Оалкама культуран Цӏагӏа дӏайихьар «Дезалера ӏадаташ - беркатага бода никъ» яха литературан кхетаче. ДК методиста берашта хьалхадаьккхар, гӏалгӏай къаман дукха хьаькъале оаламаш хилар, уж бӏаьшерашка цхьанне шоллагӏчунга луш дахаш хилар.

Кхетаче дӏахьош, къонача хьаьшаша фаьлг бийшар, из бар дезале барт хила безарах лаьца. Цун чулоацам иштта бар: «Жега воаллача ӏуна тӏаенай мецъенна кӏалйиса борз. Цо аьннад ӏунга, цхьа-ши устагӏа ба шийна ӏула юкъера. ӏу хиннав, чу а ваха, ший фусам-даьгара из бокъо еха езаш, тӏаккха берзо дув биаб: «Хьо воацача юкъа укх жена юкъера цхьа устагӏа тӏерабоале, барт бехача дезала доал де оттийла со».

ӏу уйла еш а лаьтта, цӏавахав ший фусам-да волча. Цо яхачунга ла а дийгӏа, фусам-дас хаьттад, жа ӏул хьанга дитад ӏа, аьнна. ӏуно из берзага дитад ше аьннад, берзо биа дув хезача, жаул долча дас чӏоагӏа уйла яьй цу хьаькъал долча дешай, тӏаккха аьннад, цу берза ши устагӏа дӏале.

ӏу юхакхаьчача, жа баь тӏа дажаш даьхкад, хӏаьта борз ше ма аллара гаьна кӏалха йижа иллай. ӏуно, шоаш дийца ма хиллара, хьа а хержа ши устагӏа дӏабеннаб берза».

Цу фаьлга ший тайпара кӏоарга маӏан да: барт, цхьоагӏо хӏара дезале эггара мах болаш дола хӏама да.

Берашца гаргалола чоалхане бувзамаш къоастадеш, дика масал гойташ из болх вӏашагӏбеллараша белгалдир, тамашийна гӏалгӏай дезалера ӏадаташ дукхача бӏаьшерашка вӏашагӏдехка хилар.

Гӏалгӏай юкъарло бувзамашца гаргалола исторически чӏоагӏо йолаш я.

Гӏалгӏай дезалера гӏулакхаш леладеш да лаьрххӏача ӏадаташца, юкъера бувзам чӏоагӏбеш, бераш кхедар, маьре бахийтар, саг йоалаяр, хьаьша-да тӏаэцар шоайла новкъостал деш дӏахьош.

Цу боарама чудоагӏаш да хӏара денна дӏахьош дола вахар. Укхаза да боккхагӏбараш лархӏар, цар хьаькъале дош лоархӏаме а ший тайпара низ болаш а хилар, цо тӏахьех гаргара нах лархӏара, дезалера машар лорабара.

Кхетаче дика дӏайихьар, цох хьаэца пайда а бар, из гулбеннарий безам тӏабодаш яр. Бераш цӏайца даькъаладувцаш, из болх вӏашагӏбеллараша цар дезалашта ловца баьккхар; машар, ираз хилар ловш.

Дола-Коарча культуран Цӏагӏа дӏадихьар «Дезалал дезагӏа фу хургда?» яха хоамий сахьат. Цига дӏахьош хиннача тематически кхетачен беза хьаьший бар №25 йолча юкъерча ишкола 7-ча «Б» класса дешархой. Кхетаче дӏахьош яр Бохтаранаькъан Имана, цо дешархошта довзийтар безамеча цӏайна истори, цун кӏоаргга лерхӏам хилар. Къаьстта цо белгалдир дезалера мах бараш, чӏоагӏа шоайла бувзам бола вахара оагӏонаш йовзийташ, иштта хӏаранена сатувсилга луш дола дезалера ӏадаташ довзийташ.

Ворхӏлагӏча класса дешархоша дика дакъа лаьцар шо-шоай дезалера истореш дувцаш; вежарашта, йижарашта юкъера безам бувцаш; даьй лерхӏам хилар белгалдеш.

Геттара берий безам тӏабодаш яр «Дӏайолае кӏоанолг, оаха дӏахохьоргья» яха яхь, цига берашта дагаухар дезалах дола халкъа хьаькъале дувцараш, барт хилар, шоайла гӏулакхаш леладар.

Эггара безамегӏа тӏаийцарех дар Ахмадовгӏар дезалера барт яхача видеороликага хьажар. Из дика дувцар дезаделар массанена. Ахмадовгӏар масало берашта гойтар, дег чура безам мел эшаш ба, шоайла новкъостал деш хилар, цхьана кхоллам дӏабахьар дезаш долга.

Видеога гӏолла гойтар, нагахьа санна цӏенъюкъе безам, барт хилча; моллагӏа йола халонаш цӏагӏа нийсъелча, уж юстаръяха атта хилар.

Барт болча дезалера истори экранага гӏолла гойтар накъадаьлар, керттердар дезал болга хайташ. Из да сага эггара лакхагӏа дола мах бар, хӏаьта ӏадаташ, дезалера кхуврч лорабеш хиларо ираз долаш ву саг.

Яндарерча культуран Цӏагӏа дӏайихьар «Со, са дезал» яха кхетаче. Из вӏашагӏъеллар ДК исбахьален кулгалхочо Йовлой Мадинас. Безамеча хьале доакъашхоша дийцар, сага вахаре дезало малагӏа моттиг дӏалоац, хӏанад из иштта чӏоагӏа кӏийле йолаш, укх сихденна хувцалуш латтача дунен тӏа.

Йовлой Мадинас хоадам болаш довзийтар дезалера бувзамаш. Цо белгалдир, боккхагӏбараш лархӏар, шоаш хьабаьнна овла бовзаш хилар, дезалера ӏадаташ лорадар - из чӏоагӏа елла лард хилар, цу тӏа хьакхолл бӏаьшерашка денз унахцӏена юкъарло.

Эхь-эздела кхетам балар дӏадолалу цӏенъюкъера. Дас-нанас гойташ дола шоашкара масал берашта дӏахо дусаш дар да, цо хьалкхеву лерттӏа саг волаш, ший къаман культуран тӏехьале лораеш хургволаш.