Мотт - дегагӏоз
Гӏалгӏай метто дӏаьхий ду вай вахар
Доккха ираз да ший наьна меттацара бувзам, лерхӏам лакха болаш, цун боаггӏача боараме сий деш, хьай ӏадаташ, культура лоархӏаш дӏавахар. Бакъда дуккхабараш ба тахан, цу хӏаман ираз ма дарра ца довзаш… Цхьабараша цхьа талмаста леладу шоай къаман меттацара хӏама, эггара лоархӏамедар шоаш юстара дутилга кхета ца деш. Са дега хьал ше ма дарра довзийт Гаьгенаькъан Гирихана байто:
«Сона-м сай са санна беза хьо, гӏалгӏай мотт!
Со хьакхоллаш, Дала сица кхелла мотт.
Нанас ага тӏа илли сона даьха мотт.
Боча Даьле хьесталуш, аз дуӏаш ду мотт.
Сай дуненцара безам аз-м хьоца хотт.
Сона-м ӏуйран малх а гӏалгӏай меттала гӏотт.
Xӏара илли дега чура гӏалгӏай меттала дек,
Оалхазараша йиш а гӏалгӏай меттала лекх».
Воккхача байтанчас, таржамхочо чӏоагӏа кӏоарга кховдаш аьннад наьна меттах, цун хозалах. Мехках вохаваь хийрача Казахстане лийнача цун дего дика кхетадаьд къаман мотт яхар мел доккха дош да! 19-20-ча бӏаьшерений ханашка хьежача, гӏалгӏай литературе хӏара шера гучабийннаб говзанчаш. Къамах дог лазаш, са санна Даьхе, цунца дувзаденна мел дар дезаш хинна нах ба мотт лорабара тӏехьа ураийттараш. Даьхе езаш хиларо доахийт вайга тахан спорта, ӏилман, кхоллама, унахцӏенон оагӏонашка толамаш. Эггара эшача хана, вай наьна мотт дийнбе, цун хӏама эша ца далийта къахьега болабеннаб къаман байтанчаш, йоазонхой, лингвисташ. Цар цӏераш массахана яхаргья гӏалгӏай литературе, къамо доккха баркал оалаш.
Укх шера тов бетта дизза 40 шу доал гӏалгӏай драматурга, байтанчас Чахкенаькъан Саӏида «Селаӏад» яха журнал хьакхелла. Цу хана денз, ший никъ хьабахьаш дукха хӏама лайнарех, дуккхача халонех чакхдаьннарех да журнал. Политически огӏонцара бохамаш, тӏемаш, къамашта юкъера цатоамаш духьаллаьттадале а, «Селаӏад» ший моттиг лораеш лаьттарех да. Журнала тоаба, тӏатеӏӏа къахьегаш, берашта лаьрхӏа дола мехкара из цаӏ мара доаца журнл кӏал ца дита гӏерташ лаьттай.
Тайп-тайпарча шерашка берашта безабеннарех ба Мутаӏаланаькъан Хьажбикар, Боканаькъан Ахьмад, Чахкенаькъан Саӏид, Янданаькъан Джамалда, Ведажанаькъан Ахьмад, Пхьилекъонгий Махьмад-Саӏид, Горчхананаькъан Бадрудин, Коазой Нурдин, Хамхой Дауд, Оздой Фатима, ӏахилганаькъан Зарета, Орцханаькъан Хадижат, Новразанаькъан Макка, Евкуранаькъан Лида, иштта кхыбараш а. Журнала оагӏонашка араювлача произведенешка дукхагӏа довзийтар вай къаман вахар, оамалаш, ӏадаташ да, белгалде деза кхувш латтарашта из лоархӏаме долга. Даьхенцарча безамах, лерхӏамах, ший къаман хӏама лакхача боараме лорадеш дӏадахьа дезилга гойташ да журнал. Вай дукха да лакха начӏал дола бераш. Къона суртанчаш, байтанчаш ба таханарча литературе къахьегаш. Чӏоагӏа раьза болаш доаржаду цар шоай балхаш «Селаӏад» журнала тӏа. Къаьстта белгала ба цу оагӏонца Сурхо тӏарча ООШ дешархой. Из-м цецвала хӏама дац, хӏана аьлча наьна меттацара безам цар дегашка чӏоагӏбеш латтар, боккха низ ӏобуллаш метта хӏама эггара лакхерча лагӏа тӏа оттаде гӏерташ царца къахьегар вай мехка цӏихеза гӏалгӏай метта хьехархо, мехка санна Россе а вовзаш вола байтанча, прозаик ӏарчакханаькъан Яхььяй Сайт-Салам ва. Къаьстта цу сага хьинарца дезаделар дешархошта гӏалгӏай литература, наьна мотт.
Тха журнала керда новкъостий луш хилар гӏалгӏай метта итт ди. Укх йоазон автораца къамаьл дувца аьттув хилар берий, шоай мел дола хаттараш доашхаш. Царга ладувгӏаш, гуш дар, цар дегашка, уйлашка дуккха хӏама долга, «Селаӏад» царна дезаденнарех долга. Мехкарча берий тахан аьттув ба цу журналага гӏолла шоай йоазош довзийта, къаман литературе хьалхара гӏа боаккхаш къахьега, шоай вахара деноех цунга гӏолла дувца. Хӏаьта оаха къахьегаргда массахана берий оагӏув хьаллоацаш, шоай кхоллам боаржабе царна гӏо деш. Журнала вахаре лоархӏаме да ма хулла дукхагӏа хилар начӏал дола бераш, дуккхабараш шоай цӏи дӏайовзийта лоархӏа ца беш хул, хӏаьта журнала болхлошца бувзаме хиларо деррига а хила деззача тайпара хьатоадергда. Берашта бола керда никъ ба из шоай начӏал доаржаде! Тахан латтача ханага хьежжа, дӏабахьа гӏерт тхо тхоай болх… Журнал тахан мехка дезаш долга теркалдеш, «Сердало» Кепайоазон цӏен болхлоша хӏара денна хьаллоацаш, йоаржаяь интернет-сайт я. «Дешархой аьттув ба цу платформага гӏолла дӏачӏоагӏбала, журнала болхлошца бувзаме хила, шоашта бакъахьа хетачох дувца. Хӏаьта эггара лоархӏамедар бераш къахьега ловш хилар да литературе», - дийцар «Сердало» Кепайоазон цӏен шеф-редактор волча Курскенаькъан Ибрахӏима. Белгалде деза, «Селаӏад» тхьовра денз ший никъ хьабахьаш, вай къаман берий вахаре лоархӏаме хиннилга. Иштта дӏадахьа деза из гӏулакх дӏахо а. Вай къаман геттара эшаш да тахан лакха начӏал дола бераш; тахан, зӏамига болча хана дӏаболабенна, кхоанарча литературан доккхача вахаре шоай лар йита, цӏи дӏайовзийта аьттув ба цар. Хӏара денна «Селаӏада» хӏама тоадара тӏехьа къахьега лаьрхӏа ба редакце. Беркате хилба дӏахохьоргбола никъ!
