Тамашийна хоза, кӏоаргга дег чу кховдаш я Дидиганаькъан Раисай байташ. Гуш да, ше мел яздаьр цо дег чура, вахарцара ший уйла, нигат доаржадеш кхелла долга. Еша догдоагӏаш йолча ший байташка гӏолла автора вайна дукха хӏама довзийт вахара оагӏонашкара. Цо массахана белгалдерех да, саг ше мичахьара хьаваьннав ховш хила веза никъ дӏахобахьара яха дешаш. Кӏоаргга уйланга вохийташ бола цун кхоллам ца безаш саг хургвац аьнна хет литература лоархӏарашта юкъе. Къаман ӏадатех, оамалех, вай мехко тхьоврача ханашка денз хьабена атта боаца никъ бовзийт Раисас вайна. 

Байтанча чӏоагӏа лоархӏаме да къаьстта из хӏама, хӏана аьлча ший къаман йизза йоӏ йолаш, цун истори лоархӏаш хьаенарех я из. Чӏоагӏа доаржадеш дувц Раисас даьй никъ, цар лорадеш хьакхаьчийтар боккхача лерхӏамца дӏаходахьа дезаш хиларах, къонабарий дегашка из оамал бера хана денз чӏоагӏъе езилгах. Ший селхане ца йовзача сага кхоане а хургьяц, оалаш хьаденад вай къаман юкъе, цун тӏатайжа да цӏихезача байтанча балхаш. Гӏалгӏай литературан дошоча ганза юкъеяхай цун произведенеш. Уж ешаш вай теркалду, автор ший даьй истори, цар ӏадаташ лоархӏаш йолга, къманца дувзаденнараш цун дега боча долга. Даьша етта кура гӏалаш, лоаман аренаш, хьийдда доагӏа хиш, мехкара беркате ӏалам хестаду Дидиганаькъан Раисас ший байташка.

Хӏаьта къаьстта лоархӏаме, цхьа ший тайпара йӏайха моттиг дӏалоацаш я цун кхолламе наьна дега хетаяь байташ. Наьнацарча безамах, цун ховхача дегах, нанна уллув иразах дизза долча деноех, кӏаьда хьестача цун кулгех дувц цо дуненга. Вайна ма харра, моллагӏча йоазонхочун кхоллама вахаре къаьстта белгала моттиг дӏалоацаш хул нана хестаеш дола мугӏараш, хӏаьта Раисас геттара хоза, дега бочал гучайоаккхаш дувц цу темах. Вай мехкарча ишколашка, иштта кхыйолча моттигашка цун кхоллама хетаяь сайренаш дӏакхихьар укх деношка, хӏаьта царех цаӏ Долакха-Юртарча культуран Цӏагӏа а хилар.

«Дешархошта лаьрхӏа культура» яхача дешара проектага гӏолла дӏахьош яр «Байтий вахарах хьокхавалар» яха литературан сайре. Дешархошта дийцар къаман юкъе санна, кхыча мехкашка а цӏихеза йолча Раисай кхоллама никъ мишта дӏаболабелар, малагӏа хӏамаш керте увттадеш кхоллаш я из ший байташ. « Дидиганаькъан Абукара Раисай кхоллам бовзийташ дар сайрен керттера дакъа. Шоашта езаенна йола цун байташ ешаш, цун вахара наькъах дувцача хана цхьацца хаттараш телаш дӏайихьар бераша из сайре. Массехк оагӏонцара цун кхоллам бар цу дийнахьа байзар», - дийцар «Сердалога» культуран Цӏен исбахьален кулгалхо йолча Манкенаькъан Зинас. Иштта йола кхетаченаш дӏакхахьар чӏоагӏа лоархӏаме да ураотташ латтача къонабарашта. 

Шоай къаман йоазонхой; цар кхоллама, вахара никъ бовза беза царна, хӏаьта Раисай байташ-м цкъа йийшачоа атта йицлургьярех яц. Бера хана денз, из никъ дего хержа хиннай цӏихеза байтанча, хӏаьта вахара никъ бовза йолаелча, боккхийбараша гӏо деш, ший дега оаз каьхатага, байташка гӏолла йовзийта йолаеннай из дуненна. Байтанчан никъ-м атта хилац, байтий гуллам бешача хана иштта ца хете а… Бокъонца вола байтанча хинна наьха дегаш сомадаха дикка къахьегам эш, лакха начӏал дег чу долаш а хила веза. Дидиганаькъан Раисай байташка гӏолла вай теркалду, автор ший дега хьал, шийна мел дезар, лоархӏар, ше кхача гӏертар йоазонга гӏолла малхадаккха гӏертилга. Ди-бийса ца къовсаш, къахьегаш хиннарех я из саг, из вай зув цун кхоллам бовзаш.

Вай къаман культуранна, литературанна юкъе лоархӏаме дакъа дӏалаьцарех я из. Суртанча тарра ший вахара сурт довзийт цо вайна байташка гӏолла. Къаьстта бераша ешаш хилча ма зовне а ек уж! Хьехархо йолаш а хьинаре къахьийгарех я Раиса. Дешара кхетам баларал совгӏа, дешархошта нийсагӏа, беркатегӏа бола никъ харжа гӏо деш хиннарех я из, цар дега доттагӏа я ала мегаргдолаш я. Цо хьийхача, тахан культуран оагӏонцарча моттиге болх беш волча цхьан сага дийцачох, Дидиганаькъан Абукара Раиса боккъал башха, ший дешархочун дега хьал довза ховш йола хьехархо йолаш яха йисай цун уйлашка. Тайп-тайпарча моттигашка болх беш, тӏадилла декхар бехктокхаме кхоачашде, ший никъ нийса дӏабахьа ховш ше йолга бӏаргадайтад цо. 

Культуран, дешаран оагӏонца дикка къахьийгарех, ше хьатӏаийца гӏулакх лакха терко лоаттаеш дӏадахьа гӏийртарех я из. Гӏалгӏайчен халкъа байтанча, культуран оагӏонцара цӏихеза болхло я из тахан. Россе йоазонхой Союза, Россе Литганза доакъашхо я. Юххьанцара цун вахара никъ бовза эттача вайна гу, из саг боккха болх дӏахьош лаьттарех йолга. Оалаш да-кх, ше леладер дезаш волча сага цунца ювзаеннача халонех вӏалла хало а хетац, аьле. Дидиганаькъан Раисас ший байташ ешаш дола сурт-м цун дега безамах, йӏовхалах дизза хул. Даьхенца, къаман истореца дувзаденнараш лорадара тӏахьех цо къона тӏехье.

Дикал кхоллаш вола саг беркате хӏама хьаллоацаш, массанена из дӏадовзийташ хул, ишттача мугӏарера саг я Раиса. Къаман хӏамах дог лазаш, Даьхенца дувзаденнараш хьамсара хила дезилга хьалхадоахаш, яьхай из. Книжкай тархен тӏа йизза моттиг дӏалаьцарех да цун гулламаш. Дӏахо а иштта хьинаре, говза къахьега аьттув, низ хилба къаман лоархӏаме йоӏ йолча Дидиганаькъан Абукара Раисай!