Келаматанаькъан Махьмуд-ӏаьлас къаьстта терко йир, федеральни оагӏоно хьаллоацаш кхоачашде дезарашта. Инвестицей проекташ йоржаярах дийцар Путин Владимира, цу оагӏонца толам хилар белгалдир. Вай Мехкадас дийцар, республике инвестораш тӏаозаш, промышленностаца дувзаденнараш тоадеш, къахьегаш хилар. 

Тахан мехка йоаржаеш массехк йоккха, лоархӏаме проект я. Царна юкъе я хиш цӏендеш йола завод, газ хьайоаккхаш йола моттиг, вахача хӏама юлаш-цӏенъеш бола кхоачам арахецаш йола завод. «Шолже» яха 22 гектара тӏара 7,5 млрд сом ахча хьахулаш йола агрокомплекса йоккха проект я тахан мехка йоаржаеш. Беррига болх чакхбаьнна баьлча, шера 15087 тонн хаьсаш шера хьалуш, 315 болх бе моттиг хургья цига. «Тихая» яхача подстанце ток лоаттаергья цун. Жӏайрахьа кхале хьалбеш латт «Обанхи» яха цӏеначкъаьран боахам, ӏарамхи яхача хин юхе, 100 млн ахча чулоацаш ба из. Биъ оагӏонах латтача цу боахамо 500- 800 тонн чкъаьра шера кхебергба. 

Цӏеначкъаьра, семга яха чкъаьрий доаржаду вай мехкара эггара хьалхара боккха боахам ба из. Хьалхара модуль кийча я, Дошлакха-Юрта хьалъе лаьрхӏа ва инвестор цхьаькха завод. Промышленностаца дувзаденнараш тоадара тӏехьа, 2026-2027-ча шерашка кӏалах хӏамаш хьаеча кластерца технопарк хьаелла лерхӏ. Зӏамига, йоккха бизнес лелаеча 14 моттига боккха аьттув луш, 230 сага болх бе моттигаш нийсъеш хургда из гӏулакх; 1, 2 млрд сом ахча чулоацаш.

Вай мехкадас Келаматанаькъан Махьмуд-ӏаьлас белгалдир, тахан доаржадеш латтача доккхийча гӏулакхаша мехка хьал дикка аттачахьа доаккхаргхилар. Паччахьалкхен хӏама ахчах леладе хьаэцача йоалаца дувзаденнача гӏулакхашца а цхьацца кердадараш хургда. Инвестораш дӏачутела еза йоал тахан 17%-гара 13,5%-га кхоачаш лохъяьй, проект йоаржаеш латтача юкъа, лаьттан доазох, ахчах леладе аьнна ӏаьдала хӏама хьаэцарах йола йоал оттабаьча боарамгара 95%-га кхоачаш лохъяьй.

Иштта лохъяьй йоккха йоацача бизнеса УСН, 6%-гара 2%-га кхоачаш. Административни оагӏонца гӏо лоаттаду тахан: мах бувцар юкъе доацаш дӏалуш да лаьттан доазош, бизнесацара бокъонаш дикагӏа хургдолча тайпара тоаеш ба, иштта кхыдола хувцамаш а да пайдане долаш.

Дешара оагӏонцара хьал тоаде гӏерташ мехка хьинаре къахьегилга белгалдир вай Мехкадас Путинца хиннача къамаьла юкъе. «САФМАР» яхача гӏо деча оагӏоно хьаллоацаш, Къилбаседа Кавказера эггара хьалхара ИТ-академи хьайийллай мехка. Таьрахьашца дувзаденнарашцара говзал ӏомаяь 500 гаргга говзанча ва укх шера арахецаргволаш. Дешара ИТ – кластерца оагӏув болаш я «Таьрахьашца дувзаденнарех йола академи», «Ишкол 21», «Гӏалгӏайчера Бизнес-акселератор» чуйоагӏаш йола Smart Отель. Из проект хьаллоацаш я «САФМАР» гӏо лоаттадеча ганзо, из хьакхеллача Гуцаранаькъан Микаила, мехкарча Паччахьалкхенца бувзам болаш.

Иштта мехка хьаеллаш я Wӏldberrӏes оагӏонцара йоккха дохкархочуннеи эцархочуннеи юкъе латта моттиг, электронни коммерцеца, логистикаца дувзаденнараш мехка чӏоагӏдеш. Келаматанаькъан Махьмуд-ӏаьлас белгалдир, тахан мехкарча Паччахьалкхено инвесторашта гӏо лоаттаделга. Юххьанца хӏама дувца долалуча хана балха юкъелоац тока, газа, хин оагӏонцара къахьегамхой, цу гӏулакхо хало йоацаш дӏадохийт цхьаццадараш.

Кхетаче дийцар, Россе эггара хьалхарча турпала Осканаькъан Сулумбика цӏерах йолча аэропортаца дувзаденнарех. Укх тӏехьарча пхе шера цу моттига гӏулакхашта дӏатӏадахийтар 500 млн совгӏа ахча да. «Вай дотаци ийдеча мехка из боккха низ ба, хӏаьта юкъедоаладаьча кердадарашка гӏолла из лоархӏаме моттиг боаггӏача боараме меттайоалаергья»,- белгалдир Мехкадас. Ахчан хьалага диллача, 2019-ча шера денз йоалацара гӏулакх 12 млрд сом ахчан тӏара 2-3 млрд сомага кхоачаш лохде аьттув баьннаб мехка. Цу юкъе да паччахьалкхен декхар, тӏалатташ хинна кредиташцара декхар. Моттигерча ахчанцара кредитий паччахьалкхен декхар, федеральни оагӏонца бувзам болча 2,1 млрд сом ахчан тӏара 1, 4 млрд сомага кхоачаш лохдаьд. Иштта дикка толамаш да мехка гӏишлон оагӏонцарча балхашца. Болх дӏахо дӏахьош боацаш сайца латтача гӏишлошцара хӏама геттара сиха тоаде дезарех да. 28 млрд рузкъа дӏалоацаш бола халача баьнна болх таханарча дийнахьа 75%-га кхоачаш меттабоалабаьб.

Геттара терко тӏайохийташ дийцар вай Мехкадас Путин Владимирга СВО доакъашхошта, цар дезалашта гӏо лоаттадарах. Тахан мехка цу оагӏонцара болх дӏахьош 36 моттиг хьайийллай; СВО доакъашхошта, цар дезалашта дикка аьттув луш. Цул совгӏа, тӏема аренашка лелача бӏухошта новкъостал лоаттадеш, царца массахана бувзаме болаш ба мехка. Унахцӏенон, дешара, вахара оагӏонашца гӏо лоаттаду СВО доакъашхошта, цар цӏагӏарча наха. Дешара оагӏув теркалбича, 726 бер берий бешамашка дӏаоттадаьд, царна юкъера 36 бер тӏема аренашка вахар хаьдача бӏухой да, 49 бер ишколашка, берий бешамашка эггара хьалхарча оагӏонца дӏаэцаргдолаш дӏаяздаь латт. 2025-ча шера 1400 совгӏа дешархочоа хӏара дийнахьа бӏайха кхача лоаттабаьб, 104 студента юкъерча моттигашка ӏаьдала оагӏонца гӏо лоаттадеш шоай дешар дӏадоладаьд, СВО доакъашхой цӏагӏара 43 саг балха оттаваьв (14 – берий бешамашка, 29- ишколашка). Унахцӏенон оагӏонца дувзаденнараш теркалдича, СВО доакъашхой цӏагӏара 86 саг салоӏаш, дегӏа могашал меттаоттаеш чакхваьннав, 1004 саг лорашка чакхваьккха эшаш йола молхаш еннай, 707 саг ва квотага гӏолла мехкарча, иштта цул арахьарча моттигашка дарба деш хиннараш, мах боацаш царгий протезаш оттаеш, тоаеш болх дӏабихьаб.

41 дезала ЖКХ оагӏонца дӏадодачун лаьрхӏа 50% ахча лу, 107 сага ЖКУ ахча ийду кхыйолча вахара оагӏонцарча программага гӏолла, Тӏема аренашка вахар хаьдарий 6 дезал юкъе болаш, СВО 838 доакъашхочоа цӏенош де лаьтташ деннад; лаьттах, иштта кхыдолча доалахьарча хӏамах 2022- 2025-ча шерашка йоал тела ца езаш мукъаваьккхаб СВО 908 доакъашхо, иштта цар цӏагӏара нах. 100 совгӏа болча дезалашта юридически оагӏонца гӏо даьд. Иштта дерригача къамо хьаллоацаш да СВО бӏухошта хӏамаш яхьийтар. Тӏема операци йолаеннача дийнахьа денз, царна ӏояхьийтараш 800 тонн хӏамаш я. Даьхе лораеш латтарашта хӏара денна эшаш йола хӏамаш, кхача, кхыдола гӏирсаш, барзкъаш да цу юкъе.

«Турпала никъ» яха программа я тахан мехка йоаржаеш. Президентски проекте дакъа лаца эттараш ва 174 СВО доакъашхо, ветеранаш. 9 саг ва тахан дешара программа дӏахьош, 32 саг цу оагӏонца хьахержарашта юкъе ва. Республикерча доал деча моттигашка болх ӏомабеш, шаьрбеш чакхбаьннараш 2025-ча шера кӏимарса беттагара 2026-ча шера наджгоанцхой беттага кхоачаш йолча хана 7 саг ва. Дӏадахача шерарча маьцхали бетта, СКФО массазара викал волча Чайка Юре хьаллоацаш, Къилбаседа Кавказа моттигашкара гӏо деш лелараш юкъе болаш, республикера «Аьрзи» тоаба яхар тӏема операци дӏахьоча моттиге.

Вай мехкадас Путинга дийцар, ше тӏадилла, юрташкара, шахьарашкара администраце кулгалхой СВО доакъашхой дезалаш болча болхаш, царна фу эш хьожаш болга. «Тӏемхой гаргарча нахаца кхетачеш хул са», - аьлар республикан Кулгалхочо. Путин Владимира белгалдир, хьакимаш массахана цу наха терко лоаттаеш, царга хьожаш хила безилга. «Нийса да. Дезалашта массахана хьа терко хила еза. Из болх боаггӏача боараме дӏахьош хила беза тахан», - аьлар Путин Владимира.

Белгалде деза, из кхетаче вай къаман дикка пайда беш, дӏахо кхоачашде дезараш къоастадеш хиннилга. Вай мехкадаьна Келаматанаькъан Махьмуд-ӏаьланна хьалхашка латтача доккхача декхарех да моттигера массайолча оагӏонцара хьал тоадар, мехка беркате хургйола проекташ йоаржаяр, дика хувцамаш юкъедоаладар, бахархой вахара оагӏонцара гӏулакхаш аттачахьа дахара тӏехьа болх дӏабахьар.