Карарча хана вайна хьакхоачаш дола кхачан даараш, вай даьшка кхоачаш хиннарел дуккха а дукхагӏа да. Бакъда маькхо дӏалоацаш дола кхачан дакъа лоархӏамечарех да, таханарча замах вахаш волча сага.

Даара чам дагабохача хана, наха масал доаладу: устагӏан дулх теха кийчдаь дуга (плов), бетта цӏе чкъаьра, дулх чууллаш яь чам бола борщ, иштта кхы дуккхадар. Цунца цхьана хӏаьтта хьаяьннача, цӏийеннача маькха чӏегилгах царг тохаш хилча, мел чам болаш хул вай даар.

Советски хана, вай къона долаш, дӏаьха балха ди дӏадахьа дезаш долча хана, киса ахча кӏезига хилча, вай кӏалхардоахар цхьан шурий шушо, цунцарча батоно. Цхьайолча хана, еккъа маькх а юаш, сайранга долхар. Сона дагадоагӏа, цхьан сайрийна чӏоагӏа чам чубенна ӏаьржа маькх, селедка оахош диа. Ах бӏаь шу ха дӏаяхар, бакъда селхан мара из ца хилча санна хет. Хӏанз а цу даара чам дӏабаьннабац сона.

Тхо, ираза, хьалкхийра фильмашка, книжкаш тӏа маькха хам бувцаш, гойташ хиннача ханашка, цунца лерхӏам болаш, истола тӏара хӏара маькха гӏоргӏилг лорабеш.

Россе Президента В. В. Путина цкъа аьлар, кхашкара балхаш дӏадахьара дола хаттараш ше дувцаш:«Цӏихеза, атта а кӏийле йола а закон да массехк дешах латташ, «Маькх- массадолча хӏаман корта». Из юха даьккха моттиг а хиннаяц. Тахан вай дахаш долча хьалашка диллача, из закон лоархӏаме да, дунен тӏа кхачан даараш маьхалдахара даькъ тӏа доаллача хьалага хьежача».

Россе паччахьалкхен кулгалхочо масал даь доаладаь хинна дешаш, вахаро ше чӏоагӏдаьрех да. Моллагӏча хана а, ялатаца ӏалашо яь хилар эшаш да миллионаш болча наха.

Интернета бувзамашка сона корабир цхьа хоам, цу тӏа белгалбора ялатах, сага вахарах лаьца бола бувзам.

«Эггара кӏезигагӏа маькх дӏакхоачараш ба Россе Къилбаседа-Малхбузехьа баха нах, эггара дукхагӏа Къилбаседа Кавказе кхоач из.

Эггара дукхагӏа маькх юарех лоархӏаш ба Гӏалгӏайчен бахархой (187,9 кг маькх шера цхьан сага, е кӏеззига дукхагӏа 0,5 кг маькх дийнахьа), Селий мохк (156,5 кг), Гӏаьбартой-Балкхарой Республика (156,4 кг), Нохчий Республика (139,7 кг), иштта Севастополь-Шахьар (130, 2 кг)»,- йоах хоамо.

Хетаргахьа, карарча шера а Гӏалгӏайче лакхача боарам тӏа я, маькх даара юкъейоаккхаш хилар кхыча российски моттигашца нийсйича.

Цу гӏулакха мах оттабеш болча говзанчаша яхачох, цун бахьанаш дукха да, царех цаӏ да вай мехка хьоарах хьаеш йола хӏамаш тайп-тайпара а дукха а хилар. Керттера бахьан да вайна маькх дукха езаш хилар. Бакъда из эггара дукхагӏа даара юкъейоаккха хӏама я, цун мах а лоха ба, чам а дика ба.

Хьоара гали хӏара дезале хила дезаш да. Дагадоагӏа сона, цу тайпара хьоара гали дӏаяхача ханашка хьоалчагӏа мара эцаш дацар. Из а керда хьахиннача гаргарча наха, захалашта хьош дар. Фусаме ялат хилча, цо хьагойтар тахан а кхоана а меца волаш саг хургвоацилга.

Ховш ма хиллара, тахан Гӏалгӏайче а, Россе кхыча моттигашка санна, шоай доалахьара хӏама леладераш ба, мах беча даькъ тӏа шортта хьаэца таро я хьоарах хьаяь кхачан даараш. Наха дезаш да тайп-тайпара хьоарах даь даараш хилар: герга маькх, батон, лаваш, кхы дукха чам бараш. Бакъда царна дезар долаш а да тикашка, ярмаркашка, базар тӏара уж эца таро я.

Вай заман чухьа, пхьор а марта а долча хана, шийна безаш бола кхача эца йиш йолаш ва хӏаравар. Из деррига а вай хьоарах яь хӏама хьае таро хилар да.

Царех цхьаярий цӏераш йоахаргья вай: ӏаьржа маькх, сайса маькх, «шпаковски» маькх, чӏоагӏа чам бола «купчий» маькх, дукхача наха езаш йола «чиабатта», тайп-тайпара лаваш, «кирпишк» оала маькх, из тахан дукхача наха арахецаш я, цу юкъе геттара наха хоатташ дар да морз чудетта бод хьокхабаь хьадаь хьоара олг. Цул совгӏа, хало йоацаш ха йиш я оаш ийцача маькхах дӏатехар фуй, из арахецар малав, мичахьа хьаеш я. Тахан кхоачам болаш наха маькх лоаттаяр лоархӏаме дола паччахьалкхен декхар да. Магасе, Магӏалбике, Наьсаре, Илдарха-Гӏалий тӏа итташ эзараш нах бах, хӏара денна шоай истола тӏа маькх лоаттаяр дезаш. Зӏамагӏчаргара дӏаболабенна корта кӏайбеннача нахага кхаччалца болча наха, из кхача лоаттабе безаш ба. Цудухьа доккха баркал ала деза говзанчашта, технологашта, маькх йотташ латтарашта, шоай гӏулакх довзаш леладерашта, моллагӏча хана цу йӏайхача пешка хьалхашка латташ, цар из болх дӏахьош хиларах, дукха эзараш маькха булкаш арахецаш цар къахьегарах.

Тахан эшаш йола маькх лаха йиш хилар лоархӏаме да. Саг воккха мел хул, цун могашал эшалуш йоагӏа, цудухьа сага керо ловшъяр лаха тахан атта хургдолаш арахецаш я дукхача тайпара маькх. Цхьан хана, хоза а хеташ, юаш хинна кӏайча хьоарах яь маькх тахан йита езараш а ба вайна юкъе, цу наха лохаш хул ӏаьржача хьоарах яь маькх, хӏана аьлча из кера аттагӏа лоархӏаш я. Керттердар да, сага шийна езар хьахаржа из йолаш хилар.

Бакъдар аьлча, маькха хьадж вӏалла йицлургйоацаш хоза я. Шоай хӏама дӏа ца додаш, керда уйлаш керта чу ца йоагӏаш, цхьан бахьанах бохам баьнна, саготдеш шоаш долча хана; хьаэца йӏайхха маькх, цун хоза хьадж хьакхийтача дицлургда деррига. Цо сатем лу, керда уйлаш чуйоссийт, деррига а дика хургда.