Белгалде деза, тахан догьэтта бола сом а тикашка, базара моттигашка хьа ма эцца бохкаш болга, бакъда вайна массанена хов, ший коа кхебаьча, чам чубеннача  хана дӏакхайда хьабаккха йиш йолча сомага хӏама кхоачаргдоацилга. Ший коа кхебаьча сомий хьаж а ма хул ший тайпара хоза. Пхи шу хьалха Россе Президента Путин Владимира мехкарча Минсельхоза тӏадиллар; юртбоахаме къахьегаш барашта гӏо де, цар оагӏув хьаллаца, аьнна. Комараш, сомаш кхебар 60%-га кхоачаш айде лаьрхӏа, наькъашкара карта хьакхеллар министерстве. Тахан Россе мехкашка шортта кхоачам хьабоаккхаш моттигаш я,   эзараш тоннаш тайп-тайпара беркат да лоаттадер. 

Массанена чаме хеташ бола эггара дикагӏа лоархӏа ӏажаш кхебеш бешамаш я мехка, геттара чӏоагӏа доал деш лелаеш. Хӏара шера мехкарча моттигашка дӏа-хьа кхухьийта хаьсаш, сомаш ба цу моттигашкара чуэцараш. Тахан хьа доалахьа ведар помидораш, ши ведар ӏажаш, диъ гали коартол чуэццал мара беш еце а, вӏаьхий ва хьо, боккха пайда боаржаберех ва. Зӏамига, сага зувш доаца хин тоатолгаш вӏашагӏкхетарца геттара шера, доккха хиле дӏаотт хий а. Къахьега ловш хьо вале, хӏама хьахургда, къахьегар беркат ийша висавац.

«Хӏетта кхийнача хана сомий, хаьсий бешамашка дукха къахьийга ва со, унахцӏена дар вахара денош, беркат хулар къахьегамах», - белгалдир вай мехкадас Келаматанаькъан Махьмуд-ӏаьлас лаьттанца къахьегара нах тӏахьехаш хиннача къамаьла юкъе.

Республикан кулгалхочо теркалдир, къона тӏехье цу гӏулакха гаргаюгаш хила везилга, хӏама хьаде чам хургболаш кхебе беза къонабараш. Хӏаьта из деррига бера хана чӏоагӏлуш да дегӏаца, оамалашца. Даьна, нанна юхе дӏаэтта; коартол, хох дӏабувш, кхорий, ӏажий гаьнаш дӏайогӏаш воаллар из гӏулакх дезаделе хьалкхув. Воккха хинначул тӏехьагӏа а ший тӏехьенца дӏаходахьа ловш хул из, бера хана чам чубеннар. 

Цӏи яьккхача сома гаьнаш я тахан мехка хьаэца. Базара юкъе дӏачуваьлча, бӏарг ма кхоачча ураоттаяь латт гуржий боала, комса хьача, цӏог долча хьача, гӏамагӏай, бӏара, кхора гаьнаш. Дехьа оагӏорахьа ваьнна хьо ӏоволавелча, цу гаьнаш тӏа хьахулаш мел дола беркат а да бухь баьккха хьалдетта базара юкъе латташ. Дика деций тахан га дӏаегӏа, кхоана цун кӏалха сакъердалуш хьалкховдаш сом боаккхаш вагӏар. Тайп-тайпарча моттигашкара хьакхухьаш я гаьнаш вай мехка. Хьай дега ма тов хоржам бе йиш йолаш ва-кх хьо;  сомий, комарий гаьнаш эцаш. Хьалххе шоашта малагӏа га еза къоастадийя хьабоагӏа цхьабараш, гаьнаш йохкарашца дагабоалаш хорж цар уж. 

Хьалха, ахка юкъе кхаьчача хана, гуйре гаргагӏертача  хьахулаш йола тайп-тайпара гаьнаш йовзийта болалу базархой. Малагӏча гаьна малагӏа тайпара молха эш, лазар латаргдоацаш, дикагӏа латаргйолаш фу де деза хьалхадоаккх цар. Мехкарча хаоттамга хьежжа харжа еза гаьнаш, сога хаьттача. Масала, хьалха латаш йола гӏамагӏа ийца дӏаегӏаяр оаха итт шу хьалха. Бекарга, маьтсела бетташка вай мехка догӏаш хул, цунга хьежжа хьатеха зизаш а дукха дисац, итт- пхийтта гӏамагӏа хулар хьаяккха - лоаца хулар гӏадвахар. Цудухьа тӏехьагӏа кхачаш йолча гӏамагӏай гаьнаш ийца, дӏаегӏай оаха хӏанз. Тахан юрташка бахараш меттел шахьарашка квартирашка бахараш а шоай цӏен гонахьа, коа цхьацца сомий гаьнаш дӏайогӏа ловш ба. Цхьаккха шеко яц кӏарцхала, къоахка, ӏарждакха, хьеха, цӏабала (борша га), туя гаьнаш эшаш хиларах моттигаш баьццаръерзае; бакъда йицъе йиш яц вай хьачий, боала, ӏажий, комарий гаьнаш а. 

Царца сакъердалуш баьхаб вай дай шортта беркат чуэцаш. Магасерча, Наьсарерча моллагӏча цӏен хьалхашка ягӏа ӏажий га бӏарг хьоасташ хургьеций?!. Деррига дӏадаьлча боккха маьл ба из га дӏаегӏача сага шийна боаккхар. Хьаьна, мерза, дира кхача юхаэза; хаьсий сомаш, сомаш лоаттабе беза истола тӏа массахана. Тахан вай теркалду, къонабараш а тӏехьа цӏий лерттӏа ца лелаш, цхьацца цхьан хана вӏалла да аьнна хьоадеш а ца хеза лазараш гучадувлаш болга. Деррига а вай буача кхачанца дувзаденна да аьлча вӏалла харцахьа хургдац, хӏана аьлча вай мел юар дегӏаца юсаш еций? 100 кийла сомаш баа беза йоах цу оагӏонцарча ӏилманхоша хӏара сага шера, хӏаьта вай дуккха а кӏезигагӏа буъ уж. Бакъда шун кора юхе хоза хьаж йоагӏача ӏажа га ягӏаре-м дагадохаргдар шоана унахцӏена кхача яхар фуд. Вӏалла хала а дац-кх из меттадоаладе – дӏайогӏа гаьнаш, тахан ха йоллаш, тӏадоагӏача шера доаккхал дергда ӏоаш. 

100 шу тӏехьашкахьа хьежача, вай къаман цхьан къонахчо таханарчул массайттаза дукхагӏа гаьнаш дӏаегӏа хургья ший вахаре. Вай дай-м цу гӏулакхаца чӏоагӏа сакъердалуш баьхаб, цудухьа истол а диза хиннад. Интернета оагӏонашка фу доалл хьежаш, пӏелг хьекхаш зехьа ха йоаеш ца а вагӏаш;  дӏаараваьнна бел беелла кӏоаг баьккха, га ӏочуоттаяь лаьтта дӏатӏахьекхача, шийна тӏехьа беркат доаржадергдола хӏама дитарех хургва саг. Вӏалла хала хӏама а мичад из, хӏаьта кхоана хьа берашта, тӏехьений тӏехьенна хьалкховдаш хьабоаккхаш баа сом хургба, баркал хилда ер дӏабегӏачун аргдараш а корабергба. Цу гӏулакхаша саг ираз долаш ву, хьаьнала ваха ӏомаву!