«Укх моттиге 1942 шера тов бетта- оагӏой бетта тӏом лаьттаб. Даим сий долда бейнача бӏухой!» Из белгалон моттиг хьакхеллар итташ шераш даьнначул тӏехьагӏа, Гӏалгӏай Республике гӏолла йола Россе чурча гӏулакхий Министерствон «Исторически дагалоаттам лорабар» яха проект хиларах, «Магӏалбик» яхача тохкама отряда хьал а лоацаш.

Дӏа-юха хьежача хала да, ер санна хоза моттигаш цхьан хана герзах хьалйиза хиннилга кхетаде. Котало йоаккхаш хиларах корта бохабаь дола немций эскар чухьийдар цу хана Магӏалбика ӏаьржа дошув дезаш. Цу хана моастагӏчун низ ӏаткъаш хилар Ставрополь, Армавир, Майкоп, Краснодар, Элиста, Моздок оалача моттигашта. Нийсхо йоацача, низ цхьатарра боацача тӏем тӏа Кавказа бахархошта хала дар, вермахта салте тӏавена шоай байракх цар ӏоегӏача хана.

Цу заман чухьа, Кавказа лаьттара бахархой тӏахьийхар, моастагӏа юхатохара цаӏ санна духьалъоттара. Тӏаккха эттар Магӏалбик, Кавказа тӏабена низ юхатохара йолча кийчонца. Мехкадаьттахой къонача шахьаро, шийна тӏаийцар гитлера бӏуна низ. Магӏалбик лораеш лаьттача тӏема деношка, укхаза доагаш дар лаьтта, леталуш яр сигаленаш. Шахьар боккъонца долча оахамашта тараерзаш яр, бакъда юхабала лаьрхӏа бацар советски салтий а. Магӏалбика мехкдаьтта хӏаьта а кхачийтанзар немцашка, царна хетар чакхдаланзар. Магӏалбико тешшаме дӏакъайлайихьар Шолжа-Гӏала, Махачкала, Баку, цар балийтанзар Гитлера вай Даьхен таронаш караерзае.

Цу ханара хӏама бӏаргадайна ва тӏема корреспондент В. Закруткин, цо язду: «Кхы а дукха ха йоацаш из гӏала лаьттача моттиге йоккха йоагаш цӏи яр. ӏаьржа цӏера морхаш гувнаш тӏагӏолла йолхаш яр… Магӏалбика урамаш яьссача аренашта тарадийрзадар. Бакъда, къаьстта укхаза, кирпишкаш еш йола завод йолча, къаьнарча Магӏалбика йистте, моастагӏчо чӏоагӏа могаяь хиннача цар низа машена чарх кхы ца кхесташ сецар, цун маганзар мехкадаьттахой шахьар хьаяккха.

Магӏалбикера тӏом - из биъ бетта ца хадаш лаьтта жожагӏате яр, аьшк лоаладеш, кхерах дом хулаш, бакъда халкъа са моллагӏча кхерал чӏоагӏагӏа дар. Тахан духьале лаьттача дагалоаттама белгало оттайир, цо даим вай тӏехьенна хьалхадоахаргда Магӏалбик йоаккхаш вай даьшта карагӏдаьннар.

Тирка дукъ тӏа керда белгало хьаеллаш къамаьл деш, Гӏалгӏайче гӏолла йолча Россе чурча гӏулакхий министра, инарал-майора Котов Владимира белгалдир, даьшта карагӏдаьннар хоадамеча гӏулакхашца дусташ хилар.

Дукха нах гулбенна дӏахьош хиннача митинге бокъонаш лораерий кулгалхочо аьлар: «Даьхен бӏухошта карагӏдоалар духхьал дешашка дахаш хинна ӏац, уж вай белггаларча гӏулакхашка да, хӏара денна вай дӏахьоча Даьхен гӏулакх дара, бокъонаш лораяра балха.

Вай сий ду, вай мохк лорабеш шоай са ӏодиллача наьха, эггара халагӏча ханашка, Сийлахь-боккха Даьймехка тӏом латташ, денал, майрал гойташ, моастагӏчунна духьаллаьттарий. Тахан вай юкъара декхар да - дагадоагӏаш хила царна карагӏдаьннар, иштта довза деза бакъдар, из лорадеш вай тӏехьенга кхачийта, цу тайпара унзара хӏама кхы юха ца дайтара.

Бейнача турпалхой дагалоаттам лелабар лоархӏаме хиларах дийцар Гӏалгӏайчен халкъа гуллама кулгалхочо Тӏумхой Мухьмада. Мехка парламента кулгалхочо белгалдир, мехкдаьтта бахархой, шахьар лораераш лаьттарий, денал.

«Дукхача наха Магӏалбик лораеш гойта денал вай мехка исторе оагӏонаш тӏа даим дахаш хургда денала, турпала масала долаш.

Биъ бетта юха ца соцаш, цига лаьттача тӏемо хьагойтар вай халкъа денал, майрал, юха ца доалаш, из духьалъотталуш хилар, цхьаккха низ цунна духьалбаккха шоай таро йоацилга кхетадир моастагӏчо.

Берригача депутатий, бахархой цӏерагӏа аз баркал оал Гӏалгӏайчен чурча гӏулакхий министра, берригача министерствон болхлошта, иштта лоархӏаш болча МВД ветеранашта цар Сийлахь-боккхача тӏема дагалоаттам иштта лелабарах.

Лаьрххӏа йола митинг дӏайихьар цу моттиге. Ха юхасецача санна хеталора, йист ца хула Минот хьакхайкаяьча хана. МВД корта кӏайбенна ветеранаш, цӏимхара эпсараш, тохкамхой, министерствай, боахамий кулгалхой, къона эскархой, патриотически клубашка ӏомалураш цхьан мугӏаре латтийсар.

Цига бейнача Цӏеча Эскара бӏухой, шоай тӏеххьарча миноташка кхаччалца Даьхе лораеш лаьттарий сийна автоматаш кхозза гӏатти кхайсар. Из дӏа-юха хозаш дар яьссача аренашка санна, еррига из моттиг кхайкаеш. Хеталора хӏанз а Даьхен бӏухой тӏема мугӏаре айтта, шоай кийчо дӏахьош болаш санна.

Цул тӏехьагӏа, салтий ӏодахача цӏех тара бос бола цӏе зизаш даьхкар. Магӏалбик лораеш лаьттарий дагалоаттам даим бахаргба.

Гӏалгӏайчен тохкама болама кулгалхочо, «Магӏалбик» тохкама отряда кулгалхочо Дзейтанаькъан Беслана, «Сердало» газетаца къамаьл деш, белгалдир, Сийлахь-боккхача тӏема Коталон 81-гӏа шу долаш лоархӏаме дешаш аьлар:

«Сона лов Гӏалгӏайче дег чура даькъалъювца укх Йоккхача Коталон цӏайца, дерригача дунен тӏа машар латталба. Со тешаш ва, ер Сийлен Йоккха Котало яьккхарий тӏехье а, тахан лаьрххӏача операце тӏема мугӏарашка Даьхе лораеш латтараш а, Коталонца шоай фусамашка юхаберзаргба.

Тахан, Сийлахь-йоккхача Коталон 81-гӏа шу дездеш, республикан тохкама болама активисташ, иштта тӏема сийлен шахьара Магӏалбика, Магӏалбика кхален бахархоша баркал оал чурча гӏулакхий Министерствон укх тайпара проекташ цар дӏахьош хиларах, уж накъайоал вай юкъара истори лорадеш.

Къаьстта лоархӏаме да, 2025 шера Сийлахь-боккхача тӏема Коталон 80 шу дузаш Министерствс юкъедоаладаьр. Советски бӏухой дӏабехка моттигаш, сийленгаш, иштта бӏухой цхьана боахка моттигаш тоаяр. Уж деррига чоалхане балхаш хьадаь даьлар Гӏалгӏайчен МВД болхлой ахчах, цар шоаш дакъа а лоацаш.

Керда сийленг, деррига меттаоттадаь вай республикан сийленгаш санна, юкъарча дагалоаттама белгало я. Магӏалбика тӏабоагӏаш хинна, моастагӏчун дикагӏа лоархӏаш бола тӏема бӏу юхатохарах, из бахьан долаш Кавказе лаьтта тӏом хувцарах, цига моастагӏчун духьала лаьттарашта баркал оалаш да из.

Дагалоаттама белгало - из духхьал хоза хьабаь аьшка гӏирс бац. Из я Даьхен бӏухой денала белгало. 1942 шера Магӏалбик моастагӏчун дӏалаца маганзар, уж дукха байра цу лаьтта. Къаьстта цу моттиге юхатехар моастагӏа, Магӏалбик лораеш Закавказски тӏема хьалхарча мугӏарашка лаьтта операци яр из. Моастагӏа вохавир, юхавийрзар; ший кхы хӏама хургдоацилга хайча.

Тахан, Гӏалгӏай Республике гӏолла йолча Россе чурча гӏулакхий Министерствос дика лораю бокъонаш, закон, бахархой кхерамзле, цул совгӏа цар доккха дакъа дӏалоац кагирхошта Даьхенцара безам бовзийташ, кхетам балара даькъ тӏа. Боахамо шийна могар ду, дийна исторический дагалоаттам лорабара, Сийлахь- боккхача тӏем тӏа котало яьккхараш даим вай дегашка бахаргболаш.

Вайна дагадоагӏа! Вай доаккхал ду!

Даьхен бӏухой сий долда даим!

Баркал Котало яккхарах!»