«Начӏал долча хьехамчас Имагожанаькъан Мухьмада кулгал деш, вай къонача артисташа кийчъяьяр ма дарра гӏалгӏай къаман ӏадаташ гойташ йола программа. «Халхарий кхоллам» яхача, къаман культура гойташ хиннача даькъ тӏа дика кийчо яь гойтар тоабо яхьаца ювзаенна программа», - аьлар «Сердало» газетага Эбарга-Юртарча культуран цӏен кулгалхочо Мерешканаькъан Соняс.

Из хоза цӏай дӏадихьар йоккхача культуран-дешара «Tургенев Фест» проекта чудоагӏаш. Кхоллама яхьаш йоаржайир Георгиевска, Пятигорска майдаш тӏа, цига гулбелар бӏаьш берригача мехкара начӏал дола нах.

«Сийг» яхача ансамбло «Тӏеххьара боккха бӏал» преме сцена тӏа гойтар мах бола Гӏалгӏайчен культуран тӏехьале. Къонача артистий хӏара дегӏа маьженца хоалуш дар Кавказа къаьнара истори, цун эздела кӏийле, хоза ӏадаташ.

Тоабо гойта халхарий композицеш хоза тарлуш яр сабарца, хьинарца. Маӏача наьха тоабо ший кадай хиларца, хьинарца, низ гойтарца цецбаьхар хьожаш баьгӏараш. Царна гуш дар мехкарий ансамбло гойтар: шорттига дегӏа маьженаш кӏаьда ловзаеш. Гӏалгӏай хозагӏа дола ловзар, нийса гӏа ловзаш, сатем болаш, кӏаьда ког шоршабеш, цӏенала, доккхала мах хоадабеш дар.

«Сийг» даим белгала йоалаш хиннай ший тайпара хоза, тайжа борал долаш, дегӏа маьженаш нийса лелаеш, наьха безам тӏабодаш долча халхарца. Укх наькъа а иштта белгалйоалаш хилар из.

Нах баьгӏача залера хьахозаш дар вӏалла ца совцаш детта тӏоараш. Дукхагӏчарна ма дарра хьалхара гуш дар гӏалгӏай халхар, культуран ӏадаташ. Фестивала хьаьший сов чӏоагӏа цецбаларо хьагойтар, халхара мотт таржам де дезаш цахилар. Берий ансамбло дег чура гойташ хиннача халхаро тешал дора ший белгало йола лоаман мохк дег чура цӏена, къаьга хилар.

«Сийг» яхача берий халхара ансамбло гойтар ший лакха говзал, начӏал, керда исторе оагӏув хьаеллаш хилар, из фестивала бокъонцахьа бола толам бар.

«Цӏай халхар» гойташ арабаьлар мехкарий кӏудалашца. Цо хьагойтар гӏалгӏай культура, цу юкъе дар мехкарий борал, денал долча къонахий оамал. Халхар дӏахьош бараша гойтар «Халхара мугӏарашка» яха дакъа, цо гойтар лакха техника, цхьа саг вацар из деза ца луш виса, массане безам тӏабодаш халхар дар из, е хьажа баьхкараш а е кхелахой а цу халхарах цец ца боалаш бисанзар.

Кхелахоша баьча бартах, «Сийг» яха ансамбль дукха толамаш даьхарех хилар, уж хилар 1-ча лоархӏама кхозза толамхой, иштта цар даьккхар керттера совгӏат «Тӏеххьарча боккхача бӏала» Гран-при.

«Цу коталонах доалл хӏара бера хьийга къа, иштта царна тӏехьалаьттача даьй толам а ба из. Оаха, доаккхал а деш, гойтар Гӏалгӏайче цу боарам тӏа. Тхо хьежар халхар гойта а ца ӏеш, къаман са, истори, цун оамал гойта. Дика хет керттера совгӏат цӏада таро йолаш хилар. Дӏахо а къахьегаргда оаха, тхоай толамашца гаргара нах, республикан бахархой гӏадбугаш», - аьлар ансамбла исбахьален кулгалхочо Имагожанаькъан Мухьмада, цунна хайра бӏарчча артистий ноахал хьалкхеде, мехка цӏихеза коталонаш йоахаш.

«Сийг» яхача ансамбло баьккха толам лоархӏаме ба гӏалгӏай ӏадаташ дӏадовзийтара ерригроссийски сцена тӏа, цунца цхьана гойташ Гӏалгӏайчен культуран тӏехьале - из дийна, йоккха, дог ураоттадеш йола искусство я. И.С. Тургенева цӏерагӏча Дикача гӏулакхий ганза кулгалхоша халхара тоабан кийчо лакха боарам болаш хилар белгалдир. «Сийг» - из халкъа ӏадаташ лорадара кеп я, вай заман фестивала доазон тӏа.

Хӏара шерара «Тӏеххьара боккха бӏал» преми культуран-дешара кхетаче я, цо вӏашагӏтох бӏаьш йола тоабаш, мехка культуран доазув чӏоагӏдеш. Кхетаче дӏайихьар лакхача боарам тӏа, иштта кхелахой болх а нийсхон тӏехьа вӏашагӏбеллабар.

Паччахьалкхен институташ керттера дакъа дӏалоацаш цига хиларах, иштта дика кийчо е таро хилар. Кхетаче дӏайихьар культуран Министерствос, Россе дешара Министерствос хьаллоацаш, цо белгалду проект дешарга диллача мел эшаш я, кхувш йоагӏача тӏехьенна.

Цу проекта терко лоаттайир мехка массайолча моттигашка болх беш болча, Россе Президента Бокъонаш еннача федеральни кураш тӏарча викалаша, культуран министерствоша, дешара, ӏилман министерствоша. Къаьстта дакъа лаьцар цу кхетачен юкъе халкъа кхоллама цӏеноша, культуран хьалхале лелаеча урхалленаша, Российски Федераце искусствон, ӏилман болхлоша, юхерча паччахьалкхенаша.

Цу тайпара шоайла бувзам болаш хиларах «Тӏеххьарча боккхача бӏалах» хилар профессиональни къамаьла, шоайла говзал эцара, доттагӏала, бувзам чӏоагӏбара майда. Цу тайпара проект дӏахьоча дакъа лацаро йоккхий таронаш хьаелл къонача артисташта хьалхашка; таханарча заман Россе культуран лоархӏаме дакъа дӏалоаца цар къахьегам эшаш хилар чӏоагӏдеш.