Бакъдар аьлча, вай дерригача доал деча доакъош тӏарча викалаша шоай доазув кхычарел хозагӏа хилийта хьожаш, социально-экономически хьал дегӏадоаладеш, из йиллача ханал хьалха хургдолаш къахьийгача нийса хургдар. Цул совгӏа, Россе эзараш йолча шахьарий цу даькъ тӏара говзал а эшаш яр, кхычар санна доацаш, моттигерча хозалца ший тайпара куц хьакхоллара.

Масала, вай доал деча даькъ тӏара доазонаш доккхий цахилар дӏа а лоархӏаш, вай машинашта лаьрхӏа хьаеш йола моттигаш «корсамашта» тара ю; бакъда, нагахьа санна таро яле, нийсагӏа хургдар машинаш наькъаца дӏаотташ хилча. Цу тайпара хиларо таро лу, говзанчаша яхачох, наькъа йистошка бӏехал ца хилийта, из доацаш уж моттигаш цӏена хул. Хьаэцал вай сийленгаш - цхьаболча цӏихезача наьха кеп. Дукха ха я уж кхыча архитектураца, исбахьален балха говзалца тоаде дезаш дола. Цкъа дийца ӏийнадац, тӏехьаленна кхоллам, начӏал дитача, бовзаш болча наьха дика лерхӏам бара из болх дӏабахьа безаш хиларах. Хала дац кхетаде, саг миссел йоккха шалта, кӏалха цӏи йоага кхуврч, къоалам е шаькъалоатторг цу моттигашка латташ хилча, нах цецбоалаш хургбар. Цу тайпара масалаш дукха доаладе йиш я, бакъда лакхехьа дийцараш а кхоачам болаш да.

Вай республике, белгалде дезаш да, хӏара шера хьож доал деча даькъ тӏара хьал тоаде, уж балхаш нийса леладара тӏахьожам лоаттабе.

Дукха ха йоацаш оаха яздир, ГӏР кулгалхочун Келаматанаькъан Махьмуд-ӏаьланна керда берий-салоӏама парк Шолже хьалъяра йола проект гойта хиларах. Хьалхагӏа из дӏакъайлаяр Махьмуд-ӏаьлас цига кхоачамбоацараш гучадахарах: доагӏаш дола каьхаташ цахилар, проекта технически кийчо цахилар, иштта токах харцахьа дӏахоттар. Из хьал карарча хана массайолча оагӏорахьара тоадеш латт.

Белгалду, кердайоаккхача шахьара парке хоза майдаш хьаелларгья, ловзарий тайпаш хургда, никъ бара лаьрхӏа моттигаш. Укхаза кагирхой терко тӏаозаш хургья батуташ, зӏамига гувлгаш, бампер-машинаш, мерза хӏамаш йохка тикаш, салоӏама моттигаш. Цига иштта болх беш хургья еррига кхерамзлен ӏалашо йола аттракционаш. Из беррига болх чакхбаргба карарча шера тов бетта, цу хана болх бе дӏайолалургья йоккха майда.

Гӏалгӏайчен шахьарашка, юрташка моттигашкара ӏаьдал, профессиональни болхлой, говзанчаш бӏарччача шера цу даькъ тӏа къахьегаш хургба. Наькъаш дар, коммуникаце хьалаш тоадар,гӏашлой наькъаш дахкар, юкъарлон салоӏама майдаш хьаяр - из дӏахо дӏахьош бола никъ ба, керда проекташ кхоачашъеш хилар а да.

Вай Россе боккхача мехка, къаман проекташ, моттигашкара программаш хилар бахьан долаш, итташ эзараш юкъарлон моттигаш тоаяьй. Керттера терко лоаттаю областашта, республикашта, краяшта, цига лаьрххӏа тоаеш я исторически центраш, паркаш, сквераш.

Вайна дика дагадоагӏа СССРа ханара дешаш: «Деррига - сага духьа, сага аьттонна». Уж дешаш хӏанз а юкъера дӏадаьннадац; 2026 шера шахьараш, юрташ вай ювцача хана; бакъда тахан кӏеззига кхыча беса да из: «Оаха йоакхо ю хӏара сага таронна». Цхьан дешаца аьлча, мехкарча хӏара юрта, сага дог гӏоздоаккхаш, бӏарг гӏадбугаш вахара хьалаш хила деза, ший хьамсарча юртах, урамах цо доаккхал де йиш йолаш.

Дика къаман проект я «Вахара хьалаш хьакхоллар». Цо таро лу доазонаш тоаде, сага вахаре атта дола, кхераме доаца, хоза хьал хьакхолла. Вахара хаттараш кхоачашдар, бе болх хилар, хьакхоачаш транспорт хилар, наькъаш дика тоадар - дерригаш сага эшаш дола хьалаш да. Вахара, къахьегама хьалаш хьакхоллара лаьрхӏа дӏахьош йолча программашта чудоагӏаш, тахан де лерхӏаш дар дукха да къаьстта нах бахача юрташка, уж хьаллацар нийса да, цига бах Российски Федераце кхоалагӏа дакъа нах. Уж моттигаш социально-экономически лоархӏамегӏа дола паччахьалкхен дакъа да.

Вай республика тахан цу тайпара декхараш дика кхоачашдеш я ала йиш ярех я. Нах бахача юрташка из дика хоалуш да, административни центрашка, гӏишлошка хьежача, бакъда цхьадола хаттараш кхоачашданза а дисад, хьакхолла езаш я спортивни майдаш, аллеяш, паркаш, наха паргӏатта салаӏа моттигаш. Уж толамаш дахара тӏатаӏа безараш ба хьалхарча аргӏагӏа моттигера ӏаьдал, депутаташ, лакхера хабар дарга ца хьежаш, шоаш болча моттигашка хьаде йиш йола балхаш да уж. Из оаха дувцара бахьан а ший моттиг йолаш да: ткъо-ткъаь итт шераш дӏадахад, бакъда цхьацца йолча юрташка дӏадахача бӏаьшерашка санна дола вахара хьалаш дисад. Бакъда из хьал тоадара де дезар кхы доккха хӏама дац. Из да, хьалхарча аргӏагӏа никъ тоабар, салоӏама моттиг хьакхоллар, массехк спортивни майда хьалъяр.

Вайна массанена даим хьахозаш я республике дика йовзаш йола юртий цӏераш. Царех цхьаццаяраш хӏанз шозлагӏа, кхозлагӏа тоаеш я, цар тӏера куц-сибат хийцад, укх заман гӏишлошта тарайирзай уж. Из деррига дика да, хӏаьта а кӏеззига терко е еза гаьна ядача юрташта а, цар хургдола вахар белгалде деза мехкарча е доал деча даькъ тӏарча боараме. Малагӏа кеп е оагӏув хоржаргья цар, цох тийша дукха да. Кӏеззига мара хьадеш дар деце а, из дикал йолаш, дег чура, хоза хьадеш хиларо деррига а хувцаргда.

Керттера хозал лу баьццара хиларо, архитектуро.

Россе Къулбехье, хӏара юрта, шахьаре кхоачам болаш гаьнаш, кӏотаргаш йоацача хала да хоза, дика хьалаш хьакхолла.

Хозача архитектуран оагӏув юкъейоаккхаш хьалъяь гӏишлош вай ювце, цох доаккхал де йиш я моттигерча бахархоша, цо тӏаоз туристаш. Из даим дагалоаттаде деза, моллагӏча хана.

Мел аьнначоа тӏатохаш белгалдоаккхаргда вай, моллагӏа йола салоӏама моттиг – из кердача вахарцарча бувзама майда я, цо хьакхолл тайп-тайпара ханаш йолча наха, къаьстта кагирхошта кхетам балара гонахьара хьал.