегӏайоагӏаш хиларо Гӏалгӏайчен хьалхашка наӏараш хьаелл республикан экономически хьал тешшаме дегӏадара.