Дог матардодаш латт, давлени айлуш я, бӏаргий са довш латт, пехкаш дика болх беш яц- цу тайпара хьал эттача, нах сиха новкъостал дергдола лор лаха овтт, вай республикал арахьа. Из деррига ахча дехаш да, сага дарба дар е из ший гаргара саг тоавар; цул совгӏа, ахча эшаш хул наькъа дӏадодар, даарца ӏалашо ер, чуӏеча фусамах лур. Дарба деча цу юкъа шун кисара ахча дӏадодаш дар, кхоачам болаш а хилацар из. Уж боккъал йоккха халонаш яр. Цудухьа тахан Гӏалгӏайче начӏал дола лорий оагӏорахьара говзанчаш ба яхача хана, вайна отчет е статистика хеза а ӏац. Вайна хозаш да республике вахара хьалаш тоалуш латташ хилар. Бакъда, массаза санна, дукхагӏа хул эшаш дар, массаза а унахцӏенон даькъ тӏа лорех алар а эшац, хӏаьта а даьхача толамех ца дийцача далац, из доагӏаш а да.

Россе Президент Путин В.В. ше а ва, унахцӏенеча вахара хьисап леладеш, даим физически культураца бувзам болаш, спорт лелаеш, цо цох лаьца аьлар, дика кхетаргволаш:

«Россе бахаш бола нах дуккха а дукхагӏа хила беза могашал яраш, кӏезигагӏа хила беза могашал яйнараш. Цу юкъе са белгалдаккха безам бар, унахцӏена вахар леладаро, цӏена кхача буаш хиларо, ший ханнахьа лорашка чакхвоалаш хиларо могашал тоаю».

Дукха ха йоацаш, ГӏР Паччахьалкхено Халкъа Гулламга карагӏдаьннар дувцаш, аьлар; дӏадахача шера Гӏалгӏайче лакха технологически новкъостал дир 1,2 эзар совгӏа сага. Из да хала лазараш долча наха лоаттадеш дола новкъостал, хьалхале лелаю технологеш, лорий хьалаш юкъе а доахаш. Цун нийсса лакха говзал йола лорий болхлой ба, царна дика хов таханарча хьалашка шоай болх нийса, цӏена дӏабахьа, могашал яйна висача сага дегагӏоз а луш.

Цул совгӏа, профилактиках бахархой лорашка чакхбоахаш, гучадаьхар дукха эзараш болча наха даим царца лела лазараш.

Из болх дӏабахьарах таро хилар, ший ханнахьа наха хьалхадаккха, малагӏа лазар дарба де дезаш да, тӏехьа ца тетташ ший дегӏацара низ ураоттабе.

Вай унахцӏенон гӏирсий-технически, болхлой таронаш тоалуш йоагӏа. Белгалду, Гӏалгӏайче 2026 шера хьаелларгья кхы а унахцӏенон ялх моттиг, цу юкъе гаьнара, лоаман моттигашкара доазонаш а долаш. Царех я ӏаьлий-Юрта даькъ тӏара дарбанче; Чамалхара, Даьттагӏара, Оалкамара ФАПаш. Шахьара поликлиника, Ужахьанаькъан К. Р. цӏерагӏча Берий могашал меттаоттаяра клинически дарбанче хьаелларгья боккхийчарна, берашта лаьрхӏа шиъ эндоскопически центр. Министерствос лаьрхӏад - магнитно-резонансни томограф эца Шолжерча ӏалбаканаькъан А.А. цӏерагӏча дарбанченна, иштта хьалхарча мугӏарашка хила безача лорашта 30 совгӏа лорий техника. Цу балха маӏан цаӏ да: Гӏалгӏайчен бахархошта пайда боала лорий новкъостал лоаттадар.

Лоархӏаме да унахцӏенон оагӏонгара  лаьрххӏача операце доакъашхошта хӏанз лоаттадеш дола новкъостал. Из дӏахьош да лорашка чакхбахарга гӏолла, дукхача оагӏошкахьара дарбаш деш, массайолча оагӏорахьара уж меттаоттабеш, царна даим лорий терко лоаттаеш. Тӏема декхар кхоачашдеш, шоай са ца кходеш, латташ бола нах тахан лоархӏаме новкъостал эшаш ба цӏагӏа, хьамсарча республике.

Карарча хана вай йолаш я психиатре, наркологе, берий инфекционни центр, зӏанарашца лазар тохка телемедицина центраш. Республикан дарбанчешка, поликлиникашка, лабораторешка керда технологически оборудовани оттаеш латт.

Гӏалгӏайчен кулгалхочо Келаматанаькъан Махьмуд-ӏаьлас, цу лоархӏамеча оагӏонна мах оттабеш, белгалдир, таханара таронаш, лорий болх тоабара, болхлой кхоачам болаш хилийтара хьалхарча аргӏагӏа де дезар да. Вайна кхы а эшаш ба дика кхеташ бола лораш, дика кийчъяь лорий тоаба – уж хӏанзарчоа тоъаш бац, со тешаш ва хьалхашка латта декхараш кхоачашдергда, аьнна. Дукха ха йоацаш, Россе бахархой вахара ха йӏаьха хилийтарах дувцаш, Россе унахцӏенон министра Мурашко Михаила аьлар РИА Кердадарашка, бахархой могашал йӏаьхъяра, хӏанз йолаш йолча дарбанчеша новкъостал дергда, аьнна. Цу юкъе лоархӏаме да нах культурага, спортага бахар.

«Вахар дӏаьха хургдолаш, лорий хьалаш юкъедахар а кхоачам болаш дац, сага вахара хьисап а да цу юкъе лоархӏаме дакъа дӏалоацаш. Культура, спорт, кхыйола оагӏонаш наха лелаеш ца хилча, ше хьахулаш толам бац из. Масала, дийнахьа 40 минота спортаца дувзаденна хьал леладеш саг хилча, 250 белгало тоалуча дикача оагӏорахьа дерз цӏий»,- аьлар цо. Цул совгӏа, Даьхен унахцӏенон даькъ тӏарча кулгалхочо белгалдир: деррига сагах шийх тийша да, из ше могаш хила гӏерташ, шийга лораш яхар деш хиларах.

Вай Гӏалгӏайчен бахархошта юкъе дукха ба аьнна хет сона, шоай могашал лораяра сагота боацараш. Вай дерригаш а цхьаннахьа долхаш да сихденна, кхераш да цхьацца дола хӏама хьаде цакхоадар, воай могашал кхоаненга ехкаш. Оалаш ма хиллара, вайх саг дарбанче ӏовижача, тӏаккха ховш хул гӏулакх геттара во долга, тӏеххьарча денга кхоачаеш цо ший могашал тӏехьатетташ хиннилга…

Цудухьа лазар ший ханнахьа гучадаккхар - из толам ба, вай йоакхо еш, лораша баьккха толам.

Дика лораш болча дарбанчешка даим кийча ба вайна эшаш дола лорий гӏо де, нагахьа вай лазаро лаьца дисадале. Ший оагӏорахьара саг а ва лорашта новкъостал де дезаш, могашал яйна бола нах кӏезигагӏа хургболаш. Цу гӏулакха де дезар да: во оамалаш дегӏацара дӏаяхар, могашал луш дола вахар леладар, моллагӏа ха яьнна вале а; хозагӏа а дикагӏа а дар гуш хилар.