Искусство, психологи, шийга хьажа хар
Чуранаькъан Т.Х. цӏерагӏча СКТЭК, «Унахцӏено лораяра ха» яха кхетаче-салоӏам хилар
Даькъачстен Чуранаькъан Т.Х. цӏерагӏча доагора-энергетически колледже, «Унахцӏено лораяр» цӏи йола кхетаче-салоӏам хилар. Из чубоагӏаш бар «Унахцӏена ноахал» яхача республикан болама, иштта из хетабир Халкъашта юкъерча салоӏама, дагабоаллам боацача Халкъашта юкъерча денна. Из ди хӏара шера лайчилла бетта 14 дийнахьа белгалду.
Ший тайпара дола кхалнаьха салоӏама цӏай вӏашагӏделлар, цу дешара даькъ тӏа хӏанзарчоа болх беш болча Заьзгакъонгий Юртарча культуран Цӏен болхлоша. Юххьанцарча миноташка денз шоайла тешам луш долча къамаьлаца кхетаче дӏайолайир сайре дӏахьош хиннача культуран Цӏен кулгалхочо, культуролога Чаненаькъан Тамарас. Хьаьшашка моаршал хоатташ, цо белгалдир программа чудоагӏар: «Унахцӏенон хаттараш тахан вай дувцаргда культуран, кхоллама, искусствон, ашараш хьакхоллара оагӏонашка гӏолла», - аьлар цо.
Цу программа пайдане йолча оагӏонех цаӏ яр колледжа психолога Сафир Сарас къамьал деш хиннар. Говзанчас дика, гулбеннараш кхетаргболаш дийцар сага дегӏа оамал, цун чура хьал, физически могашал шоайла бувзам болаш хиларах.
Сафир Сарас белгалдир, саг дукхача шерашка могаш а волаш вахаш хилар тийша да, цун ше воча хьалах лораве харах, хӏара дийнахьа шийна нийслуш болча бохамах кӏалхарвала харах. Иштта цунца нийсде йиш йолаш да дикагӏа дола даар шийна лоаттадеш хилар, е цахаддаш физически хьал лорадеш хилар. Дерригаш а шоайла бувзам болаш да уж.
Психологацара къамаьл йистедаьнначул тӏехьагӏа, доакъашхошта лаьрхӏа дӏайолаелар кхоллама программа, цо таро елар хӏара денна нийслуш йола вахарера халонаш тӏехьа а йита, сапаргӏатадаккха. Цига наьха безам тӏабодаш яр Гӏалгӏайчен Паччахьалкхен филармоне солистка Долакханаькъан Зульфияс гойта программа. Цо дег чура дӏаоалача иллеша кхалнаьха самукъадаьккхар.
Къаьстта терко тӏаозаш дар Чаненаькъан Тамарас цу сайранна хетаяь поэтически оагӏув дӏаяхьар. Цо боккхача безамца йийшар цӏихезача Заболоцкий Николая «Хоза йоаца йиӏиг» яха байт. Из еррига зал, сатем этта, цунга ладувгӏаш яр, кердача оагӏорахьа яйра царна цун хозал тахан. Цига иштта йовзийтар Чаненаькъан Тамарас язъяь сийрдача лирика кхоллама оагӏонаш, наьха дог-безам совбоаккхаш яр уж.
Кхетаче чакхйоалаш, из болх вӏашагӏбеллараша хоза совгӏаташ кийчдаьдар, цига дакъа лоацаш хиннача кхалнаха лаьрхӏа. Из оагӏув а кхетаче хозъеш яр. Наьха самукъадаьлар, царна боккха салоӏам хилар цох.
Тахан сага могашал лораяра хьал лакхача боарам тӏа латт. Лораша белгалду, саг могаш хилар тийша да, цунна ший психологически хьал лораде ховш хиларах. Бакъда цох лаьца къамаьл дар кхоачам болаш дац, укхаза эшаш да культура, кхоллам, сагацара дийна къамаьл.
Цу тайпара кхетаченаш дӏахьош хиларо таро лу унахцӏена вахар дӏадахьара лоархӏаме вахара оагӏонаш белгалъе, иштта шоайла тешам болаш хилар керттера долга кхетаде. Лорий, психологий, культуран болхлой низ вӏашагӏтохаш, из болх вӏашагӏбеллараша хьакхеллар наьха самукъадаккхара сайре. Цу тайпара вӏашагӏкхетар дӏахьош хилча, наьха дикагӏа таро хул халахетарах лорабала, шоай чура низ меттаоттабе. Цу тайпара ший дегӏага, дегага ладувгӏаш хилча, ший могашал лорае а сага аттагӏа хургда.