Гӏазданаькъан Аьсета, ший кулгалшца говза къахьегаш, вӏашагӏбелла боккха, хам баь варгвоаца болх ба из. Цу хана гӏалгӏай хинна къаьнара цӏенош мишта хиннад, малагӏча хьале эттад къамо мел даьр гойташ я Аьсет. Цун цӏи вай мехка, иштта кхыча моттигашка а дика йовзаш я. Гӏалгӏай къаман культуран хӏама хьаллоацаш, цун литературе, исторе лоархӏаме дакъа дӏалоацаш, хьинаре къахьегаш йола саг я из тахан. Тайп-тайпара да цун говза кхелла балхаш, гуш да, хӏара хӏама автора дега йӏовхалца кхелла долга.

Цӏихеза байтанча, прозаик, суртанча, кхоллама болхло йолаш из хьайоагӏа дикка ха я. Йизза моттиг дӏалаьцарех я из тахан вай литературе; хоза, дог хьоасташ ба цун мотт, дукха хӏама довзийташ, хьаделлаш да цун йоазош. Ма дарра аьлча, Дала кӏоарга начӏал денна саг я из. Россе йоазонхой Союза доакъашхо хиларах тарра, республике дика довзаш, дезаденна да цун книжкаш. Къаьстта дог тохадолийташ я цун нана хестаеш йола байташ, берашта лаьрхӏа мел яздаьр. Тахан тайп-тайпарча проекташка дакъа лоацаш, вай наьна мотт лорабара, цун хьал тоадара тӏехьа къахьегаш болх лелабу Аьсета. Бакъда дуккхачарна хац, литературан оагӏонца цӏихеза хиларал совгӏа, Аьсет суртанча йолга, кулгашца цо тайп-тайпара чӏоагӏа хоза хӏамаш хьаелга.

Белгалде деза, ше мел кхоллача балхашца Аьсета вай къаман вахар, истори гойтилга, из деррига доаржаде, малхадаккха безам болаш из къахьега йолаеннилга. Бера хана денз, кӏоарга начӏал долаш хиннача цунна карагӏдаьннараш кӏезига дац таханарча дийнахьа. Цо дукха гойтамаш дӏакхихьад мехка, хӏаьта хӏанз хургболча гойтаме цо вайна довзийтаргда къаман халача ханашкара денош. Ди, бийса ца къовсаш; къахьийгад Аьсета из болх вӏашагӏболлаш. Къаман истореца, культураца дувзаденна мел дола хӏама чӏоагӏа боча да цун дега.

Из деррига а, ший говзача балхашка гӏолла, къонабарашта дӏадовзийта, исторе ӏодижийта гӏерт из. Даьхенах хьегаш, цун морзонга сатувсаш даьха шераш, дега хийра болча гаьнарча мехка текха къаман гӏайгӏа, бала гойташ да Аьсета балхаш. Хьалхагӏа хинна цун гойтамаш бӏаргадайначарна дика хов, из мел кӏоарга, хьинаре къахьегаш саг я. Ший къаман йизза йоӏ я ала дезарех я Аьсет! Цун бала ший бала лоархӏаш, цун истори дийндеш хьаенарех я из. Цун дукха да къамо лакха мах оттабаь балхаш.

Автор дӏахо а тӏатеӏӏа къахьега лерхӏаш я, дукха да цун уйлашка, дег чу ткъамалдаккха дезаш… Вӏалла а харцахьа хургдац, цун гойтам цкъа байнарашта атта бицлургбарех бац аьлча, цун балхаш довзачар дика кхетадергда аз яхар. Укх наькъа Паччахьалкхен музее хьабаьхкарашта дукха хӏама гургда цун кхолламцара.