Нийса вӏашагӏдехка балха гӏулакхаш
Бокъонаш лораеча тохкамхоша шоай балха говзал даим лакхъю
Шоай балхах лаьца дийцар «Сердало» газетага Гӏалгӏай Республике гӏолла йолча СК урхаллен кулгалхочун гӏончас Котанаькъан Мухьмада Шамала.
- Шамал, къаьстта из професси ӏа харжара бахьан малагӏа да? Зӏамига волча хана денз, езаеннаярий хьона из?
- Со кхы а бархӏлагӏча классе деша вагӏар, тохкамхочун болх сона безабеннача хана. Документальни фильмашка, кино хьажа волавелча, дукхагӏча наха санна, сона безабелар тохкамхочун болх. Ишкол яьккха ваьнначул тӏехьагӏа, со лаьрххӏа деша эттар Къилбаседа Кавказа паччахьалкхен гӏулакха академе юридически институте. Бакъда керттердар да болх шаьрбеш къахьегар, из дӏахьош со хилар, студент волаш, Гӏалгӏай Республикан Наьсарен-Шахьара прокуратуре. Цига сона гуш хилар боккъонца бола болх мишта бу. Из сона чӏоагӏа дезаделар: зулам гучадаккхара болх, болх нийса вӏашагӏболлар, тайп-тайпарча даькъ тӏа къахьегаш болча нахаца бувзам лелабар. Вуз яьккха ваьлча, 2007 шера, Российски Федерацена чуйоагӏача прокуратуран тохкама комитет вӏашагӏйоллача заман чухьа, Тохкама комитета оагӏонца балха ваха аз каьхаташ дӏачуделар, Гӏалгӏай Республике гӏолла йолча тохкама урхаллене. Цхьа ха яьлча, сона ховш хилар комиссех се чакхваьннилга, со хьожавир кхаленашта юкъерча Наьсарен тохкама отделе.
- Тохкамхо волаш хинна хьай хьалхара денош дагадоагӏий хьона? Эггара халагӏа фу дар?
- Хьалхара балха ди – из геттара боккха бехктокхам болаш хул. Нагахьа санна университете теори яле, укхаза боккъонцахьа дола уголовни гӏулакх, дийна нах, вахар да. Эггара халагӏа дар хӏама тӏаэцар. Уголовни материалашца хье цхьаь а волаш, из хьал къоастаде дезаш хилча: кхоачам болаш дий-хьогӏ тешалаш, сага бехк беш нийса мах оттабой-хьогӏ лоткъам луча сага къамаьло, из оагӏув йий-хьогӏ дӏаяхьа езар?.. Массахана гӏалатвалар кхераш хул. Бакъда новкъостал дора хьехамчаша, цар нийса жоп а ца луш, нийса хаттараш оттадора, уйла тӏахьехаш дола. Цхьаькха моттиг яр - из бехкебарашца деш дола къамаьл дар, шоаш даьчох дега бохам хинна уж болча хана. Ха дезаш дар цар дешаш лаца, цар психологически оагӏув зе, новкъостал дер царга кхетадайта.
- Дувцал вайна хьай наькъах лаьца. Мишта кхаьчар тохкамхочун балхагара тохкама урхаллен кулгалхочунга?
- Ялх шера болх бир аз кхаленашта юкъерча Наьсарен тохкама отделе, воккхагӏа вола тохкамхо, геттара лоархӏаме долча гӏулакхий тохкамхо волаш. Цул тӏехьагӏа, пхе шера со болх беш хилар Гӏалгӏай Республике гӏолла йолча тохкама урхаллен лоархӏаме гӏулакхаш тохкаш йолча отдела воккхагӏа вола тохкамхо волаш. Дӏахо пхе шера аз болх бир Шолжа кхале гӏолла йолча тохкама отдела кулгалхо волаш. Цу юкъа, цхьан шера сона тӏехьара тӏа делар тохкама урхаллен кулгалхочун а декхараш. Хӏанз цхьа шу да тохкама урхаллен кулгалхочун гӏонча со вола.
- Фу аргдар ӏа тахан, Тохкама комитете болх бе безам болча кагирхошка?
- Аз аргдар, эггара хьалха, атта да аьнна ма хеталаш. Из детектив а е тохкамхой бувцаш йола телесериал а яц. Из ба даим каьхаташца бе беза болх, из хила беза боккха бехктокхам болаш, даим цун уйла еш. Закона кӏийле дика йовзаш хиларал совгӏа, нийсхон тӏехьа, духьалъотталуш, ший болх дика бовзаш, ше шийна хьалхашка цӏена волаш, даим дешара тӏакхувш (законаш, иштта зуламаш дара хьалаш а хувцалу, даим кийча хила веза).
- Балха даькъ тӏара Хьа керттера оамал?
- Из аз ӏомаяьй се къона тохкамхо хиларах тарра, сай массаболча болхлошка кхачийта гӏерташ: аттагӏа бола никъ лаха ма гӏерта. Тохкам- из бакъдар довзар да, хӏаьта бакъдар наггахьа мара хилац лакхе уллаш.
- Малагӏа керттера хьехам бергбар ӏа къонача тохкамхошта, хӏанз мара дӏаболалуш боацачарна?
- Из укх тайпара хила беза: цӏаккха ма соцаде дешар. Шоай боккхагӏа болча новкъосташкара ӏомале, ӏомаеш хила тохкама практика. Деррига ха гӏерташ а, шоай оамал йолаш а хила. Тха балха дац цхьаккха лоадам боацар.
Ца тохкаш дита цхьа хӏама, ший ханнахьа ца луш диса хаттар, деррига уголовни гӏулакх кӏалтӏардаккха кхоачам болаш да. Керттердар - шоай цӏи лорае. Тохкамхочун цӏи - из цун керттера чӏоагӏо я. Из хьакхоллаш я шерашка, йохаш я цаховш цхьа гӏа харцахьа баьккхача. Шоай болх безаш хила, Закон лархӏа, тӏаккха цар шо а иштта лоархӏаргда.
- Хьа балха оамал хувцаеларий : кхален отдела тохкамхо, тохкама урхаллен лоархӏаме гӏулакхаш тахкара отдела тохкамхо хинначул тӏехьагӏа кулгалдара балха тӏа дӏатӏавахарах?
- Из хувцаелар овлангара. Тохкамхо волаш, кхыметтел тохкама отдела кулгалхо волаш, болх хоадам боллаш уголовни гӏулакх да. Даим уйла тӏайохийташ хила веза, тешал дара йола кӏийле лохаш. Из кӏоаргал я.
Урхаллен кулгалхо хинначул тӏехьагӏа, беш бола болх шерагӏа хул; гӀулакхашка, нахага кхоачаш. Цхьа гӏулакх дӏахьош тоабашка цхьана болх беш йола ха кӏезигагӏа хул, хӏаьта дукхагӏа я - тохкама цхьа хьал дӏадахьара шахьаре е мехка гӏолла йоае езар: малагӏа гӏулакхаш соцадаь латт, малагӏа гӀулакх тахка таро йоацаш да? Керттера декхар- хьалаш хьакхоллар, мугӏарера тохкамхой таро йолаш хилийтар профессиональни дешар дӏадахьа. Иштта тохкама балха дикал лакха хилар.
- Тохкама комитет каст-каста нийсъю дукхача балхашца. Мишта вӏаштӏехьдоал Хьа болх а вахар а цхьана дӏадахьа?
- Тохкама болх юхататта йиш йолаш бац. Тохкама балха даькъ тӏа, тӏатеӏӏа дӏабахьа безаш болх латтача хана, цхьаккха а тайпара кхыдола вахара хьал дага а дохац. Болх керттера декхар да. Бакъда из массахана хилац иштта.
Салоӏаш а юха меттаотташ а ца хилча; профессе оагӏорахьара халонаш нийслу, из тӏаккха балха ӏаткъаш хул. Дукха деза хӏама дар, спорт, дезалца ха дӏаяхьар - из геттара мах бар да аьлча а нийса хургдац, из хила дезар да. Аз сайна чубоагӏача болхлошкара хьадехар да, уж шоай гӏулакхаца бехктокхаме хилар, бакъда иштта кхетаду аз, уж машинаш санна болх бе безаш боацилга а.
- Болх беча юкъа, малагӏа доккхий гӏулакхаш нийсденнад Хьона?
- Аз болх беча юкъа, дукха уголовни гӏулакхаш нийсденнад, уж тайп-тайпара а хиннад. Бакъда царна юкъера сона эггара чӏоагӏагӏа дагахьа дисар да Сантаӏаланаькъан мар-сесаг дерах дола уголовни гӏулакх. Из моттиг чӏоагӏа цӏихеза хилар Гӏалгӏай Республике, хӏанз а дагадоагӏа из бахархошта. Из гӏулакх тахка чӏоагӏа хала дар, хӏана аьлча, ший тайпара вӏашагӏделла, хьалаца хӏама хургдоацаш даь зулам дар из. Дукхача нахагара лоткъамаш ийцар цу гӏулакха тӏагӏолла. Яхархо «Л» судо бехке йир, цунна дукха набахтен ха а техар.
- Шамал, баркал хилда тхоца къамаьл дарах.
- Шун а массаболча тохкамхой а аьттув хилба, закона тӏехьа долаш, шоай болх дӏабахьа, хьамсарча республиканна, мехка гӏулакх де.