Дукхача моттигий хьал аттача доаккхаш болх хургба цох. Цу оагӏонца къахьегаш боахкараш дикка гаьнабаьннаб аьлча, харцахьа хургдац тахан. 3 километрага кхоачаш долча доазон тӏа турбаш чуяьхкай, хӏаьта керттерча моттиге 32%-га кхоачаш болх чакхбаьккхаб. Ерригача турбашцара гӏулакх 3,3% тӏа латт. Дӏахо 90 километрага  кхоачаш турбаш чуяхка езаш ба болхлой, таханарча ханага хьежжа йола хий чуэца моттиг чӏоагӏъеш. Дукхача наькъашта, хишта, цӏермашиннаькъа дехьабувлаш; дӏабахьа безаш бӏаьха, чоалхане болх ба из. Из къахьегам боккха хилар духхьал доазонга хьежжа лоархӏаш дац тахан. «Эса» хий лоаттаду моттиг дукхача наьха вахарера кхоачамбоацараш меттадоаладеш,  ерригача шахьара - Илдарха-Гӏалийна, Шолжа, Магӏалбика кхалешта чуйоагӏаш йолча 18 моттига хий ӏалашдеш хургья.

Боккхача балха хьалхара километраш

 Массехк оагӏонца болх дӏахьош латт цига тахан. Шолжа кхален, Оалкама доазон тӏа  хий чулацара моттиг еш боахк тахан. Лоам чура доагӏа Эса да хий лоаттадергдар. Цу боккхача балха лоархӏаме гӏулакх да цига кхоачашдер - хин кӏалхара уйче. Хин юкъе кӏоаргга ӏочубохийташ бола гӏирс ба из, лаьттан кӏалхара цӏена хий хьалтӏадаккха деза. Аьшкабетона йоккхий блокаш оттаеш, хий долалуча оагӏорахьара лакхе хьалхьош болх ба из. Гӏишлошъяра балхаш дӏадахьар кхераме, чоалхане хургдоацаш хин хьоарсам хувца дезаш хилар, цу доазон тӏа технологически сунт оттадир чӏоагӏача бетонах. Цунца цхьана дӏахьош ба хин никъ ӏобуллаш бола болх – «Эса» хий чулоацача моттигагара  Илдарха-Гӏалий тӏарча «Сипсой-Гӏала-Магӏалбик»  яхача йолаш йолча хин оагӏонга кхаччалца. 90 километрах йолча проектацара юхьиг мара яц из, бакъда тахан дӏахьош латтар эггара лоархӏамегӏа бола болх ба; шахьарашта, республикерча юрташта цӏена хий лоаттадарах йолча проектаца.

 Бӏаь эзар совгӏа кубометр хий дийнахьа

 24 сахьатах латтача хана 100 эзар кубически метр хий лоаттадергдола моттиг я хьалъеш латтар. Йоккхача моттигашта мел эша хин кхоачам хулийтаргбола болх ба из.

«Проекта низ ба таханарча ханага хьежжа йола хий чулоаца моттиг хьалъе, 90 километрага кхоача доазув чулоаца хин оагӏув кхолла. 2030-ча шерга кхаччалца, дӏабахьа безаш болх ба из. Молаш дола цӏена хий лоаттадергда Илдарха-Гӏалий тӏарча бахархошта, иштта Магӏалбика кхален, Шолжа кхален 18 моттига. 300 эзар совгӏа болча наьха цӏагӏа цӏена хий хьадоагӏаш хургда. Болх дӏахьоча моттиге тӏахьожаш, деррига хӏама боаггӏача боараме, тӏехдика дӏадодаш дий тохкаш, федеральни оагӏонцара инспектораш ба», - дийцар  ФБУ «РосСтройКонтроль» керттера кулгалхо волча Щербинин Владимира.

Инженерни никъ

Иштта доккха доазув чулоацаш йола хин оагӏув чуйиллар, боккха къахьегам хиларал совгӏа, инженерни оагӏонца а чӏоагӏа фийла, деррига хӏама  тӏехдика диста хила дезаш болх ба. Технически оагӏорахьара чоалхане гӏулакх да из.

«Хин оагӏув дӏахьош йола моттиг чӏоагӏа хала лоархӏаш я; Эсанна, Шолжа, иштта машиний наькъа, цӏермашиннаькъа дехьавоалаш, дӏабахьа безаш болх ба из. Хин кӏалха  дюкераш оала гӏирсаш увттадеш дӏахьош я проект. Машинаш лелача наькъа кӏалха бурув тохаш  ший тайпара болх дӏахьош къахьега деза», - белгалдир Щербенин Владимира.

Ишттача технически оагӏонца дувзаденнарашка гӏолла, кхоачашду цу боккхача балхацара керттердараш. Хӏара доазон тӏара болх ший тайпара хьажа везаш, деррига боаггӏача боараме диста дезаш ба. Белгалде деза, цхьан моттиге гӏалатло нийслойя, беррига болх талхаргболга. Цудухьа, тӏера бӏарг ца боаккхаш, тӏахьожаш нах ба цига оттабаь.

 Хий – хӏама тоадара оагӏув

 «Эса» хин оагӏон гӏулакх ЖКХ балхал доккхагӏа   да… Вахара, экономически оагӏонцара хьал меттадоаладара балхаца лоархӏаме моттиг дӏалоацаш да, массахана хий хилар. Промышленни, юртбоахама, гӏишлой оагӏонашцара болх боаггӏача боараме дӏабохьалургбац, хин кхоачам лертӏа ца хуле. Республиканна чӏоагӏа лоархӏаме, хами махи баь варгвоаца гӏулакх да из. Мехка инвестиционни хьал тоадарца а чӏоагӏа лоархӏам болаш да ала деза цох. Моттигий хьал тоаде, керда гӏишлош хьалъе, юрташкара, шахьарашкара вахара хьал меттадоаладе боаггӏача боараме хий хила деза! Промышленни, коммунальни, дешара, унахцӏенон моттигашкара болх лертӏа дӏагӏоргбац, хицара кхоачамбоацараш метта ца доаладича. Къаьстта лоархӏаме да из юрташка, хӏана аьлча боахамашка къахьегаш болча наха хӏара денна хий эш. Цунга хьежжа, «Эса» ерригача Гӏалгӏайчен хӏама тоадеш йола лоархӏаме, йоккха проект я ала деза. Тахан турбаш чуйоахкаш, гӏишлон балхаш дӏахьош боахк, хӏаьта республикан экономически оагӏонца из мел лоархӏаме хиннад кхоана бӏаргагургда вайна.