Цу ханашка-м чӏоагӏа чоалхане, ма дарра аьлча, кхераме а хиннад дунен гобоахаш лелар, хӏана аьлча ший нахаца цхьаккха тайпара бувзам боацаш, хоам боацаш лела везаш хиннав. Хӏаьта тахана-м деррига а тоаденнад ала йиш я цу оагӏонца.

Туристашта мел эшар ӏалашдаьд, миччахьа безаш тӏаэцаш а ба. Вай къамо геттара а лакха лоархӏ арахьара тӏавена саг, толашагӏа мел дар цунна гойта, духьалдахьа гӏерташ хул вай. Вай Даьхенах дола кино санна хӏама да-кх туризм яхар… «Дошо гӏала» яха къамашта юкъера фестиваль я вай мехка дӏахьош, цу юкъе дакъа лоацаш ба российски, доазол дехьара кинематографисташ. Таханарча киноца къахьегаш болча, лакха начӏал долча говзанчий балхаш го аьттув ба наьха. Вай Мехкадас цох лаьца белгалдир:

- Кинофестивала доазув хинна ӏац из. Къамашта, тайп-тайпарча ханага кхаьчача наха юкъера бувзам ба из. Къаьстта лоархӏаме да из фестиваль вай мехка дӏахьош хилар.

Кинорежиссёраш, сценаристаш, артисташ вай мехка ӏеш цхьа ха яьккхачул тӏехьагӏа, Гӏалгӏайчен моттигашка цхьацца балхаш доаржаде лерхӏаш хул. Вай мехкара хоза, тамашийна дола ӏалам геттара товш хул цар лаьрхӏачунца.

Цул совгӏа, вай къаман наьха дувхар, оамалаш, ӏадаташ а моллагӏча сюжете йизза моттиг дӏалоацаргдарех да. Цудухьа дикка даьккхача шин-кхаь кинос вай Даьхе дӏайовзийтаргья дерригача дуненна.

Тахан хьадаьннача кердадарашка гӏолла лоаман гӏалаш, хьийдда доагӏа хиш, кхуркхолгаш, цига лела оалхазараш, оакхарий тамашийна хоза дӏагойта йиш я. Тахан интернета оагӏонашка гу вайна мехках йола иштта яьха видеош. Вай къамо доаккхал ду укх мехках, дерригача дунен из дӏабовзийта гӏерт вай. Дукха хӏамаш гучадувлаш, истореца лоархӏаме моттиг я вай мохк. Вай мехкарча ӏилманхошта санна, ерригача Россе а тамашийна хеташ дола хӏамаш да укхаза.

Массанахьа кхача гӏерташ, деррига довза ловш хул вайцига хьабаьхка хьаьший. Тахан вайна ховш да-кх дӏаяхача хана гӏалгӏаша базархошца, лорашца, бӏухошца, иштта кхыбарашца бувзам лелабаьлга дӏа-хьа ухаш. ӏилманхой, туристий цу оагӏонца дувзаденнараш довза безам хул. Хӏаьта дезалашта юкъера хӏама массайолча ханашка деза, ший тайпара лоархӏаме хиннад вай къаман.

Арахьара хьатӏаухараша цу оагӏонца дувзаденнараш дайдар кхераш хиннаб нах. Бӏаьшераш хьалха денз лорадеш хьадахьа ӏадаташ, оамалаш, культура боча йолаш леляьй. Таханарча хана вай мехка тӏалатташ бола нах дукха хӏама дайзе, ӏомадийя болх. Ма дукха а да-кх царна тамашийна хетараш, цецбувлараш, хӏаьта цхьадолча вай ӏадатех хьегаш хул хьаьший. Хьаьша массайолча ханашка веза лелаве ӏема болча гӏалгӏашта лоархӏаме да тахан уж хӏамаш.

Хӏаьта геттара дика хургда аьнна хет воашта юкъе гаргагӏа йола туризм йоаржайича. Къилбаседа Кавказа бахархой СКФО моттигашка гӏолла гобоаккхаш хила беза. Вай безам хул чӏоагӏа ӏаьржача фордага, Арктике, Сибре кхача.

Из деррига а тоам беш да, бакъда каст-каста гобоаккхаш хила деза вай Аьдагӏой, Ставрополе, Гӏаьбартой-Балкхарой, иштта кхыйолча гонахьа ядача моттигашка гӏолла. Къилбаседа Кавказе дахача къамий дукха оамалаш, ӏадаташ тара да, лерхӏамаш а вӏаший гарга да вай.

Кхыдолча къамий культураш йовзар, ший къаман гаргадар теркалдар, вӏаший бувзам чӏоагӏбар лоархӏаме да. Россе Президента йоаржаяьча «Туризми хьаьша тӏаэцари» яхача къаман проектага гӏолла вай мехка дукха туристаш кхаьчаб тӏехьарча шерашка. Хӏара шера хоалуш, тоалуш доагӏа из гӏулакх.

Вай мехкадас Келаматанаькъан Махьмуд-ӏаьлас дукха ха йоацаш белгалдир, из проект вай мехка дикка беркате хиннилга, цох пайда баьннилга. Гӏалгӏайчен хӏама тоадеш, дуккхача адама вай мехкара хозал дӏагойташ къахьегаш ба тахан. Гӏалай мехках бӏаргтоха Гаьнарча Малхбоалера, Уралера, Калининградера ух нах тахан.

Хӏаьта цхьан хана-м вайна вӏалла дага а дацар, укхаза иштта адам тӏалаттаргда аьнна. Тахан лоаман моттигашка кура бовхьамаш долаш латта къаьнарча исторе тешаш хинна гӏалаш дерригача дунен тӏа йовзаш я.

Белгалде деза, туризман хьал мехка цахаддаш къахьегаш, тоадеш латтилга. Цхьан хана вӏалла дог доахилга а ца хинна хӏамаш да тахан туризм йоаржаеш кхоачашдеш латтараш. Йовзаргйоацаш боккъал башха тоаяьй лоаман моттигаш, наькъаш. Хӏаьта эггара лоархӏамедар из болх боаггӏача боараме, тӏехьаленна аьнна дӏабахьар.

Тахан гӏалгӏай мехка хинна дӏавахар, юха укхаза кхача ловш хул. Доккхий ахчаш хьа ца дойя а, дерригача дунен вай мохк дӏабовзийтаргба туризмо; вай ӏадаташ, оамалаш, культура езаенна эзараш адамаш цӏагӏоргда.

Туризмаца дувзаденнараш тоадеш латтаро дикка пайда бу вай кагирхошта. Ший хӏама дезар, лархӏар, Дала шийна хьаденначох доаккхал дар – из хам бе хар да… Хӏаьта вай мехка дукха да хам баь варгвоацараш!